Tảo hôn là hiện tượng đáng lên án và cần ngăn chặn. Ảnh minh họa: https://vietnamnet.vn

Nhiều thuận lợi

Theo báo cáo, đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) chủ yếu là dân tộc Hrê, Co, Xê đăng (Cadong) sống tập trung ở 05 huyện miền núi và các huyện đồng bằng có xã miền núi trong tỉnh.

Địa hình các huyện miền núi phức tạp, bị chia cắt bởi nhiều sông, suối, núi cao, độ dốc lớn, mùa mưa thường xảy ra lũ lụt và sạt lở, mùa nắng thì hay khô hạn kéo dài. Người dân nơi đây chủ yếu sống bằng nghề nông, lâm nghiệp; trình độ dân trí còn hạn chế; cơ sở hạ tầng còn khó khăn; thiên tai xảy ra liên tục, tình hình dịch bệnh ở cây trồng, vật nuôi còn xảy ra, tập tục lạc hậu như: Nghi kỵ đồ độc, ma chay cúng bái, một số hủ tục lạc hậu vẫn còn tồn tại chưa được xóa bỏ, tình trạng tảo hôn vùng DTTS vẫn còn diễn ra....

Thời gian qua đã có nhiều văn bản được ban hành như các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về hôn nhân và gia đình, công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình và đã được các cấp, các ngành, các địa phương cụ thể hóa, triển khai thực hiện, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc triển khai nhiệm vụ chính trị được giao. Sự quan tâm, chỉ đạo kịp thời của Tỉnh ủy, sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan, đơn vị, địa phương. Nhờ đó, việc triển khai thực hiện Đề án Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống (HNCH) trong vùng đồng DTTS bước đầu đạt được nhiều kết quả. Nhận thức của cán bộ, công chức, đảng viên và nhân dân về tác hại, hệ lụy của tảo hôn và HNCH được nâng lên. Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật được triển khai đồng bộ, thường xuyên; công tác phối hợp trong việc xử lý các công dân vi phạm về tảo hôn ở các địa phương được chặt chẽ, quyết liệt hơn.

Từ khi Chính phủ ban hành Quyết định số 498/QĐ-TTg ngày 14/4/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và HNCH trong vùng đồng bào DTTS giai đoạn 2015 - 2025; và sự vào cuộc của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương tỉnh trong tổ chức thực hiện đã có bước chuyển biến tích cực, làm thay đổi nhận thức của bà con DTTS, tình trạng tảo hôn đã giảm đáng kể; không còn có xảy ra tình trạng HNCH vùng DTTS.

Đây là kết quả của công tác tuyên truyên, giáo dục của các cấp, các ngành đã góp phần làm thay đổi nhận thức của đồng bào DTTS về những tác hại lâu dài của HNCH.

Ban Dân tộc phối hợp với các sở, ban, ngành, hội đoàn thể của tỉnh và UBND các huyện tổ chức triển khai thực hiện Đề án Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và HNCH trên địa bàn các huyện miền núi đạt được kết quả như sau:

Tổ chức tuyên truyền qua phát sóng chương trình truyền hình công tác chính sách dân tộc miền núi trong việc đưa tin, phóng sự về thực trạng tảo hôn và HNCH trong vùng đồng bào DTTS tại các huyện miền núi trong tỉnh và thường xuyên đăng tin, bài trên website Ban Dân tộc tỉnh.

Tổ chức tuyên truyền các hội nghị phổ biến, tập huấn, bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ, công chức, viên chức, người có uy tín và người dân trong vùng đồng bào DTTS với nội dung tuyên truyền: Các quy định của pháp luật về Luật Hôn nhân và Gia đình; Luật Phòng, chống bạo lực gia đình và Luật Bình đẳng giới. Đồng thời, tuyên truyền đến các trường THPT trên địa bàn các huyện; trường dân tộc nội trú (DTNT) các huyện miền núi và Trường THPT DTNT tỉnh về nội dung: Sức khỏe sinh sản vị thành niên; những tác hại của việc tảo hôn và HNCH.

Phối hợp với các địa phương lắp đặt Pano, in ấn quyển Sổ tay Hỏi - Đáp “Hôn nhân và gia đình; phòng, chống bạo lực gia đình và bình đẳng giới”; tờ gấp tuyên truyền để phục vụ cho công tác tuyên truyền giảm thiểu tình trạng tảo hôn và HNCH trong vùng đồng bào DTTS.

Tổ chức cho cán bộ, công chức, viên chức tham gia thực hiện Đề án Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và HNCH vùng đồng bào DTTS tham quan, học tập kinh nghiệm tại các tỉnh Tây Nguyên và Tây Bắc nhằm tạo điều kiện cho cán bộ, công chức, viên chức nắm bắt được các thông tin liên quan đến tình hình. Từ đó học hỏi, rút kinh nghiệm trong công tác tuyên truyền, vận động, thuyết phục đồng bào DTTS chấp hành và thực hiện tốt các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, góp phần giảm thiểu tình trạng tảo hôn và HNCH trong vùng đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh.

Không ít hạn chế, khó khăn

Do ảnh hưởng của phong tục, tập quán lạc hậu, những hủ tục như hứa hôn vẫn còn tồn tại.

Sự thiếu quan tâm quản lý, giáo dục con em của các bậc phụ huynh; nhất là các bậc phụ huynh do điều kiện kinh tế gia đình khó khăn phải đi xa để làm ăn.

Trình độ dân trí và nhận thức pháp luật về hôn nhân và gia đình của người dân còn hạn chế, nhất là tư tưởng cho con có vợ, có chồng sớm để khỏi gánh nặng cha mẹ.

Sự can thiệp từ phía chính quyền địa phương đối với các trường hợp tảo hôn chưa mạnh mẽ, thiếu kiên quyết.

Sự phát triển của công nghệ thông tin cũng đem lại những tác hại tiêu cực đến sự phát triển tâm sinh lý của trẻ vị thành niên, một bộ phận không nhỏ trẻ vị thành niên có lối sống buông thả, đua đòi và yêu đương sớm dẫn đến có thai ngoài ý muốn của bản thân và gia đình.

Công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật tại nhiều địa phương, trường học; giáo dục giới tính, sức khoẻ sinh sản vị thành niên chưa được quan tâm đúng mức.

Công tác đăng ký kết hôn và quản lý hộ tịch, hộ khẩu còn gặp nhiều khó khăn; cán bộ cơ sở chưa kịp thời nắm chắc tình hình tảo hôn tại địa phương.

Khi các cháu chưa nhận thức đầy đủ về sức khỏe sinh sản nên để lại hậu quả có thai ngoài ý muốn, nên thường thúc ép gia đình phải tổ chức cưới, hỏi để có “danh phận” trong gia đình, họ hàng hai bên; không bị xấu hổ với bà con xóm làng là có “con hoang”; là ngoài ý muốn của cha, mẹ, gia đình và cộng đồng.

Về nguồn kinh phí để thực hiện các hoạt động tuyên truyền còn hạn chế, trong quá trình triển khai các sở, ngành, UBND huyện đã lồng ghép chính khác, chương trình khác để triển khai.

Giải pháp nhằm đạt được mục tiêu PTBV

Một là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức pháp luật trong cán bộ, đảng viên và nhân dân. Đây là biện pháp quan trọng nhất nhằm loại trừ tình trạng tảo hôn ở vùng đồng bào DTTS hiện nay. Vì nguyên nhân cốt lõi khiến tình trạng tảo hôn còn xảy ra chính là do công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục các kiến thức về pháp luật, về hôn nhân gia đình, về sức khỏe sinh sản còn nhiều hạn chế, do đó ý thức chấp hành và tuân thủ pháp luật của người dân cũng còn hạn chế; cần thực hiện các nội dung sau:

Mở rộng đối tượng, hình thức tuyên truyền, vận động nâng cao nhận thức cho đồng bào DTTS về tác hại của việc tảo hôn và HNCH trong đồng bào DTTS trên địa bàn các huyện miền núi, nhằm góp phần ngăn chặn, đẩy lùi, khắc phục các tệ nạn nhất là tình trạng tảo hôn.

Nâng cao năng lực cho đội ngũ tuyên truyền viên, công chức tư pháp - hộ tịch, công chức văn hóa xã hội ở cơ sở trên địa bàn vùng DTTS và miền núi; nhân rộng mô hình, thực hiện lan tỏa những kết quả đạt được của mô hình sang các xã, trường trên địa bàn các huyện miền núi thông qua hoạt động truyền thông.

Đẩy mạnh và nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, giáo dục các kiến thức về pháp luật, về hôn nhân gia đình, về sức khỏe sinh sản cho người dân, đặc biệt là đồng bào DTTS, ở vùng sâu vùng xa.

Nâng cao trình độ dân trí và ý thức pháp luật cho đồng bào DTTS nhằm xóa bỏ các hủ tục lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh, lành mạnh, nói không với tảo hôn và HNCH; phổ cập, giáo dục kiến thức khoa học, giới tính cho trẻ em vị thành niên.

Tổ chức hội nghị, hội thảo tuyên truyền, vận động, tư vấn nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của đồng bào DTTS trong hôn nhân, tảo hôn và HNCH.

Tổ chức hội thi các tiểu phẩm nhằm tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật, góp phần giảm thiểu tình trạng tảo hôn và HNCH vùng đồng bào DTTS tại huyện...

Hai là, nâng cao vai trò lãnh đạo, kiểm tra, giám sát của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương và phát huy vai trò của các hội đoàn thể.

Ba là, xây dựng mô hình, nêu gương người tốt, việc tốt.

Bốn là, tăng cường hoạt động của Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và HNCH.

Năm là, thực hiện chế độ báo cáo: Các cấp, các ngành thực hiện nghiêm chế độ báo cáo định kỳ, báo cáo đột xuất bảo đảm về nội dung và đúng thời gian quy định.

Sáu là, đảm bảo nguồn kinh phí thực hiện cho mục tiêu PTBV.