“Mục tiêu Net Zero - Với lợi thế về nguồn năng lượng tái tạo, vị trí địa chính trị thuận lợi, nguồn nhân lực sẵn có và cam kết chính trị mạnh mẽ từ Đảng và Nhà nước, Việt Nam hoàn toàn có đủ điều kiện để biến thách thức thành cơ hội”, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh tại Diễn đàn “Việt Nam cụ thể hóa con đường tới Net Zero” diễn ra ngày 8/7 tại Hà Nội.

Net Zero chỉ có thể thành công nếu được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển bền vững quốc gia. Ảnh minh họa: Tạp chí Kinh tế Môi trường

Net Zero - Tiêu chuẩn mới của năng lực cạnh tranh quốc gia

Con đường hướng tới Net Zero của Việt Nam không chỉ là một chương trình môi trường, cũng không chỉ là câu chuyện riêng của ngành năng lượng. Đây là một tiến trình chuyển đổi mô hình phát triển, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các chính sách về năng lượng, công nghiệp, tài chính, nông nghiệp, giao thông, đô thị, khoa học công nghệ, lao động và an sinh xã hội.

“Net Zero chỉ có thể thành công nếu được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển bền vững quốc gia, trong đó tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường, bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm công bằng xã hội phải được xử lý hài hòa, có lộ trình và có khả năng thực thi”, Phó Thủ tướng bày tỏ.

Net Zero đang trở thành tiêu chuẩn mới của năng lực cạnh tranh quốc gia, theo Phó Chủ tịch VCCI Nguyễn Quang Vinh, điều này thể hiện qua sự định hình lại dòng vốn đầu tư toàn cầu, cấu trúc chuỗi cung ứng, thương mại quốc tế và chiến lược phát triển của doanh nghiệp.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt trong lịch sử phát triển kinh tế. Cam kết đạt Net Zero vào năm 2050 không chỉ là một tuyên bố quốc tế, mà đã và đang được cụ thể hóa bằng hệ thống chính sách ngày càng đồng bộ.

Đặc biệt, Quốc hội vừa thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030, tạo ra nền tảng thể chế quan trọng để thúc đẩy đầu tư, đổi mới công nghệ và bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn. Đồng thời, Việt Nam đang hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Chính phủ đã xác định phấn đấu duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số trong những năm tiếp theo. Phó Chủ tịch VCCI nhấn mạnh, nếu Chính phủ là người kiến tạo thể chế, thì doanh nghiệp chính là lực lượng tiên phong biến các mục tiêu phát triển bền vững thành những hành động cụ thể.

Từ các tập đoàn lớn đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang ngày càng chủ động hơn trong việc áp dụng các mô hình sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn, tiết kiệm năng lượng, quản trị ESG và giảm phát thải carbon.

Việt Nam hướng tới mục tiêu Net Zero. Ảnh minh họa: Báo An Giang

Doanh nghiệp vẫn đối mặt với thách thức lớn về vốn, công nghệ

Cũng theo ông Nguyễn Quang Vinh, hành trình Net Zero là một hành trình chưa từng có tiền lệ. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn đang đối mặt với những thách thức lớn về vốn, công nghệ, nguồn nhân lực, dữ liệu phát thải và năng lực quản trị ESG. Chính vì vậy, quá trình chuyển đổi xanh không thể là nỗ lực đơn lẻ của doanh nghiệp. Đó phải là sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp, các tổ chức tài chính, các địa phương, các đối tác quốc tế và toàn xã hội.

Về cam kết Net Zero vào năm 2050 tại COP 26, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành chia sẻ, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt thực hiện đổi mới thể chế, chiến lược, quy hoạch và triển khai tổ chức thực hiện.

Bước đầu tạo hành lang pháp lý và tạo đột phá trong tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo cơ sở pháp lý cho chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế carbon thấp. Đặc biệt, lộ trình thực hiện mục tiêu Net Zero đã được cụ thể hóa cho từng giai đoạn, phù hợp với mục tiêu phát triển của đất nước.

Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh trong thời gian tới, các bên liên quan cần tiếp tục triển khai 5 định hướng lớn trong lộ trình đạt phát thải ròng vào năm 2050.

Đó là: Hoàn thiện thể chế; phát triển thị trường carbon; bảo đảm an ninh năng lượng gắn với chuyển dịch năng lượng xanh bền vững; thúc đẩy chuyển đổi xanh trong các ngành kinh tế; phát huy vai trò của các hệ sinh thái tự nhiên trong hấp thụ và lưu giữ carbon.

Đặc biệt, phát triển thị trường carbon là bước đi quan trọng nhằm tạo ra công cụ kinh tế hỗ trợ giảm phát thải khí nhà kính, mở ra cơ hội huy động nguồn lực xã hội trong quá trình chuyển đổi xanh.

“Đây cũng là điều kiện cần thiết để doanh nghiệp Việt Nam thích ứng với xu hướng và yêu cầu mới của thị trường quốc tế. Thị trường carbon cũng đồng thời góp phần tạo lập tín hiệu cho các hoạt động đầu tư xanh, đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng”, Thứ trưởng nói.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thực hiện thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho 110 cơ sở thuộc các lĩnh vực nhiệt điện, sản xuất sắt thép, sản xuất xi măng cho năm 2025 và năm 2026. Ngày 29/6/2026, Sàn giao dịch carbon trong nước đã đi vào vận hành, tạo nền tảng cho hoạt động trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Về phía doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế chính là động lực quyết định sự thành bại của hành trình Net Zero. Các doanh nghiệp cần tiên phong xây dựng lộ trình giảm phát thải, tích hợp tiêu chí ESG vào chiến lược dài hạn và đầu tư vào công nghệ sạch.

Với các địa phương, đặc biệt là những nơi có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo, cần chủ động quy hoạch, cải thiện môi trường đầu tư, cắt giảm thủ tục hành chính để tạo điều kiện tối đa cho các dự án xanh.