Chất lượng giải quyết từng bước được nâng lên nhưng chưa đồng đều

Qua công tác theo dõi, kiểm tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền, Cục Quản lý THADS nhận thấy công tác quản lý, chỉ đạo của các cơ quan THADS địa phương đã có nhiều chuyển biến tích cực. Tỷ lệ giải quyết khiếu nại, tố cáo đạt 80,07%; đa số địa phương thực hiện nghiêm chế độ báo cáo, sao gửi hồ sơ và chấp hành các yêu cầu chỉ đạo của Cục. Hoạt động kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn nghiệp vụ và xử lý các vụ việc phức tạp, kéo dài tiếp tục góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành trong toàn hệ thống.

Tuy nhiên, kết quả kiểm tra cũng cho thấy chất lượng giải quyết giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều. Một số đơn vị còn để xảy ra vi phạm về trình tự, thời hạn, nội dung giải quyết cũng như việc tổ chức thực hiện các quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật.

Tại một số nơi, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo chưa thực sự được coi là nhiệm vụ quản trị rủi ro trong hoạt động thi hành án. Việc rà soát các vụ việc có nguy cơ phát sinh khiếu nại phức tạp còn thiếu chủ động; chất lượng tự kiểm tra ở một số đơn vị còn mang tính hình thức; việc cập nhật dữ liệu trên phần mềm chưa được thực hiện đầy đủ; năng lực tham mưu cho người đứng đầu trong giải quyết khiếu nại, tố cáo vẫn còn những hạn chế nhất định.

Đồ họa minh họa: Minh Nguyệt

Thực tiễn này đặt ra yêu cầu tiếp tục tăng cường công tác quản lý, hướng dẫn, kiểm tra và chấn chỉnh của Cục Quản lý THADS nhằm nâng cao chất lượng giải quyết khiếu nại, tố cáo trong toàn hệ thống.

Đáng chú ý, qua công tác kiểm tra, một số hạn chế, thiếu sót vẫn còn ở nhiều giai đoạn của quy trình giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Ở khâu xử lý, phân loại đơn, một số công chức thiếu kỹ năng, kinh nghiệm chuyên môn nên xử lý đơn chưa đúng quy định tại Thông tư số 13/2021/TT-BTP của Bộ Tư pháp.

Trong giai đoạn thụ lý, vẫn còn một số thiếu sót, như: Chậm thụ lý; thụ lý không đầy đủ nội dung đơn, không xác định đúng tư cách người khiếu nại, thời hiệu khiếu nại; thụ lý, giải quyết khiếu nại của người không có quyền khiếu nại; thụ lý nội dung khiếu nại, tố cáo gồm cả kiến nghị. Đối với tố cáo, có trường hợp không thụ lý mặc dù đã xác định rõ người bị tố cáo và hành vi vi phạm...

Ở giai đoạn giải quyết vụ việc, vẫn còn tình trạng giải quyết tố cáo theo trình tự của khiếu nại; chậm thông báo thụ lý, chậm giải quyết; chưa thực hiện đầy đủ việc xác minh nội dung tố cáo; báo cáo kết quả xác minh còn thiếu căn cứ; nhận xét, đánh giá chưa đầy đủ cơ sở pháp lý.

Bên cạnh đó, công tác theo dõi, đôn đốc sau giải quyết ở một số cơ quan THADS chưa được quan tâm đúng mức. Việc thực hiện các biện pháp khắc phục vi phạm cũng như xử lý trách nhiệm đối với cá nhân có vi phạm còn chưa quyết liệt.

Khiếu nại tập trung ở những khâu trực tiếp tác động đến quyền lợi của đương sự

Kết quả giải quyết khiếu nại, tố cáo cho thấy phần lớn các vụ việc phát sinh tập trung vào những hoạt động nghiệp vụ có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người được thi hành án, người phải thi hành án và các bên liên quan.

Trong đó, về ban hành quyết định thi hành án còn các tồn tại như chậm xử lý đơn yêu cầu thi hành án; ban hành quyết định chưa phù hợp với nội dung bản án; ban hành nhiều quyết định cho cùng một nội dung yêu cầu hoặc còn thiếu sót về căn cứ và kỹ thuật.

Đối với quá trình tổ chức thi hành án, khiếu nại phát sinh từ việc chậm xác minh điều kiện thi hành án, xác minh chưa đầy đủ; chậm tổ chức thi hành án; chậm thực hiện việc thông báo, tống đạt hoặc lập hồ sơ nghiệp vụ chưa đầy đủ theo quy định.

Một nhóm vi phạm khác là việc áp dụng các biện pháp bảo đảm và cưỡng chế thi hành án còn một số trường hợp chưa thực hiện đầy đủ trình tự, thủ tục theo quy định, làm phát sinh khiếu nại hoặc ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự.

Đồ họa minh họa: Minh Nguyệt

Hoạt động kê biên, thẩm định giá và bán đấu giá tài sản có tỷ lệ khiếu nại tương đối cao do liên quan trực tiếp đến quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản của của đương sự và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Ngoài ra, vẫn còn các vi phạm liên quan đến công tác quản lý tiền thi hành án, quản lý tài khoản tạm giữ và xử lý các khoản tiền thu được từ thi hành án. Dù số lượng không nhiều, đây là nhóm vi phạm tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của cơ quan THADS.

Bên cạnh các thiếu sót về nghiệp vụ, kết quả giải quyết khiếu nại, tố cáo cũng phản ánh một số hạn chế về trách nhiệm công vụ, tinh thần trách nhiệm và ý thức chấp hành kỷ luật hành chính của một bộ phận công chức, chấp hành viên. Một số trường hợp còn chậm trễ trong thực hiện nhiệm vụ, thiếu chủ động trong giải quyết công việc hoặc chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Những hạn chế, tồn tại trên tuy không mang tính phổ biến trong toàn hệ thống nhưng cho thấy yêu cầu cần tiếp tục tăng cường kiểm tra, nâng cao chất lượng giải quyết khiếu nại, tố cáo và hoàn thiện cơ chế phòng ngừa vi phạm trong hoạt động THADS.

Áp lực từ cả nguyên nhân chủ quan và khách quan

Các nguyên nhân dẫn đến những hạn chế nêu trên xuất phát từ cả yếu tố chủ quan và khách quan. Về chủ quan, ở một số đơn vị, công tác chỉ đạo, điều hành, kiểm tra của người đứng đầu đối với quá trình thực hiện nhiệm vụ của chấp hành viên và công chức chưa thường xuyên, thiếu quyết liệt; việc quản lý, kiểm tra nội bộ và xử lý trách nhiệm khi phát hiện vi phạm chưa thật sự chặt chẽ.

Một bộ phận Chấp hành viên chưa phát huy đầy đủ tinh thần trách nhiệm trong tổ chức thi hành án. Bên cạnh đó, năng lực chuyên môn và kỹ năng kiểm tra, xác minh, giải quyết khiếu nại, tố cáo của một số công chức chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn; nhiều công chức còn phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ hoặc được bố trí khi kinh nghiệm còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng tham mưu.

Đồ họa minh họa: Minh Nguyệt

Về khách quan, khối lượng việc và số tiền phải thi hành án hằng năm tiếp tục gia tăng, trong khi tính chất các vụ việc ngày càng phức tạp, kéo theo xu hướng khiếu nại, tố cáo ngày càng nhiều. Mặc dù chuyển đổi số góp phần rút ngắn thời gian xử lý, nhưng việc nghiên cứu hồ sơ, đánh giá căn cứ pháp lý và tham mưu giải quyết từng vụ việc vẫn phải do công chức trực tiếp thực hiện.

Trong bối cảnh thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo hiện tập trung ở Cục Quản lý THADS và 34 cơ quan THADS tỉnh, thành phố, khối lượng đơn thư phải xử lý ngày càng lớn, tạo áp lực đáng kể đối với đội ngũ làm công tác tham mưu. Cùng với đó, nguồn nhân lực ở một số đơn vị còn thiếu, trình độ và kinh nghiệm chưa đồng đều, nhân sự thường xuyên biến động, trong khi quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy cũng đặt ra thêm nhiều áp lực đối với công chức.

Bên cạnh đó, còn có sự chồng chéo giữa các quy định của pháp luật về thi hành án với một số quy định chuyên ngành, cách hiểu chưa thống nhất trong quá trình áp dụng pháp luật cũng gây khó khăn cho công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo, làm phát sinh tình trạng khiếu nại, tố cáo kéo dài…