Ngày 21/5/2026, Bộ Tài chính (cơ quan chủ trì soạn thảo) có văn bản hỏa tốc gửi Bộ Tư pháp xin ý kiến thẩm định dự thảo Nghị định quy định chi tiết việc áp dụng hình thức kỷ luật và việc bồi thường thiệt hại đối với hành vi gây lãng phí và hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí. Trong đó, dự thảo Nghị định đã quy định rõ nguyên tắc xác định thiệt hại và bồi thường thiệt hại; việc áp dụng hình thức kỷ luật nếu vi phạm.  

Phải là thiệt hại thực tế, có thể lượng hóa bằng tiền

Một trong những điểm cốt lõi của dự thảo Nghị định là việc xác lập các nguyên tắc để xác định thiệt hại do hành vi gây lãng phí gây ra.

Theo đó, thiệt hại để xác định trách nhiệm bồi thường phải là thiệt hại thực tế, có thể lượng hóa bằng tiền và có mối quan hệ nhân quả trực tiếp với hành vi vi phạm. Điều này nhằm khắc phục tình trạng kết luận mang tính định tính, gây khó khăn cho việc xử lý trách nhiệm cá nhân và tổ chức.

Việc xác định thiệt hại dựa trên các căn cứ pháp lý như chứng từ, hóa đơn, tài liệu, số liệu kế toán và các bằng chứng hợp pháp, hợp lệ, thể hiện tại kết luận của cơ quan có thẩm quyền theo quy định.

Nguyên tắc để xác định thiệt hại do hành vi gây lãng phí gây ra được dự thảo quy định rõ ràng, minh bạch. Ảnh: ITN

Đặc biệt, khi xem xét trách nhiệm bồi thường, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào lỗi, tính chất, mức độ của hành vi, thiệt hại thực tế, cũng như khả năng thực hiện nghĩa vụ và mức độ khắc phục hậu quả của người vi phạm để quyết định phương thức bồi thường công bằng, công khai.

Dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm bồi thường được phân định tương ứng với mức độ lỗi và vi phạm của từng cá nhân. Trong trường hợp không có căn cứ xác định được mức độ trách nhiệm riêng biệt của từng người, thiệt hại sẽ được chia đều để bồi thường.

Ngoài ra, để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, việc xác định giá trị thiệt hại trong các vụ án hình sự được thực hiện theo quy định của pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hình sự và các quy định pháp luật có liên quan.

Trường hợp pháp luật về xử lý vi phạm hành chính và pháp luật chuyên ngành trong từng lĩnh vực tiêt kiệm, chống lãng phí có quy định về phương pháp xác định giá trị thiệt hại thì cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán căn cứ quy định pháp luật đó để xác định giá trị thiệt hại khi thực hiện thanh tra, kiểm tra, kiểm toán.

Nếu không thuộc các trường hợp nêu trên, các cơ quan chức năng có thể sử dụng các cách xác định thiệt hại cụ thể được quy định từ Điều 9 đến Điều 22 của Nghị định.

Khung kỷ luật nghiêm khắc gắn liền với mức độ thiệt hại

Để tăng cường tính răn đe, dự thảo Nghị định quy định các hình thức kỷ luật cụ thể đối với cán bộ, công chức, viên chức và người quản lý doanh nghiệp Nhà nước, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn Nhà nước dựa trên giá trị thiệt hại và tính chất của hành vi lãng phí.

Theo đó, hình thức kỷ luật khiển trách áp dụng cho các trường hợp vi phạm lần đầu gây thiệt hại dưới 50 triệu đồng, hoặc thiệt hại từ 50 đến 75 triệu đồng nhưng có các tình tiết giảm nhẹ.

Hình thức kỷ luật cảnh cáo áp dụng đối với người đã bị khiển trách mà tái phạm, hoặc có hành vi vi phạm lần đầu gây thiệt hại từ 50 triệu đồng đến 75 triệu đồng.

Đồ họa: Nguyệt Trang

Hình thức kỷ luật cách chức hoặc bãi nhiệm áp dụng cho cán bộ, công chức, viên chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý đã bị cảnh cáo mà tái phạm, hoặc vi phạm lần đầu gây thiệt hại trên 75 triệu đồng nhưng người vi phạm có thái độ tiếp thu, chủ động khắc phục hậu quả và thuộc trường hợp được giảm nhẹ.

Buộc thôi việc là hình thức kỷ luật cao nhất, áp dụng đối với người đã bị cách chức (hoặc cảnh cáo đối với công chức không giữ chức vụ lãnh đạo) mà tái phạm. Hình thức này cũng áp dụng cho vi phạm lần đầu gây thiệt hại trên 75 triệu đồng nhưng người vi phạm không có thái độ sửa chữa, không chủ động khắc phục hậu quả hoặc có các tình tiết tăng nặng.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung nguyên tắc xử lý đối với trường hợp một người thực hiện nhiều lần cùng một hành vi gây lãng phí. Hình thức kỷ luật sẽ căn cứ vào giá trị thiệt hại cao nhất đã gây ra. Quy định này nhằm phù hợp với thực tiễn và tránh tình trạng chia nhỏ vi phạm để giảm nhẹ trách nhiệm. Mức thiệt hại làm căn cứ kỷ luật được xây dựng trên cơ sở tham khảo các nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài sản công và đảm bảo tính tương xứng với mức thiệt hại làm cơ sở xử lý hình sự (gây thất thoát, lãng phí từ 100 triệu đồng trở lên theo Bộ luật Hình sự).

Bên cạnh việc xử lý thiệt hại vật chất, dự thảo cũng chú trọng đến trách nhiệm trong công tác tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí. Các hành vi như cản trở, thiếu trách nhiệm trong thanh tra, kiểm tra, kiểm toán; thiếu trách nhiệm trong xác minh, giải quyết khiếu nại, tố cáo hoặc vi phạm trong bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí cũng sẽ bị xử lý kỷ luật bằng hình thức khiển trách. Trường hợp tái phạm thì sẽ bị kỷ luật cảnh cáo.