(Thanh tra) - Đồng USD tăng giá trong bối cảnh bất ổn toàn cầu đang gây áp lực lên tỷ giá trong nước, kéo theo chi phí tài chính và logistics leo thang, buộc doanh nghiệp phải chủ động thích ứng.
Áp lực tỷ giá lan rộng tới doanh nghiệp
Tỷ giá trong nước đang chịu sức ép gia tăng khi đồng USD tiếp tục mạnh lên trên thị trường quốc tế, phản ánh tâm lý phòng thủ của dòng vốn trước những bất ổn địa chính trị và rủi ro năng lượng. Diễn biến này không chỉ tác động đến thị trường tiền tệ mà còn lan sang hoạt động sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp.
Trong tuần từ 16 - 20/3, Ngân hàng Nhà nước điều chỉnh tỷ giá trung tâm theo xu hướng tăng, chốt tuần ở mức 25.085 VND/USD, cao hơn 20 đồng so với cuối tuần trước đó.
Trên thị trường liên ngân hàng, tỷ giá USD/VND biến động tăng - giảm đan xen và kết tuần tại 26.306 VND/USD, tăng nhẹ 11 đồng.
Trong khi đó, thị trường tự do lại ghi nhận xu hướng giảm, với mức 27.000 – 27.100 VND/USD ở chiều mua - bán.
Cập nhật ngày 23/3, tỷ giá trung tâm được Ngân hàng Nhà nước niêm yết ở mức 25.090 VND/USD, tăng thêm 5 đồng so với phiên cuối tuần trước.
Với biên độ +/-5%, các ngân hàng thương mại được phép giao dịch trong khoảng 23.832 – 26.338 VND/USD. Tại một số ngân hàng lớn, giá USD tiếp tục điều chỉnh tăng nhẹ ở cả hai chiều mua – bán, phản ánh xu hướng chung của thị trường.
Theo phân tích của bà Nguyễn Thị Kiều Hạnh, Trưởng nhóm phân tích của VIS Rating, giá dầu và chi phí vận tải toàn cầu tăng cao có thể khiến lạm phát tại Mỹ duy trì ở mức cao, từ đó làm chậm lại lộ trình nới lỏng chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Điều này góp phần củng cố sức mạnh của USD và tạo áp lực mất giá lên VND.
Ở góc độ doanh nghiệp, tác động của tỷ giá không phân bổ đồng đều mà tập trung vào một số nhóm ngành có mức độ phụ thuộc ngoại tệ cao.
Cụ thể, nhóm sản xuất điện và cung cấp nước như PV Power (PGV), PC1, Bamboo Capital (BGE) hay Biwase (BWE) là những doanh nghiệp chịu ảnh hưởng rõ nét khi thường xuyên duy trì dư nợ ngoại tệ lớn để đầu tư hạ tầng. Khi USD tăng giá, chi phí tài chính của các doanh nghiệp này có xu hướng phình to, đồng thời phát sinh lỗ tỷ giá chưa thực hiện.
Bên cạnh đó, nhóm hàng không như Vietnam Airlines (HVN) và Vietjet (VJC) cũng nằm trong diện nhạy cảm với tỷ giá do đặc thù chi phí vận hành chủ yếu bằng USD, từ nhiên liệu, thuê máy bay đến bảo dưỡng kỹ thuật. Biến động tỷ giá kéo dài sẽ làm suy yếu khả năng trả nợ và hồ sơ tín nhiệm của các doanh nghiệp này, đặc biệt đối với các doanh nghiệp có mức độ phòng ngừa rủi ro hạn chế.
Doanh nghiệp xoay xở trong “vùng biến động”
Nếu như trước đây biến động tỷ giá chủ yếu được nhìn nhận như rủi ro tài chính, thì trong bối cảnh hiện tại, tác động đã lan rộng sang cả vận hành và chuỗi cung ứng, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh đồng thời nhiều biến số.
Ở nhóm xuất khẩu, áp lực không chỉ đến từ USD tăng giá mà còn từ chi phí logistics leo thang. Ông Nguyễn Văn Sang, Giám đốc Điều hành Viet Products cho biết chi phí vận chuyển sang các thị trường châu Âu và Mỹ có khả năng tăng do phí bảo hiểm hàng hải leo thang, dù các hãng tàu chưa công bố mức điều chỉnh giá cước chính thức.
Theo ông Sang, việc nhiều tuyến tàu chủ động tránh khu vực kênh đào Suez nhằm giảm rủi ro đã khiến hành trình vận chuyển kéo dài hơn, kéo theo thời gian giao hàng và chi phí logistics gia tăng.
Với các doanh nghiệp xuất khẩu đồ gỗ - ngành có đặc thù khối lượng hàng lớn, phụ thuộc mạnh vào vận tải biển, mỗi biến động nhỏ về cước phí đều có thể “ăn mòn” đáng kể biên lợi nhuận. Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp buộc phải tính toán lại toàn bộ kế hoạch giao hàng, từ tiến độ xếp hàng đến lựa chọn tuyến vận chuyển.
Một xu hướng đang được ghi nhận là doanh nghiệp chủ động đẩy nhanh tiến độ giao hàng nhằm “khóa” chi phí ở mức hiện tại, thay vì chờ đợi trong điều kiện rủi ro giá cước tăng thêm. Đồng thời, các phương án thương lượng lại với đối tác nhập khẩu để chia sẻ chi phí cũng dần được đưa vào bàn đàm phán, thay vì doanh nghiệp đơn phương gánh chịu như trước.
Ở lĩnh vực nông sản, cách tiếp cận thận trọng hơn. Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Vina T&T Group cho biết doanh nghiệp đã tạm ngưng một số đơn hàng chưa khởi hành để theo dõi diễn biến thị trường. Quyết định này phản ánh sự dịch chuyển từ tăng trưởng đơn hàng sang ưu tiên kiểm soát rủi ro trong giai đoạn biến động.
Theo doanh nghiệp, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở chi phí đơn thuần mà ở thời gian vận chuyển. Khi hành trình kéo dài, rủi ro ảnh hưởng đến chất lượng nông sản tươi gia tăng, khiến bài toán không chỉ là chi phí mà còn là khả năng đảm bảo tiêu chuẩn hàng hóa khi đến tay đối tác.
Nhìn rộng hơn, nhiều doanh nghiệp đang dần chuyển sang trạng thái “phòng thủ chủ động”: Rà soát lại cơ cấu tiền tệ, hạn chế gia tăng dư nợ ngoại tệ, đồng thời linh hoạt điều chỉnh kế hoạch sản xuất kinh doanh theo diễn biến thị trường. Trong bối cảnh USD được dự báo còn duy trì sức mạnh, khả năng thích ứng nhanh với biến động sẽ trở thành yếu tố quyết định mức độ chống chịu của doanh nghiệp.
Theo bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối Nghiên cứu Chứng khoán MB (MBS), diễn biến tiền tệ hiện nay chịu tác động đồng thời từ xu hướng tăng của đồng USD, biến động thanh khoản hệ thống và định hướng điều hành linh hoạt của cơ quan quản lý. Áp lực tỷ giá được dự báo sẽ rõ rệt hơn trong nửa đầu năm 2026, khi nhiều yếu tố bên ngoài vẫn chưa hạ nhiệt.
Bà Hiền cho rằng, sự phục hồi của USD đang tạo áp lực lên tỷ giá USD/VND trong nước, đặc biệt từ tháng 3/2026. Áp lực này đến từ ba yếu tố chính: Nhu cầu nhập khẩu gia tăng song hành với xuất khẩu, xu hướng tăng của giá vàng quốc tế trong bối cảnh bất ổn địa chính trị, và khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trì hoãn việc nới lỏng chính sách tiền tệ.
Trong bối cảnh đó, tỷ giá USD/VND được dự báo dao động quanh vùng 26.200 – 26.400 trong quý I và II/2026, đồng thời có thể tăng khoảng 2,5 - 3% trong cả năm.
