Hình thành nền hành chính hiện đại, công khai, minh bạch và phục vụ

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức được vận hành thống nhất trên phạm vi cả nước từ ngày 1/7/2025. Đây là một quyết sách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo ra sự thay đổi căn bản về tổ chức bộ máy hành chính Nhà nước ở địa phương, đánh dấu bước chuyển mới trong tư duy tổ chức và thực thi quyền lực Nhà nước.

Sau một năm vận hành, tổ chức bộ máy hành chính đã được tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian và nâng cao hiệu quả quản lý. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã cơ bản vận hành ổn định, thông suốt, không làm gián đoạn hoạt động quản lý Nhà nước và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Sau một năm, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã cơ bản vận hành ổn định, thông suốt. Ảnh: chinhphu.vn

Đặc biệt, thay đổi quan trọng nhất là sự phân định rõ hơn về vai trò, chức năng và trách nhiệm giữa các cấp chính quyền, góp phần thúc đẩy việc mạnh mẽ từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy phục vụ và kiến tạo phát triển. Tỉnh tập trung vào các nhiệm vụ mang tính chiến lược như quy hoạch, phân bổ nguồn lực, điều phối phát triển và kiểm tra, giám sát. Xã trực tiếp tổ chức thực hiện chính sách, cung cấp dịch vụ công, giải quyết các vấn đề phát sinh từ cơ sở.

Việc phân cấp, phân quyền tiếp tục được đẩy mạnh, phát huy tính chủ động và trách nhiệm của địa phương. Công tác cải cách hành chính, chuyển đổi số và chất lượng cung ứng dịch vụ công tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực.

Nhiều địa phương đã chủ động ứng dụng trí tuệ nhân tạo, trợ lý ảo, định danh công dân số và các giải pháp công nghệ mới trong cung cấp các dịch vụ công, tạo tiền đề hình thành nền hành chính hiện đại, công khai, minh bạch và phục vụ.

Những thách thức cần tiếp tục tháo gỡ

Mặc dù, đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng, quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp vẫn đặt ra không ít khó khăn, thách thức đòi hỏi tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cả về thể chế, tổ chức thực hiện và năng lực quản trị.

Trước hết là yêu cầu trong việc hoàn thiện thể chế và cơ chế vận hành. Theo đó, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống thể chế liên quan đến tổ chức, hoạt động của chính quyền địa phương. Đảm bảo tính hệ thống, thống nhất và đồng bộ giữa các quy định pháp luật chuyên ngành với yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Mặt khác, việc đảm bảo sự đồng bộ giữa phân cấp, phân quyền với các điều kiện thực hiện vẫn là một thách thức lớn. Ở một số lĩnh vực, vẫn còn khoảng cách giữa nhiệm vụ được giao với năng lực tổ chức thực hiện, nhất là về nguồn nhân lực chất lượng cao, nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật.

Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thành phố Hà Nội giảm 76% đơn vị cấp xã; 126 xã, phường hiện nay trực tiếp quản lý hơn 5.463 thôn, tổ dân phố và phục vụ gần 8,9 triệu dân. Ảnh một góc thành phố Hà Nội: Nguyệt Trang

Một yêu cầu cấp thiết khác là nâng cao năng lực quản trị địa phương đáp ứng với yêu cầu và mô hình mới. Khi giảm tầng nấc trung gian, mở rộng phạm vi quản lý và tăng cường tính tự chủ cho địa phương, đội ngũ cán bộ, công chức phải đáp ứng yêu cầu cao hơn về năng lực lãnh đạo, điều hành, tổ chức thực hiện cũng như khả năng xử lý những vấn đề phát sinh trong thực tiễn.

Song song với đó, xây dựng chính quyền số và đổi mới phương thức quản trị dựa trên dữ liệu tiếp tục là bài toán cần lời giải.

Hiện nay, mức độ phát triển hạ tầng số, khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các địa phương vẫn còn chênh lệch đáng kể. Việc chuẩn hóa, tích hợp và khai thác các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành phục vụ công tác quản lý, điều hành còn gặp nhiều khó khăn; chất lượng dữ liệu ở một số lĩnh vực chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về tính chính xác, đồng bộ và khả năng khai thác, sử dụng chung.

Đáng chú ý, chất lượng phục vụ và mức độ tham gia của người dân ở một số địa phương vẫn chưa thực sự đồng đều. Kết quả Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính Nhà nước (SIPAS) năm 2025 cho thấy một số chỉ số thành phần có xu hướng giảm, đặc biệt là tiêu chí về cơ hội tham gia của người dân trong quá trình xây dựng chính sách và tiêu chí tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị.

Trong bối cảnh phạm vi quản lý được mở rộng và địa giới hành chính có nhiều thay đổi, việc bảo đảm người dân tiếp cận thuận lợi các dịch vụ công, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng núi và hải đảo, vẫn là nhiệm vụ cần được quan tâm, giải quyết bằng những giải pháp đồng bộ về hạ tầng, nguồn lực và chuyển đổi số.

Tăng cường nguồn lực và cơ chế kiểm tra, giám sát

Để mô hình chính quyền địa phương hai cấp phát huy đầy đủ mục tiêu cải cách, theo Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp về thể chế, tổ chức bộ máy, nguồn lực và phương thức quản trị.

Trong đó, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế và đổi mới cơ chế vận hành, rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật liên quan để bảo đảm thống nhất với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo hướng giao quyền nhiều hơn cho địa phương, đi đôi với phân định rõ trách nhiệm, tăng cường nguồn lực và cơ chế kiểm tra, giám sát.

Đồng thời, cần tiếp tục tinh gọn tổ chức bộ máy, hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của từng cấp chính quyền, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức phù hợp với yêu cầu mới. Công tác đánh giá cán bộ cần dựa trên kết quả thực thi nhiệm vụ, qua đó xây dựng đội ngũ có năng lực quản trị, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng. Ảnh: Minh Nguyệt

Cũng theo Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số và quản trị dựa trên dữ liệu là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Cần hoàn thiện hạ tầng số, hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu dùng chung; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cấp, các ngành; đẩy mạnh số hóa hồ sơ, tái cấu trúc quy trình giải quyết thủ tục hành chính, từng bước chuyển từ quản lý bằng giấy tờ sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Bên cạnh đó, cần bảo đảm đầy đủ nguồn lực cho bộ máy chính quyền địa phương vận hành hiệu quả. Việc sắp xếp, sử dụng tài sản công sau sáp nhập phải gắn với ưu tiên đầu tư hạ tầng số, hạ tầng giao thông và các điều kiện thiết yếu. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn lực theo hướng công khai, minh bạch, gắn quyền hạn với trách nhiệm và kết quả thực hiện nhiệm vụ; có chính sách hỗ trợ phù hợp đối với các địa phương còn nhiều khó khăn.

Cuối cùng, Thứ trưởng Bộ Nội vụ nhấn mạnh, cần tăng cường trách nhiệm giải trình, phát huy dân chủ và sự tham gia của người dân trong quản trị địa phương. Hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị; mở rộng các hình thức tham vấn, đối thoại để người dân và doanh nghiệp tham gia nhiều hơn vào quá trình xây dựng, thực thi và giám sát chính sách, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ.