Trung tâm phục vụ hành chính công phường Thái Hòa phục vụ Nhân dân thực hiện các thủ tục hành chính đối với người dân sau khi thực hiện chính quyền 2 cấp. Ảnh: Văn Thanh

Chính quyền 2 cấp “phép cộng hành chính” và bài toán quản trị

Những ngày đầu tháng 7/2025, khi chính quyền địa phương 2 cấp chính thức đi vào hoạt động, phường Thái Hòa đứng trước một cuộc chuyển đổi chưa từng có. Ba phường Hòa Hiếu, Long Sơn và Quang Phong hợp nhất thành một đơn vị hành chính mới với diện tích hơn 27km², dân số gần 27.000 người, gồm 23 khu dân cư. Không chỉ địa giới được mở rộng, dân số tăng lên mà toàn bộ hệ thống quản lý, điều hành cũng phải thiết kế lại theo mô hình mới.

Đó không đơn thuần là câu chuyện sáp nhập cơ học giữa các địa phương. Phía sau những quyết định hành chính là hàng loạt bài toán về tổ chức bộ máy, bố trí nhân sự, xử lý tài sản công, tiếp nhận hồ sơ lưu trữ, chuyển đổi số và bảo đảm mọi hoạt động phục vụ người dân không bị gián đoạn. Ngay trong giai đoạn đầu vận hành, nhiều cán bộ phải làm quen với vị trí công tác mới, lĩnh vực mới và khối lượng công việc lớn hơn trước.

Phát triển kinh tế chăn nuôi ở phường Thái Hòa, tỉnh Nghệ An, một trong những hướng đi giúp bà con Nhân dân ổn định cuộc sống. Ảnh: Văn Thanh

Thực tế cho thấy, khi cấp huyện không còn thực hiện nhiều nhiệm vụ quản lý như trước, phần lớn công việc được chuyển trực tiếp xuống cấp xã. Điều đó đồng nghĩa với việc chính quyền cơ sở phải gánh thêm trách nhiệm nhưng biên chế lại được tinh gọn. Từ 43 cán bộ, công chức thời điểm mới sáp nhập, đến đầu năm 2026, bộ máy tiếp tục được sắp xếp còn 39 người nhưng vẫn phải đảm đương khối lượng công việc ngày càng lớn.

Trao đổi với phóng viên Báo Thanh tra, ông Hoàng Nghĩa Thái, Chủ tịch UBND phường Thái Hòa cho rằng, thách thức lớn nhất trong năm đầu tiên không phải là tổ chức lại bộ máy mà là làm sao để bộ máy mới vận hành thông suốt ngay từ những ngày đầu.

Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Thái Hòa được bố trí cơ sở vật chất tốt để thực hiện xử lý hồ sơ, giấy tờ cho Nhân dân sau khi thực hiện chính quyền 2 cấp. Ảnh: Văn Thanh

“Địa phương xác định phải ổn định tổ chức, giữ vững tư tưởng cán bộ, tạo sự đồng thuận trong nhân dân và không để bất cứ thủ tục hành chính nào bị ách tắc trong quá trình chuyển giao. Việc sắp xếp đơn vị hành chính là chủ trương lớn. Điều quan trọng nhất là sau sắp xếp, người dân phải được phục vụ tốt hơn, nhanh hơn và thuận lợi hơn”, ông Thái chia sẻ.

Từ quan điểm ấy, hàng loạt quyết định về phân công nhiệm vụ, thành lập các phòng chuyên môn, kiện toàn Trung tâm Phục vụ hành chính công và các đơn vị sự nghiệp được triển khai đồng bộ. Một năm sau, bộ máy mới đã cơ bản ổn định. Không có sự xáo trộn lớn trong đời sống xã hội. Không phát sinh điểm nóng, khiếu kiện phức tạp. Các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, quốc phòng - an ninh tiếp tục được duy trì. Đó được xem là thành công đầu tiên của Thái Hòa sau cuộc tái cấu trúc hành chính quy mô lớn.

Chính quyền gần dân hơn từ những thay đổi nhỏ nhất

Có lẽ nơi thể hiện rõ nhất hiệu quả của mô hình chính quyền 2 cấp chính là Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Thái Hòa. Nếu trước đây người dân phải đi lại nhiều lần giữa các cơ quan thì nay hầu hết thủ tục đều được tiếp nhận và giải quyết tập trung. Sau một năm hoạt động, Trung tâm đã tiếp nhận gần 8.000 hồ sơ thủ tục hành chính. Tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt trên 99%. Đặc biệt, việc tiếp nhận thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới hành chính đã mở ra nhiều thuận lợi cho người dân. Hơn 500 hồ sơ phi địa giới hành chính được giải quyết, giúp người dân tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí đi lại.

Lãnh đạo phường Thái Hòa thăm Trung tâm phục vụ hành chính công, động viên, cán bộ đơn vị thực hiện tốt công tác phục vụ hồ sơ, thủ tục hành chính cho Nhân dân sau thực hiện chính quyền 2 cấp. Ảnh: Văn Thanh

Một trong những dấu ấn đáng chú ý là việc Chủ tịch UBND phường mạnh dạn ủy quyền cho lãnh đạo Trung tâm Phục vụ hành chính công thực hiện một số nhiệm vụ chứng thực. Sự thay đổi tưởng chừng nhỏ này lại tạo ra hiệu quả lớn. Người dân không phải chờ đợi lãnh đạo ký duyệt qua nhiều khâu như trước. Hồ sơ được xử lý ngay tại trung tâm theo quy trình khép kín.

“Theo ông Hoàng Nghĩa Thái, Chủ tịch UBND phường Thái Hòa, đây là minh chứng rõ nét cho tinh thần phân cấp, phân quyền của mô hình chính quyền mới. Khi trao quyền cho cơ sở và xác định rõ trách nhiệm của từng vị trí công tác, tiến độ xử lý công việc được đẩy nhanh hơn rất nhiều. Người dân chính là đối tượng hưởng lợi trực tiếp”, ông Thái cho biết.

Song song với cải cách hành chính là bước chuyển mạnh mẽ trong chuyển đổi số, 100% hồ sơ thủ tục hành chính ở phường Thái Hòa được tiếp nhận trên môi trường điện tử. Hệ thống quản lý văn bản điều hành, chữ ký số, cơ sở dữ liệu dân cư, hộ tịch, đất đai từng bước được liên thông.

Tại một địa phương vừa trải qua sáp nhập, việc duy trì hoạt động ổn định của hệ thống số hóa là nỗ lực rất lớn. Không chỉ đơn thuần thay đổi phương thức làm việc, chuyển đổi số còn giúp chính quyền địa phương minh bạch hơn, công khai hơn và giảm đáng kể thời gian xử lý hồ sơ. Đó cũng là nền tảng để xây dựng nền hành chính hiện đại mà chính quyền 2 cấp đang hướng tới.

Sau những con số đẹp vẫn còn nhiều áp lực

Nhìn vào những kết quả đạt được, có thể thấy bức tranh một năm thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp ở phường Thái Hòa mang nhiều gam màu sáng. Nhưng phía sau đó vẫn còn không ít trăn trở. Áp lực đầu tiên là thiếu nhân lực chuyên môn. Khối lượng công việc tăng nhanh sau sáp nhập trong khi biên chế được giao chưa tương xứng với thực tế. Đặc biệt, các lĩnh vực kinh tế, hạ tầng, đô thị đang chịu áp lực lớn khi phải xử lý số lượng hồ sơ ngày càng nhiều.

Không ít cán bộ vừa làm chuyên môn, vừa trực tiếp giải quyết hồ sơ cho người dân, vừa tham gia các cuộc họp, báo cáo và xử lý các nhiệm vụ đột xuất. Áp lực thứ hai đến từ chuyển đổi số. Dù đã đạt nhiều kết quả tích cực nhưng hệ thống trang thiết bị tiếp nhận từ các đơn vị cũ đang dần xuống cấp. Khối lượng hồ sơ lưu trữ từ ba phường trước đây rất lớn nhưng phần lớn chưa được số hóa. Điều này gây khó khăn cho quá trình khai thác thông tin và xử lý công việc. Một bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi, vẫn chưa quen với việc sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Chính quyền cơ sở vì thế phải vừa thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, vừa hướng dẫn người dân tiếp cận công nghệ.

Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Thái Hòa vì sự hài lòng của người dân để phục vụ. Ảnh: Văn Thanh

Theo Chủ tịch UBND phường Thái Hòa Hoàng Nghĩa Thái, để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp thực sự phát huy hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục quan tâm đến việc bổ sung biên chế phù hợp với khối lượng công việc thực tế; tăng cường đào tạo kỹ năng số cho cán bộ và bố trí nguồn lực cho số hóa hồ sơ, tài liệu. Một năm chưa phải là quãng thời gian dài đối với một cuộc cải cách hành chính quy mô lớn. Nhưng từ những gì đang diễn ra tại Thái Hòa có thể thấy chủ trương xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo ra những thay đổi rõ nét trong quản trị cơ sở. Từ bộ máy tinh gọn hơn, quyền hạn được phân cấp nhiều hơn đến thủ tục hành chính nhanh gọn hơn, người dân đang dần cảm nhận được lợi ích của cuộc cải cách này.

Con đường phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm, song sau một năm vận hành, phường Thái Hòa đã chứng minh rằng khi bộ máy được tổ chức hợp lý, quyền lực được trao đúng chỗ và trách nhiệm được xác lập rõ ràng, chính quyền sẽ thực sự gần dân hơn và phục vụ dân tốt hơn.

Kỳ 3: Từ vận hành thông suốt đến kiến tạo phát triển