Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn. Ảnh: Bộ Ngoại giao

Từ đối ngoại truyền thống đến ngoại giao kiến tạo

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước ngày càng gắn với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, ngoại giao Việt Nam cũng đang chuyển mình mạnh mẽ.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là động lực phát triển mà còn trở thành một trong những trọng tâm của hoạt động đối ngoại trong giai đoạn mới.

Thời gian qua, hệ thống chủ trương, chính sách về đối ngoại và hội nhập quốc tế tiếp tục được hoàn thiện với nhiều văn kiện quan trọng như Nghị quyết số 59 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, Nghị quyết số 06 về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng, Quy định số 392 về quản lý thống nhất các hoạt động đối ngoại cùng nhiều nghị quyết, nghị định, thông tư và văn bản hướng dẫn liên quan.

Thứ trưởng cho rằng, đây là nền tảng quan trọng để triển khai đồng bộ đường lối đối ngoại toàn diện, hiện đại của Đảng, trong đó hệ thống các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài ngày càng phát huy vai trò mở đường, kết nối và kiến tạo những không gian phát triển mới cho đất nước.

Từ thực tiễn triển khai tại các địa phương và các Cơ quan đại diện, tư duy đối ngoại đã có bước chuyển rõ nét, từ duy trì quan hệ sang chủ động huy động nguồn lực phục vụ phát triển; từ thu hút nguồn lực sang lựa chọn đối tác, công nghệ và mô hình hợp tác có giá trị gia tăng cao.

Theo Thứ trưởng, công tác đối ngoại địa phương cũng đã chuyển từ vị thế "tham gia" sang "kiến tạo", từ thực hiện nhiệm vụ đối ngoại sang chủ động tạo dựng không gian phát triển.

Nội hàm hợp tác quốc tế ngày càng hướng mạnh vào các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Không chỉ đồng hành cùng các địa phương trong hoàn thiện thể chế và mở rộng quan hệ hợp tác, Bộ Ngoại giao còn phát huy vai trò điều phối mạng lưới các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài nhằm kết nối doanh nghiệp, nhà đầu tư, chuyên gia, viện nghiên cứu và các trung tâm đổi mới sáng tạo trên thế giới.

Theo Thứ trưởng, giá trị của hoạt động ngoại giao không còn chỉ được đo bằng số lượng chuyến thăm hay văn kiện ký kết mà bằng những dự án được hình thành, những cơ hội phát triển được mở ra và những lợi ích thiết thực mang lại cho nền kinh tế.

Tinh thần đó đang được hiện thực hóa bằng nhiều mô hình hợp tác cụ thể thông qua hoạt động của các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Ảnh: Thanh Lương

Như chia sẻ của Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ Nguyễn Quốc Dũng, quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ đang đứng trước cơ hội phát triển mạnh mẽ nhất kể từ khi hai nước bình thường hóa quan hệ năm 1995.

Việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện vào tháng 9/2023 không chỉ có ý nghĩa chính trị mà còn mở ra khuôn khổ hợp tác kinh tế, đầu tư và công nghệ chưa từng có.

Kết nối công nghệ, mở rộng không gian phát triển

Theo Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng, giá trị của khuôn khổ hợp tác này chỉ thực sự được phát huy khi được hiện thực hóa bằng các dự án đầu tư cụ thể, các chuỗi cung ứng mới và những trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo ngay tại các địa phương của Việt Nam.

Ông cho biết, cộng đồng doanh nghiệp Hoa Kỳ hiện không còn coi Việt Nam đơn thuần là điểm đến có chi phí cạnh tranh mà ngày càng quan tâm tới việc xây dựng các cơ sở sản xuất công nghệ cao, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), trung tâm dữ liệu, trung tâm thiết kế và chuỗi cung ứng mới.

Đây là dòng vốn đầu tư có giá trị gia tăng lớn, không chỉ tạo việc làm chất lượng cao mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Tuy nhiên, theo Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng, cuộc cạnh tranh thu hút FDI chất lượng cao hiện nay không còn dựa chủ yếu vào ưu đãi thuế mà phụ thuộc vào chất lượng nguồn nhân lực, hạ tầng số, logistics, nguồn điện ổn định, tính minh bạch của chính sách và năng lực đồng hành của chính quyền địa phương trong suốt vòng đời dự án.

Ông khuyến nghị các địa phương chuyển từ thu hút nhiều sang thu hút đúng nhà đầu tư, đúng lĩnh vực và hệ sinh thái; chuẩn bị sẵn dự án, hạ tầng, nhân lực, cơ chế một cửa, đồng thời tăng cường kết nối với các đối tác Hoa Kỳ thông qua mạng lưới cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Nếu Hoa Kỳ là câu chuyện mở rộng không gian tiếp nhận công nghệ nguồn thì Kazakhstan lại là minh chứng cho việc doanh nghiệp công nghệ Việt Nam từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

Đại sứ Việt Nam tại Kazakhstan Nguyễn Thành Lê. Ảnh: Thanh Lương

Theo Đại sứ Việt Nam tại Kazakhstan Nguyễn Thành Lê, việc Xanh SM triển khai dịch vụ xe điện tại thành phố Almaty không chỉ là hoạt động mở rộng thị trường của một doanh nghiệp Việt Nam mà còn phản ánh bước chuyển của thương hiệu Việt từ xuất khẩu hàng hóa sang xuất khẩu dịch vụ công nghệ hiện đại, hướng tới phát triển xanh và bền vững.

Những chiếc xe điện mang thương hiệu Việt vận hành trên đường phố Kazakhstan không chỉ mang ý nghĩa kinh doanh mà còn góp phần quảng bá hình ảnh một Việt Nam năng động, đổi mới sáng tạo, có năng lực công nghệ và trách nhiệm với môi trường.

Đại sứ Nguyễn Thành Lê cho rằng, thành công của Xanh SM mở thêm niềm tin cho nhiều doanh nghiệp Việt Nam trong các lĩnh vực công nghệ, logistics, năng lượng, giáo dục, dịch vụ và đổi mới sáng tạo tiếp cận thị trường Trung Á.

Điểm chung trong các mô hình này là vai trò ngày càng chủ động của các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Không chỉ làm cầu nối ngoại giao truyền thống, các Đại sứ quán đang tích cực nghiên cứu xu hướng phát triển, dự báo thị trường, kết nối đối tác, hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn và thúc đẩy hình thành các dự án hợp tác dài hạn.

Định hướng này cũng phù hợp với nhiệm vụ Bộ Ngoại giao xác định trong giai đoạn 2026-2028 là đẩy mạnh ngoại giao khoa học công nghệ, ưu tiên kết nối các lĩnh vực AI, bán dẫn, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và khoáng sản chiến lược; đồng thời ứng dụng AI, dữ liệu lớn, xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung phục vụ đối ngoại.

Thực tiễn từ Hoa Kỳ và Kazakhstan cho thấy các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đang kết nối tri thức, công nghệ, doanh nghiệp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu, góp phần hiện thực hóa đường lối đối ngoại Đại hội XIV, mở rộng không gian phát triển và nâng cao vị thế Việt Nam.

Bài 4: Từ những câu chuyện thành công ở nước ngoài đến lan tỏa hình ảnh Việt Nam đổi mới