(Thanh tra)- Được kỳ vọng rất nhiều, song do vai trò còn mờ nhạt của các doanh nghiệp (DN) thời gian qua khiến việc đầu tư xây dựng nông nghiệp, nông thôn trong Chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM) chưa được như mong đợi.
Thống kê đến tháng 6/2013 cho thấy, cả nước có 0,4% số xã đạt 19 tiêu chí NTM; 3,2% số xã đạt 15 - 18 tiêu chí; 19,8% số xã đạt 10 - 14 tiêu chí; 47% số xã đạt 5 - 9 tiêu chí và 29,6% số xã đạt dưới 5 tiêu chí.
Đánh giá của Văn phòng Điều phối T.Ư Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng NTM, 3 năm qua, tổng kinh phí đầu tư xây dựng hạ tầng cơ sở ở nông thôn là 30.180 tỷ đồng với trên 9.000 hạng mục công trình. Kết quả đã nâng cấp, xây mới khoảng 38.000km đường giao thông, 15.000km kênh mương. Nhiều tỉnh, TP đã có chính sách, giải pháp sáng tạo, tích cực như Tuyên Quang xây dựng được 1.074km, Nam Định làm mới 2.034km đường giao thông. Nhờ đó, hạ tầng kinh tế - xã hội ở khu vực nông thôn có nhiều chuyển biến rõ nét.
Theo chủ trương đề ra, 40% nguồn vốn thực hiện chương trình xây dựng NTM được huy động từ ngân sách Nhà nước, 20% từ DN, hợp tác xã và 10% do người dân đóng góp. Tuy nhiên, thực tế, vốn từ ngân sách Nhà nước vẫn chiếm tới 50% tổng nguồn vốn thực hiện chương trình, trong đó ngân sách T.Ư huy động 4.920 tỷ đồng, ngân sách địa phương 30.091 tỷ đồng, còn DN mới chỉ đóng góp được 5%, rất thấp so với mục tiêu.
Theo đánh giá của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, đầu tư của DN vào khu vực nông thôn còn rất hạn chế. Hơn nữa, hiện nay, số lượng DN chủ yếu tập trung ở khu vực đô thị, số lượng DN ở khu vực nông thôn chỉ chiếm khoảng trên 30%. Đáng nói là, DN nông thôn thường có quy mô nhỏ và lợi nhuận thấp hơn. Điều đó cho thấy, các chính sách khuyến khích đầu tư vào khu vực nông thôn chưa phát huy hiệu quả.
Ông Nguyễn Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế Hợp tác và Phát triển Nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN&PTNT)) nhận định, việc huy động nguồn lực của cộng đồng, nhất là DN có ý nghĩa rất lớn trong xây dựng NTM. Thế nhưng hiện nay, việc này đang bị “tắc” do cơ chế, chính sách chưa thông thoáng. Triển khai tại 11 xã điểm NTM cho thấy, các DN khi thấy được cơ sở hạ tầng, điều kiện sản xuất được cải thiện, có khả năng thu lợi nhuận thì mới đầu tư vào sản xuất. Cũng như vậy, các tổ chức tín dụng, ngân hàng khi thấy được hiệu quả sản xuất của người dân mới cho vay.
Không riêng gì Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng NTM, mà các bộ, ngành khi đưa ra các cơ chế, chính sách thu hút DN đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn còn lúng túng. Nghị định 61/2010/NĐ-CP về chính sách khuyến khích DN đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn được ban hành từ năm 2010, thế nhưng 3 năm qua, hiệu quả còn rất hạn chế. Đó là do cơ chế còn chung chung.
"Chính phủ đã giao cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư sửa đổi, thay thế Nghị định 61 theo hướng cơ chế thu hút DN phải cụ thể vào từng nội dung trọng tâm của từng tỉnh. Bên cạnh đó, Bộ NN&PTNT cũng đã có tờ trình đề xuất sửa đổi cơ chế hỗ trợ các DN liên kết với nông dân trong sản xuất và tiêu thụ nông sản. Quan điểm sửa đổi là đi vào nội dung, mặt hàng, ngành nghề cụ thể, gắn với quy hoạch và đào tạo nghề", ông Tiến cho biết.
Ông Ngô Tiến Dũng, Tổng Thư ký Hiệp hội các DN ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp nhấn mạnh, để tăng hàm lượng chất xám trong sản xuất nông nghiệp, nâng cao giá trị và lợi thế cạnh tranh của nông sản không thể thiếu vai trò của DN. Các DN ngại đầu tư vào nông nghiệp là do xác suất rủi ro cao, thu hồi vốn chậm, trong khi sản xuất còn phân tán, thiếu quy hoạch. Vì vậy, cách tốt nhất để tháo gỡ “nút thắt” này là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp. Muốn vậy, Bộ NN&PTNT cần đề xuất với Chính phủ ban hành những chính sách ưu tiên, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao.
Nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng, xây dựng NTM là một chương trình lớn của quốc gia, triển khai trên 9.052 xã của cả nước với mục tiêu đến năm 2015 sẽ có 20% số xã đạt chuẩn NTM, tương đương khoảng 1.800 xã. Để đạt được mục tiêu này, bên cạnh các nguồn lực khác không thể thiếu sự tham gia tích cực của DN. Bởi vậy, các DN cần nhìn nhận đây là một cơ hội để phát triển, cũng như sự hợp tác công - tư với Nhà nước để phục vụ phát triển nông thôn. Có vậy, mới hy vọng sớm đạt được các mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM.
Tràng An
