Cơ sở kinh doanh bắt buộc phải xuất hóa đơn và người mua có quyền tố giác nếu vi phạm. Ảnh minh họa: Internet

Trong các hoạt động mua sắm, ăn uống và tiêu dùng hằng ngày, thuế GTGT là một khoản thu mà người tiêu dùng cuối cùng luôn phải gánh chịu. Dù mức thuế suất áp dụng phổ biến hiện nay thường ở mức 8-10%, không ít khách hàng lại gặp phải tình huống trớ trêu khi yêu cầu người bán thực hiện nghĩa vụ xuất hóa đơn.

Một trường hợp điển hình mới đây là phản ánh kiến nghị công dân gửi qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia. Theo phản ánh của công dân, khi đi mua hàng và sử dụng dịch vụ ăn uống, đều phải chịu thuế suất GTGT, nhưng khi đề nghị xuất hóa đơn cho cá nhân thì lại bị cửa hàng từ chối với lý do "chỉ xuất cho công ty".

Đây là một thực trạng khiến người tiêu dùng đặt ra câu hỏi đầy trăn trở: Tiền thuế họ đã đóng liệu có thực sự được nộp cho Nhà nước, hay các đơn vị kinh doanh vẫn thu tiền mà không đóng phần thuế đó? Thực tế, việc xuất hóa đơn là cơ sở để Nhà nước dễ dàng quản lý nguồn thu. Khi không có hóa đơn, người dân có quyền nghi ngờ rằng khoản tiền thuế mà họ móc hầu bao chi trả sẽ rơi vào túi riêng của các cơ sở kinh doanh gian lận. Chính vì vậy, người dân kiến nghị rằng một khi đã thu thuế GTGT thì bên bán bắt buộc phải xuất hóa đơn GTGT, bất kể khách hàng là cá nhân hay tổ chức.

Nhằm giải đáp kiến nghị này, Cục Thuế đã ban hành Văn bản số 6845/CT-QLNT trả lời chính thức về các quy định liên quan đến hóa đơn. Dựa trên các căn cứ pháp lý hiện hành, cơ quan chức năng khẳng định các tổ chức, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ đều phải lập hóa đơn điện tử để giao cho khách hàng.

Cụ thể, nghĩa vụ lập, quản lý và sử dụng hóa đơn điện tử đã được quy định rõ tại khoản 1 Điều 90 Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 và khoản 5, khoản 7 Điều 26 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15. Bên cạnh đó, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 254/2026/NĐ-CP (ngày 30/6/2026) quy định chi tiết về nguyên tắc lập hóa đơn, chứng từ cũng như nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân bán hàng và quyền lợi của người mua. 

Theo các quy định này, trừ các trường hợp không phải sử dụng hóa đơn điện tử quy định tại Điều 7 Nghị định số 254/2026/NĐ-CP, việc xuất hóa đơn là nghĩa vụ bắt buộc đối với mọi giao dịch. Như vậy, việc các cửa hàng, quán ăn từ chối xuất hóa đơn cho cá nhân là hành vi vi phạm quy định pháp luật về thuế.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong văn bản trả lời của Cục Thuế chính là cơ chế bảo vệ và trao quyền mạnh mẽ hơn cho người tiêu dùng. Không chỉ dừng lại ở việc yêu cầu người bán tuân thủ pháp luật, Nhà nước còn khuyến khích trách nhiệm giám sát từ phía người dân đối với các hoạt động thương mại.

Trong trường hợp người bán cố tình trốn tránh, không lập hóa đơn khi bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ, người mua hoàn toàn có quyền tố giác hành vi vi phạm này. Đặc biệt hơn, để triệt để ngăn chặn tình trạng trốn thuế, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 91/2026/TT-BTC ngày 30/6/2026 hướng dẫn chi tiết về việc khen thưởng.

Theo đó, người tiêu dùng đứng ra tố giác hành vi không lập và giao hóa đơn điện tử của người bán sẽ được khen thưởng theo đúng quy định pháp luật. Thông tư này quy định rõ các mức khen thưởng, hình thức, trình tự, thủ tục nhằm đảm bảo quyền lợi cho những công dân tích cực tham gia bảo vệ ngân sách quốc gia.

Sự minh bạch trong việc lập hóa đơn không chỉ là trách nhiệm của ngành Thuế mà còn cần sự chung tay của toàn xã hội. Mỗi hóa đơn điện tử được xuất ra đều góp phần giúp Nhà nước quản lý doanh thu minh bạch, chống thất thu thuế và tạo ra một môi trường kinh doanh cạnh tranh lành mạnh.

Đối với người tiêu dùng, thay vì im lặng chấp nhận sự thiệt thòi, hãy chủ động yêu cầu xuất hóa đơn điện tử cho mọi giao dịch. Nếu bị từ chối, hãy mạnh dạn sử dụng quyền tố giác. Với cơ chế khen thưởng rõ ràng, mỗi cá nhân nay đã trở thành một người giám sát đắc lực, góp phần xây dựng một hệ thống tài chính quốc gia minh bạch và vững mạnh.