Giao dịch tại một chi nhánh của Agribank. Ảnh: TL

Tăng lãi suất tiền gửi

Việc giảm lãi suất của hệ thống NH trong giai đoạn từ năm 2011 - 2015 được đánh giá là kết quả ngoạn mục về nỗ lực chỉ đạo điều hành của NH Nhà nước (NHNN).

Lãi suất giảm mạnh đã giúp nhiều DN vượt qua khó khăn, khôi phục sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, 2 tháng đầu năm 2016 có 15 tổ chức tín dụng (TCTD) tăng lãi suất với mức tăng bình quân từ 0,1 - 0,2%/năm, trong khi có 6 TCTD lại giảm, bình quân từ 0,1 - 0,3%/năm. Vì vậy, mức lãi suất huy động hiện tại vẫn cơ bản ổn định so với cuối năm 2015. Cụ thể, mặt bằng bình quân kỳ hạn dưới 6 tháng từ 4,5 - 5,4%/năm, còn kỳ hạn 6 tháng trở lên từ 5,5 - 7,2%/năm.

Nhận định về hiện tượng lãi suất huy động tăng trong 2 tháng đầu năm, ông Bùi Quốc Dũng, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ của NHNN cho biết: Việc tăng lãi suất huy động không phải xu hướng chung mà chủ yếu mang tính chất tạm thời để dự trù nguồn vốn cho vay ở một số đơn vị, đáp ứng nhu cầu sản xuất kinh doanh những tháng sau Tết. Việc xuất hiện một số món gửi ở mức 8%/năm gần như chỉ để gây chú ý và quảng bá. Ngoài ra, qua phân tích chỉ số chi phí vốn/thu nhập, hệ số lợi nhuận biên ròng của các TCTD từ đầu năm đến nay không thay đổi. Như vậy, mặt bằng lãi suất không tác động đến chỉ số này. Có chăng, chỉ là sự chuyển dịch mặt bằng lãi suất giữa các kỳ hạn mà thôi.

Thế nhưng, lãnh đạo một số NH thương mại tỏ ra lo ngại: Hiện nay, áp lực giữ mặt bằng lãi suất ổn định là một thách thức không hề nhỏ. Nguyên nhân là do lạm phát năm nay dự kiến 3 - 4%, trong khi năm 2015 lạm phát là 0,63% (thấp nhất trong 14 năm gần đây). Như vậy, lạm phát có thể sẽ cao hơn năm trước.

Dự kiến tăng trưởng kinh tế năm 2016 là 6,7%, cao hơn mức tăng trưởng thực 6,68% của năm 2015.

Cần nói thêm, 5 năm gần đây, GDP năm sau luôn cao hơn năm trước, điều này sẽ dồn tích thêm nhu cầu vốn. Trong bối cảnh nhu cầu về vốn tăng, nhưng tiền gửi tiết kiệm giảm (năm 2015, tốc độ tăng trưởng của tín dụng lớn hơn tốc độ tăng trưởng huy động (17% so với trên 14%)) cũng sẽ phần nào gây áp lực lên lãi suất huy động, từ đó tác động đến lãi suất cho vay.

Ở khía cạnh khác, yếu tố lợi suất trái phiếu Chính phủ cũng tác động khá mạnh lên mặt bằng lãi suất. Ngân sách năm 2016 tiếp tục khó khăn do giá dầu thô giảm (khoảng 50% so với dự toán) nên nhu cầu huy động trái phiếu để bù đắp bội chi tiếp tục cao hơn 2015. Yếu tố này sẽ tác động lên lợi suất trái phiếu Chính phủ và tác động dây chuyền tới lãi suất trung và dài hạn. Do vậy, các yếu tố trên tác động mạnh đến các TCTD khiến họ tăng dự trữ nguồn.

Kiểm soát lãi suất

Từ trước đến nay, khi nhu cầu tín dụng tăng thì hầu hết ở các NH thương mại đều xuất hiện tâm lý dự trữ nguồn vốn để phục vụ sản xuất kinh doanh. Do vậy, bằng nhiều giải pháp để họ huy động tăng nguồn tiền, từ đó dễ phát sinh tiêu cực.

Để đảm bảo an toàn hoạt động của TCTD và ổn định thị trường tiền tệ, ngay từ đầu năm nay, Thống đốc NHNN đã ban hành Văn bản số 297 ngày 19/1/2016 và Chỉ thị số 01 ngày 23/2/2016 yêu cầu các TCTD thực hiện nghiêm túc các quy định và chỉ đạo của NHNN về lãi suất huy động, không áp dụng các biện pháp kỹ thuật để lách, vượt trần lãi suất huy động; nghiêm cấm cạnh tranh không lành mạnh trong huy động vốn... Nếu các TCTD vi phạm quy định về vượt trần lãi suất huy động VND và USD, NHNN sẽ xử lý nghiêm.

Nhằm chung tay góp phần làm lành mạnh hóa thị trường tiền tệ, NHNN đề nghị các cơ quan báo chí, tổ chức, cá nhân nếu phát hiện được các trường hợp vi phạm thì chủ động cung cấp thông tin, tài liệu liên quan cho các cơ quan thanh tra giám sát NH để kiểm tra, xác minh và xử lý theo quy định của pháp luật.

Về chiến lược kinh doanh, NHNN cho biết sẽ tiếp tục kiên định điều hành đồng bộ các công cụ chính sách tiền tệ, thực hiện linh hoạt việc bơm tiền ra/hút tiền về, thông qua nghiệp vụ thị trường mở và các công cụ khác để điều tiết thanh khoản hợp lý hỗ trợ các TCTD có điều kiện cung ứng vốn thông suốt cho nền kinh tế.

NHNN cũng sẽ điều hành lãi suất liên NH ở mức phù hợp đảm bảo thanh khoản cho toàn hệ thống, qua đó tạo điều kiện ổn định mặt bằng lãi suất huy động và cho vay của các TCTD nhưng vẫn kiểm soát được lạm phát và không gây áp lực lên tỷ giá.

Với việc thực hiện đồng bộ các giải pháp trên, tin rằng, mục tiêu ổn định mặt bằng lãi suất trong năm 2016 là thực hiện được.

TL