Ông Trần Hồng Cẩn, Phó Vụ trưởng Vụ Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội. Ảnh: Lan Anh

Giám sát bắt đầu ngay khi vụ việc được chuyển đi

Theo ông Trần Hồng Cẩn, Phó Vụ trưởng Vụ Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội, cách tiếp cận này thể hiện rõ sự thay đổi trong tư duy tổ chức thực hiện công tác dân nguyện. “Nghị quyết 116 không đặt giám sát ở vị trí phản ứng sau cùng, mà xác lập giám sát như một phần xuyên suốt của quy trình xử lý khiếu nại, tố cáo. Điều này giúp việc giám sát đi vào thực chất, gắn với kết quả giải quyết chứ không dừng ở thủ tục”, ông Cẩn nhấn mạnh.

Theo khoản 1, Điều 23 Nghị quyết 116/2025/UBTVQH15, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá Nhân thuộc thẩm quyền giám sát quy định tại Điều 16 và Điều 19 của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng Nhân dân.

Theo ông Trần Hồng Cẩn quy định này xác lập rõ thời điểm bắt đầu của hoạt động giám sát: Ngay sau khi vụ việc được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Đây là điểm rất quan trọng bởi trong thực tế, nếu không theo dõi ngay từ đầu, việc giám sát rất dễ bị động, chỉ phát hiện vấn đề khi vụ việc đã kéo dài.

Ông Cẩn cho rằng, với Nghị quyết 116, hoạt động giám sát được thực hiện gắn liền với quá trình giải quyết vụ việc. Khi một lá đơn được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết, cơ quan giám sát đồng thời thực hiện việc theo dõi tiến độ, nội dung và kết quả giải quyết theo quy định, bảo đảm sự thống nhất giữa xử lý đơn và giám sát.

Ông Trần Hồng Cẩn hướng dẫn công dân. Ảnh: Lan Anh

Không chỉ dừng ở việc theo dõi, Nghị quyết 116 quy định rõ các công cụ để cơ quan giám sát can thiệp khi cần thiết. Theo khoản 2, Điều 24, trường hợp cơ quan, tổ chức, cá Nhân có thẩm quyền không giải quyết, không trả lời hoặc trường hợp không đồng ý với kết quả giải quyết, trả lời khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh thì Ủy ban Thường vụ Quốc hội có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức cấp trên trực tiếp xem xét, giải quyết và báo cáo kết quả giải quyết đến Ủy ban Thường vụ Quốc hội; trường hợp cần thiết, yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá Nhân có thẩm quyền báo cáo, giải trình, cung cấp thông tin, tài liệu; yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá Nhân có liên quan hoặc người khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh trình bày và cung cấp thông tin, tài liệu; xem xét, xác minh về những vấn đề mà Ủy ban Thường vụ Quốc hội quan tâm; trường hợp cần thiết, tổ chức Đoàn giám sát hoặc giao Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh.

Ông Trần Hồng Cẩn nhấn mạnh, quy định này đã làm rõ yêu cầu giám sát gắn với trách nhiệm giải trình của cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Việc yêu cầu báo cáo, giải trình không chỉ nhằm làm rõ nội dung của từng vụ việc cụ thể, mà còn xác định trách nhiệm của cơ quan hành chính trong việc thực hiện nhiệm vụ theo sự giám sát của cơ quan dân cử.

“Điểm mới ở đây là giám sát không còn mang tính hình thức. Khi đã có quyền yêu cầu giải trình, cung cấp hồ sơ, tài liệu, cơ quan giám sát có đủ cơ sở để đánh giá chất lượng giải quyết và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng khâu”, ông Cẩn nhấn mạnh.

Phân định thẩm quyền để giám sát không bị đứt gãy

Một nội dung khác được ông Trần Hồng Cẩn đánh giá cao là việc Nghị quyết 116 phân định rõ thẩm quyền giám sát giữa các chủ thể. Theo các Điều 25, 26 và 27, Hội đồng Dân tộc, các ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội đều có trách nhiệm giám sát trong phạm vi được giao. Ở địa phương, các Điều 28 đến 31 quy định cụ thể trách nhiệm giám sát của Thường trực Hội đồng Nhân dân, các ban và đại biểu Hội đồng Nhân dân.

Theo ông, sự phân định này giúp hành trình giám sát được triển khai liên tục từ Trung ương đến địa phương, tránh tình trạng trông chờ lẫn nhau hoặc bỏ trống trách nhiệm. Mỗi cấp, mỗi chủ thể giám sát đều có vai trò rõ ràng, đồng thời có cơ sở phối hợp khi vụ việc có tính chất phức tạp hoặc kéo dài.

Cũng là một điểm nhấn mới trong Nghị quyết 116, theo ông Trần Hồng Cẩn, là việc giám sát không chỉ tập trung vào từng vụ việc riêng lẻ, mà còn hướng tới đánh giá trách nhiệm và cách thức giải quyết của cơ quan có thẩm quyền. Thông qua giám sát, cơ quan dân cử có thể phát hiện những hạn chế mang tính hệ thống trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, từ đó kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách hoặc chấn chỉnh việc tổ chức thực hiện.

“Cách tiếp cận này giúp hoạt động giám sát vượt ra khỏi phạm vi “theo đơn”, trở thành công cụ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân”, ông Cẩn chia sẻ.

Ông Trần Hồng Cẩn (bìa trái) tiếp công dân tại Trụ sở Tiếp công dân Trung ương. Ảnh: Lan Anh

Nghị quyết 116 cũng đặt hoạt động giám sát trong mối liên hệ chặt chẽ với chế độ thông tin, báo cáo cụ thể trong Điều 32 về chế độ báo cáo về kết quả tiếp công dân, xử lý đơn và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá nhân

Ngoài ra, cũng theo ông Trần Hồng Cẩn, khi dữ liệu về tiếp công dân, xử lý đơn và kết quả giải quyết được cập nhật đầy đủ, hoạt động giám sát sẽ có điểm tựa vững chắc. Giám sát lúc này không chỉ dựa vào phản ánh đơn lẻ, mà dựa trên hệ thống thông tin, hồ sơ và báo cáo, qua đó nâng cao tính khách quan và hiệu quả.

Với cách tiếp cận theo hành trình và theo kết quả, Nghị quyết 116/2025/UBTVQH15 đã tạo ra một khung pháp lý mới cho hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng Nhân dân. Theo ông Trần Hồng Cẩn, khi các quy định này được thực hiện nghiêm túc, giám sát sẽ trở thành công cụ bảo đảm việc giải quyết khiếu nại, tố cáo được thực hiện đúng thẩm quyền, đúng trình tự và có trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác dân nguyện trong giai đoạn hiện nay.