Nguyên nhân của các vụ việc KNTC chủ yếu do chính sách tái định cư sau khi giải tỏa chưa gắn liền với công tác triển khai DA_ Ảnh Hoàng Tuấn

Nguyên nhân - chuyện không mới!

Đi tìm nguyên nhân của các vụ việc trên, qua tổng hợp, phân tích chúng tôi nhận thấy vẫn không nằm ngoài những nguyên nhân khách quan, chủ quan mà nhiều địa phương từng vướng mắc. Ở tầm vĩ mô cho thấy, hệ thống pháp luật thực tế chưa điều chỉnh kịp thời các mối quan hệ phát sinh mới trong lĩnh vực thu hồi đất. Các quy định pháp luật đã ban hành không đồng bộ và thường xuyên thay đổi, làm cho người áp dụng pháp luật lúng túng trong việc thực hiện, dẫn đến không nhất quán trong quan điểm vận dụng và xử lý giữa các Sở - ngành. Đơn giá đất nông nghiệp ở các quận nội thành (được cộng thêm 40% giá đất ở) có sự khác biệt rất lớn so với đơn giá đất nông nghiệp ở huyện thuần nông nghiệp (không được cộng thêm). Thời gian thực hiện bồi thường, GPMB thường kéo dài và phát sinh nhiều KN. Một số trường hợp do quy định của pháp luật không rõ ràng nên có sự không thống nhất trong quan điểm áp dụng pháp luật, nhất là đối với những trường hợp đất chưa có giấy tờ; đất có nguồn gốc do Nhà nước trực tiếp quản lý, đất lấn chiếm, nhà thuộc sở hữu Nhà nước…

Nhiều vụ việc UBND TP đã ban hành quyết định giải quyết KN cuối cùng nhưng các cơ quan Trung ương tiếp tục thụ lý và quan điểm kết luận không nhất quán (hoặc chậm ban hành quyết định), thậm chí trái ngược nhau, do vậy phải tổ chức họp nhiều lần, dẫn đến kéo dài thời gian giải quyết, qua nhiều năm làm thay đổi hiện trạng, gây khó khăn trong việc tổ chức thực hiện cho chính quyền địa phương.

Việc tổ chức kiểm tra xem xét lại nhiều lần của các cơ quan Trung ương đối với 01 vụ việc KN dù không có tình tiết mới phát sinh có thể làm thay đổi quan điểm giải quyết, hoặc không phát hiện ra dấu hiệu vi phạm pháp luật trong quá trình giải quyết của địa phương đã gây tâm lý trông chờ vào cơ quan cấp trên của người KN cũng là một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng KN kéo dài. Chưa có cơ chế phối hợp, trao đổi, thống nhất ý kiến giữa các Đoàn Thanh tra của các Bộ, ngành Trung ương với các cơ quan chuyên môn của TP trước khi báo cáo kết quả lên Thủ tướng Chính phủ để việc tổ chức thực hiện được thuận lợi, khả thi và đạt được sự đồng thuận cao. Việc triển khai cùng lúc quá nhiều DA, số hộ dân bị ảnh hưởng quyền lợi do bị thu hồi đất quá lớn dẫn đến có nhiều hộ phát sinh KN, nhưng số lượng cán bộ thanh tra ở các quận, huyện rất mỏng, không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu giải quyết, dẫn đến tình trạng kéo dài thời gian xem xét và KN vượt cấp.

Tại TP. Hồ Chí Minh, nguyên nhân trực tiếp của các vụ việc KNTC chủ yếu là do chính sách tái định cư sau khi giải tỏa chưa được gắn liền với công tác triển khai thực hiện DA, vẫn còn tình trạng các hộ dân bị thu hồi đất phải sống tạm cư nhiều năm trong những khu vực chưa đảm bảo đủ cơ sở hạ tầng và các khu tái định cư có chất lượng xây dựng kém. Công tác nghiên cứu, xây dựng điều chỉnh bổ sung quy hoạch chưa đồng bộ và còn chậm so với thực tế. Tình trạng xây dựng trái phép, không phép gia tăng, nhưng chưa có biện pháp ngăn chặn kịp thời. Chính sách bồi thường, hỗ trợ thiệt hại và tái định cư có bổ sung thay đổi, nhưng đơn giá bồi thường đất chưa sát so với giá thị trường trong điều kiện bình thường; phương án bồi thường chưa quy định căn cơ việc chuyển đổi nghề nghiệp, đào tạo cho một bộ phận nhân dân đang sinh sống bằng nghề nông nghiệp, buôn bán nhỏ trong các DA quy hoạch nhằm chuyển đổi cơ cấu kinh tế (DA các khu chế xuất, các khu công nghiệp…).

Một bộ phận cán bộ tham gia công tác kiểm kê, đền bù, GPMB thiếu năng lực chuyên môn, thiếu trung thực và công bằng, do vậy quá trình giải quyết hồ sơ thường gặp nhiều khó khăn trong việc xác định tính chất pháp lý đối với khu đất bị thu hồi để tính giá bồi thường, xác định đối tượng được nhận bồi thường và thiếu công bằng giữa các hộ dân trong cùng một DA. Sự thiếu công bằng, minh bạch cộng với một số biểu hiện tư lợi đã làm nảy sinh thắc mắc, nếu không được giải thích và làm rõ, sẽ có KN gay gắt.

Các cơ quan chức năng trong quá trình kiểm tra, xem xét để tham mưu cho chính quyền các cấp ban hành các quyết định giải quyết KN thường mang tư tưởng sợ dắt dây, rũ rối. Trong khi đó, công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về thanh tra, KNTC và PCTN chưa đa dạng, chưa đi vào chiều sâu. Thủ tục hành chính còn rườm rà, thời gian giải quyết hồ sơ ở một số lĩnh vực nhà, đất, quy hoạch, kiến trúc… còn chậm; tinh thần thái độ phục vụ người dân, doanh nghiệp của một số bộ phận cán bộ công chức, viên chức chưa tốt.

Sự phối hợp giữa các Sở, ngành, quận, huyện có liên quan trong tổ chức thực hiện ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch UBND TP với các kết luận của Thủ tướng Chính phủ và các Bộ, ngành Trung ương là chưa đồng bộ, chưa được kiểm tra thường xuyên để có hướng tháo gỡ khó khăn, hoặc kịp thời xin ý kiến chỉ đạo UBND TP khi có vướng mắc.

Giải pháp - cần quyết liệt!

Việc tổ chức thực hiện các quyết định giải quyết KN có hiệu lực pháp luật kịp thời, triệt để, đúng quy định pháp luật có ý nghĩa rất lớn trong việc từng bước chấm dứt tình trạng KN tồn đọng, gay gắt, kéo dài. Trong thời gian qua trên địa bàn TP, việc triển khai tổ chức thực hiện công tác này đạt hiệu quả chưa cao, việc tổ chức thực hiện còn chậm, quá trình thực hiện còn kéo dài, điều đó được thể hiện rất rõ tại Báo cáo số 779/BC-TTTP-P4 ngày 29/11/2011 của Thanh tra TP.

Trên địa bàn 24 quận, huyện, các ý kiến chỉ đạo hoặc kết luận của Thủ tướng Chính phủ và các Bộ, ngành Trung ương đều được UBND TP cũng như các Sở ngành, quận, huyện tổ chức thực hiện nghiêm túc (127/127 vụ việc). Điều đó thể hiện sự quan tâm chỉ đạo kịp thời của UBND TP. Tuy nhiên, số vụ việc đã tổ chức thực hiện nhưng chưa xong còn rất cao, chiếm tỷ lệ 61,3% (65/106 vụ), điều đó cho thấy trách nhiệm của các Sở, ngành, quận, huyện chưa cao trong việc thực hiện ý kiến chỉ đạo của UBND TP.

Do vậy, để thực hiện tốt Kế hoạch 319/KH-TTCP đối với những vụ việc tồn đọng, kéo dài, UBND TP cần có một cơ quan hoặc bộ phận làm đầu mối theo dõi tổng hợp, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện các quyết định giải quyết KNTC đã có hiệu lực pháp luật hoặc đã có kết luận của các Bộ, ngành Trung ương và ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, trách nhiệm của chủ tịch UBND các quận, huyện; thủ trưởng các Sở - ngành liên quan trong công tác giải quyết KNTC và tổ chức thực hiện các quyết định đã có hiệu lực pháp luật; kiểm tra, đôn đốc, giải quyết các vụ việc KNTC tại các quận, huyện có nhiều vụ việc phức tạp để đảm bảo đủ thời gian giải quyết đúng theo quy định của pháp luật và hạn chế phát sinh KN vượt cấp; chỉ đạo các quận, huyện làm tốt công tác tái định cư trước khi tiến hành giải tỏa thu hồi đất tại các DA; tăng cường công tác cải cách hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai, rút ngắn thời gian phê duyệt phương án đền bù, giải tỏa đối với các DA. Tăng cường phối hợp, trao đổi, thống nhất ý kiến giữa các Đoàn thanh tra của các Bộ, ngành Trung ương với các cơ quan chuyên môn của TP trước khi báo cáo kết quả lên Thủ tướng Chính phủ để việc tổ chức thực hiện được thuận lợi, khả thi và đạt được sự đồng thuận cao.

Ở một bình diện khác, cần rà soát lại các vụ việc có tình tiết mới hoặc qua rà soát cho thấy, việc áp dụng pháp luật trong quá trình giải quyết của các cơ quan chức năng cần được kiểm tra xem xét lại. Kiên quyết không xem xét hoặc chuyển đơn đối với những vụ việc KN đã có quyết định giải quyết lần 2 của UBND TP khi không có tình tiết mới phát sinh có thể làm thay đổi quan điểm giải quyết hoặc không phát hiện ra dấu hiệu vi phạm pháp luật trong quá trình giải quyết của địa phương.

Để từng bước chấm dứt tình trạng KN tồn đọng, gay gắt, kéo dài tại địa phương, UBND TP. Hồ Chí Minh cần nghiêm túc thực hiện báo cáo kết luận của các Đoàn thanh tra đúng theo thời gian chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ; tập trung quyết liệt khắc phục những tồn tại và các giải pháp trong công tác giải quyết KN.

Quốc Vinh