Nỗ lực nâng hạng thị trường chứng khoán, Việt Nam sẵn sàng đón dòng vốn lớn dài hạn. Ảnh: B.S

Áp lực chuyển dịch mô hình huy động vốn

Năm 2025 khép lại với mức tăng trưởng GDP ấn tượng 8,02%, cao nhất trong 5 năm qua. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 10% ngay từ năm 2026, Việt Nam cần huy động khoảng 5,8 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội. Đây là một thách thức cực lớn khi dư địa mở rộng tín dụng của hệ thống ngân hàng đang dần thu hẹp.

Tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam hiện đã tiệm cận mức 150%, cho thấy mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào nguồn vốn ngân hàng đã tiến gần đến ngưỡng bão hòa.

Trong năm qua, tín dụng toàn hệ thống tăng vọt tới 19% trong khi huy động vốn chỉ đạt dưới 14%. Sự mất cân đối này buộc Ngân hàng Nhà nước phải liên tục linh hoạt điều tiết qua thị trường mở (OMO) nhằm đảm bảo thanh khoản. 

Ở các nước phát triển, tín dụng ngân hàng thường chỉ đáp ứng 1/3 nhu cầu vốn, phần lớn phục vụ ngắn hạn. Thực tế đó đòi hỏi nền kinh tế Việt Nam phải khẩn trương chuyển dịch sang mô hình huy động vốn dựa nhiều hơn vào thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp, nhằm tạo lập nền tảng tài chính bền vững và giảm thiểu rủi ro cho hệ thống ngân hàng.

Bước vào giai đoạn 2026 - 2030 với nhiều bất định từ chu kỳ kinh tế toàn cầu, thị trường vốn Việt Nam cần một chiến lược phát triển mang tính cấu trúc. Theo giới chuyên môn, đây là thời điểm thiết lập thế trận "phòng thủ vững - tấn công trúng".

Về mặt phòng thủ, ưu tiên hàng đầu là kiểm soát chặt chẽ đòn bẩy tài chính, duy trì kỷ luật vốn và giữ ổn định vĩ mô.

Về mặt tấn công, cần điều hướng dòng vốn tập trung vào các lĩnh vực lõi, mang tính đột phá như năng lượng sạch, trí tuệ nhân tạo (AI), kinh tế số và bán dẫn.

Nhận định về bối cảnh này, bà Nguyễn Thu Bình - Trưởng Bộ phận Quản trị rủi ro, CTCP Quản lý quỹ PVI cho biết, một phần mức tăng trưởng 8,02% mang tính kỹ thuật, phản ánh sự bật tăng từ nền thấp hơn là kết quả của cải cách nền tảng.

Dưới bề nổi tích cực, những rủi ro cơ cấu như nợ xấu tiềm ẩn, bất động sản phục hồi chậm đang đặt ra câu hỏi về tính bền vững. 

Do đó, trong bối cảnh chu kỳ kinh tế toàn cầu đang thay đổi, việc xây dựng một thế trận kinh tế cân bằng - phòng thủ vững chắc để giữ ổn định và tấn công đúng trọng tâm để tạo bứt phá - là bước chuẩn bị mang tính bắt buộc cho giai đoạn 2026 - 2030."

Nâng cao "độ sâu" thị trường và chất lượng dòng vốn

Để thị trường chứng khoán thực sự vươn mình, quy mô phải đi đôi với "độ sâu". Về quy mô, thị trường đã có bước nhảy vọt ngoạn mục.

Từ mức vỏn vẹn 1,5 triệu tài khoản vào năm 2015, đến nay con số này đã bùng nổ lên khoảng 11,3 triệu. Thanh khoản giao dịch từ mức 2.000 - 3.000 tỷ đồng/phiên trước đây nay đã ổn định ở ngưỡng 20.000 - 30.000 tỷ đồng/phiên.

Tuy nhiên, cơ cấu nhà đầu tư vẫn bộc lộ điểm yếu khi nhóm cá nhân chiếm tới 85 - 95% giá trị giao dịch, khiến thị trường dễ biến động mạnh trước các cú sốc tâm lý đám đông.

Để giải quyết bài toán này, chiến lược cốt lõi là biến "người gửi tiền thành nhà đầu tư" thông qua các định chế tài chính chuyên nghiệp.

Theo dự báo của McKinsey, tài sản tài chính cá nhân tại Việt Nam có thể tăng trưởng bình quân 11% mỗi năm giai đoạn 2022 - 2027, đạt gần 600 tỷ USD, trong đó tài sản được quản lý qua các tổ chức chuyên nghiệp được dự báo tăng trên 20% mỗi năm (quy mô AUM có thể vượt 110 tỷ USD vào năm 2027), mở ra dư địa lớn cho sự phát triển bền vững của thị trường tài chính. 

Khi dòng tiền này dần chuyển dịch từ các kênh tiết kiệm lãi suất thấp sang các quỹ mở, quỹ hưu trí tự nguyện và ETF, nó sẽ tạo ra một "bộ đệm" vững chắc. Sự hiện diện của dòng vốn dài hạn có kỷ luật sẽ giúp thị trường triệt tiêu bớt những nhịp điệu đầu cơ chớp nhoáng, nắn dòng tiền hướng vào các doanh nghiệp có năng lực quản trị xuất sắc, minh bạch và có lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Cùng với sự trưởng thành của nhà đầu tư nội, những cải cách mang tính lịch sử về hạ tầng và pháp lý đang tạo ra một "đường băng" rộng mở cho chứng khoán Việt Nam vươn tầm quốc tế.

Việc đưa hệ thống công nghệ KRX vào vận hành từ tháng 5/2025 với năng lực xử lý lên tới 7 - 10 triệu lệnh/ngày đã loại bỏ hoàn toàn nỗi lo nghẽn lệnh. Quan trọng hơn, KRX cung cấp nền tảng kỹ thuật tiên tiến để triển khai cơ chế thanh toán bù trừ trung tâm (CCP) - tiêu chí sống còn để các tổ chức như MSCI hay FTSE xem xét nâng hạng thị trường.

Về mặt pháp lý, Chính phủ đã tháo gỡ triệt để nút thắt lớn nhất của nhà đầu tư nước ngoài - yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (pre-funding) - thông qua Thông tư 08/2026/TT-BTC. Đồng thời, quá trình thoái vốn nhà nước theo Nghị quyết 79-NQ/TW cũng đang được đẩy mạnh, tạo thêm nguồn cung cổ phiếu chất lượng cao và mở rộng dư địa cho khu vực tư nhân lẫn khối ngoại.

Đánh giá về sức bật của dòng vốn ngoại khi các nút thắt được tháo gỡ, ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng - Giám đốc cấp cao Nghiên cứu chiến lược thị trường HSC phân tích, các quỹ chủ động sẽ đóng vai trò chất xúc tác then chốt.

Theo ước tính của FTSE Russell, dòng vốn chủ động có thể lớn gấp khoảng 6 lần dòng vốn thụ động, tương đương 3,6 - 4,8 tỷ USD. Sau gần 2 năm bị bán ròng xấp xỉ 10 tỷ USD, đưa tỷ lệ sở hữu ngoại về mức đáy lịch sử 14,6%, chỉ cần một sự quay trở lại một phần cũng đủ tạo ra tác động đáng kể về thanh khoản, định giá và tâm lý thị trường.

Tầm nhìn phát triển bền vững

Bên cạnh việc thu hút vốn, thị trường chứng khoán Việt Nam cũng đang khẩn trương gắn mình với các xu hướng toàn cầu, nổi bật là mục tiêu tài chính xanh. Việc hoàn thiện khung pháp lý cho trái phiếu xanh, tín dụng xanh cùng việc thúc đẩy các doanh nghiệp niêm yết áp dụng chuẩn mực ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) sẽ là thỏi nam châm quyền lực thu hút các quỹ đầu tư khí hậu quốc tế.

Nhìn chung, thị trường chứng khoán Việt Nam đang ở một thời điểm mang tính bản lề. Bằng việc phối hợp nhịp nhàng giữa ổn định vĩ mô, nâng cấp hạ tầng, cải cách pháp lý và nâng cao chuẩn mực nhà đầu tư, thị trường vốn đang lột xác ngoạn mục. Một khi "đường băng" đã sẵn sàng, sự cộng hưởng của dòng tiền nội vững chắc và dòng vốn ngoại tỷ đô sẽ là bệ phóng hoàn hảo, đưa nền kinh tế Việt Nam bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên phát triển mới.