Sắp xếp thôn, xóm ở Thanh Hóa không làm mất đi cây đa, giếng nước, sân đình mà tạo không gian phát triển mới ở mỗi cộng đồng dân cư. Ảnh: Văn Thanh

Sáp nhập thôn ở Thanh Hóa không chỉ là giảm đầu mối

Việc sắp xếp thôn, tổ dân phố luôn được xem là nhiệm vụ đặc biệt khó khăn bởi đây là đơn vị hành chính gần dân nhất, gắn với truyền thống, lịch sử hình thành, phong tục, tập quán và đời sống tinh thần của cộng đồng dân cư. Mỗi tên làng, tên thôn đều chứa đựng ký ức của nhiều thế hệ. Vì vậy, bất kỳ sự thay đổi nào cũng tác động trực tiếp đến tâm tư của người dân.

Chính bởi vậy, ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 21/CT-TTg về sắp xếp thôn, tổ dân phố, chỉ sau hai ngày, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Chỉ thị số 05/CT-UBND yêu cầu toàn tỉnh khẩn trương xây dựng phương án thực hiện. Toàn bộ quá trình được đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của Tỉnh ủy, sự điều hành quyết liệt của UBND tỉnh cùng sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Quan điểm xuyên suốt của tỉnh Thanh Hóa là không chạy theo mục tiêu giảm số lượng đầu mối, mà phải bảo đảm điều kiện lịch sử, văn hóa, dân cư, địa lý và an ninh quốc phòng. Ảnh: Văn Thanh

Quan điểm xuyên suốt của tỉnh Thanh Hóa là không chạy theo mục tiêu giảm số lượng đầu mối bằng mọi giá, mà phải bảo đảm phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa, dân cư, địa lý và quốc phòng an ninh của từng địa phương. Đó cũng là lý do trước khi chính thức triển khai, phương án sắp xếp của 166 xã, phường đều được rà soát nhiều vòng, báo cáo Ban Thường vụ Tỉnh ủy xem xét, cho ý kiến trước khi phê duyệt.

Cách làm bài bản này tạo nền tảng quan trọng để các địa phương triển khai thống nhất, hạn chế tối đa những phát sinh ngay từ cơ sở.

Sức mạnh từ sự đồng thuận của Nhân dân

Điểm nổi bật nhất trong cuộc sắp xếp lần này không nằm ở con số giảm hơn một nửa số lượng thôn, tổ dân phố, mà chính là sự đồng thuận rất cao của người dân.

Theo thống kê, toàn tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức 1.831 hội nghị quán triệt với hơn 123 nghìn lượt cán bộ, đảng viên và Nhân dân tham dự. Cùng với đó, các xã, phường ban hành hàng trăm chỉ thị, kế hoạch và đề án để triển khai đồng bộ từ cơ sở. Quan trọng hơn, toàn bộ phương án đều được công khai để cử tri đại diện hộ gia đình trực tiếp tham gia góp ý.

Trong tổng số gần 974 nghìn hộ dân, có hơn 915 nghìn cử tri đại diện hộ gia đình tham gia lấy ý kiến, đạt trên 94%.

Đáng chú ý, có tới hơn 903 nghìn cử tri đồng ý với phương án sắp xếp, đạt gần 99% số người tham gia lấy ý kiến.

Đây là tỷ lệ đồng thuận rất hiếm có đối với một chủ trương liên quan trực tiếp đến tổ chức cộng đồng dân cư. Những con số ấy phản ánh hiệu quả của công tác tuyên truyền, vận động, đối thoại trực tiếp giữa chính quyền với Nhân dân.

Quá trình sắp xếp các thôn, xóm mới ở Thanh Hóa đã hoàn thành theo quy định và hướng dẫn của cấp trên. Ảnh: VănThanh

Ở nhiều địa phương, cán bộ xã, bí thư chi bộ, trưởng thôn đã đến từng hộ gia đình để giải thích chủ trương, lắng nghe tâm tư, tháo gỡ những băn khoăn về tên gọi, địa giới, nơi sinh hoạt cộng đồng hay việc bố trí đội ngũ cán bộ sau sáp nhập.

Nhờ vậy, quá trình triển khai diễn ra thuận lợi, hạn chế tối đa những ý kiến trái chiều. Đây cũng là bài học kinh nghiệm quan trọng trong thực hiện các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước: Khi người dân được thông tin đầy đủ, được tham gia bàn bạc và giám sát thì sự đồng thuận sẽ trở thành động lực để chính sách đi vào cuộc sống.

Tinh gọn để nâng cao hiệu quả quản trị cơ sở

Đến ngày 25/6/2026, 100% xã, phường trên địa bàn tỉnh đã hoàn thành việc trình HĐND cùng cấp ban hành nghị quyết sắp xếp thôn, tổ dân phố. Từ 4.351 thôn, tổ dân phố ban đầu, toàn tỉnh còn 1.933 đơn vị, giảm 2.418 thôn, tổ dân phố, tương đương giảm 55,6%.

Nếu chỉ nhìn ở góc độ số lượng, đây là cuộc tinh giản rất lớn. Nhưng điều quan trọng hơn là sau khi giảm đầu mối, hệ thống chính trị ở cơ sở sẽ được kiện toàn theo hướng tinh gọn hơn, nguồn lực đầu tư cho các thiết chế văn hóa cộng đồng được tập trung hơn, đồng thời nâng cao hiệu quả tự quản của người dân.

Những bản làng ở Thanh Hóa sau sắp xếp không có gì thay đổi, trước mắt chỉ thay đổi tên gọi các thôn, xóm mới. Ảnh: Văn Thanh

Để tránh khoảng trống trong quản lý sau sắp xếp, UBND tỉnh Thanh Hóa cũng đồng thời xây dựng quy định mới về chức danh, số lượng, chế độ chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố; hoàn thiện quy chế tổ chức và hoạt động của các đơn vị mới. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để các thôn sau sắp xếp nhanh chóng ổn định tổ chức, bảo đảm hoạt động liên tục, không ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Song hành với việc sắp xếp thôn, tổ dân phố, Thanh Hóa cũng hoàn thành phân loại 166 xã, phường theo quy định mới của Chính phủ, trong đó có 35 đơn vị đạt loại I, 88 đơn vị đạt loại II và 43 đơn vị đạt loại III. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để bố trí tổ chức bộ máy, cán bộ, phân bổ nguồn lực và xây dựng chính quyền cơ sở phù hợp với điều kiện phát triển của từng địa phương.

Đặc biệt, cùng thời điểm này, UBND tỉnh Thanh Hóa đã thông qua Đề án phân loại tỉnh Thanh Hóa đạt đơn vị hành chính cấp tỉnh loại I với số điểm 81,5, vượt ngưỡng quy định. Đây không chỉ là sự ghi nhận những thành tựu phát triển toàn diện của tỉnh mà còn mở ra dư địa mới trong hoạch định chính sách, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực quản trị địa phương.

Có thể nói, cuộc sắp xếp thôn, tổ dân phố lần này không đơn thuần là phép tính cộng, trừ cơ học về số lượng đơn vị hành chính. Đó là bước đi nhằm tái cấu trúc không gian quản trị ở cấp cơ sở, tạo nền tảng để xây dựng chính quyền gần dân hơn, tinh gọn hơn và phục vụ người dân tốt hơn.

Phía trước vẫn còn không ít việc phải làm, từ kiện toàn đội ngũ cán bộ, ổn định tổ chức đến phát huy hiệu quả hoạt động của các thôn mới sau sáp nhập. Tuy nhiên, với nền tảng đồng thuận đã được tạo dựng cùng sự chuẩn bị đồng bộ về cơ chế, chính sách, Thanh Hóa đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hệ thống chính trị cơ sở tinh gọn, hiện đại và hiệu quả.

Kỳ 2: Sắp xếp thôn ở Lưu Vệ tạo đồng thuận để mở không gian phát triển