Những HTX kiểu mới trong lĩnh vực nông nghiệp được kỳ vọng sẽ mang đến lợi ích thiết thực cho bà con nông dân. Ảnh: Hoàng Hà

Theo Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Đào Xuân Cần, HTX trong ngành Nông nghiệp nước ta có vai trò đặc biệt quan trọng và chiếm số lượng lớn ở nhiều địa phương. Phải làm sao cho nông dân thấy HTX là của họ, là đại diện cho họ từ việc xây dựng logo, thương hiệu và hướng dẫn quy trình sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Với các mục tiêu rõ ràng như giảm chi phí đầu vào, tăng giá đầu ra cho các sản phẩm, cung ứng các dịch vụ cho xã viên với giá ổn định và thấp nhất… những HTX kiểu mới trong lĩnh vực nông nghiệp kỳ vọng sẽ mang đến lợi ích thiết thực cho bà con nông dân, tiến tới thay đổi hình ảnh HTX nông nghiệp như trong thời gian qua. Muốn làm được điều đó, các địa phương cần tổ chức lại các HTX nông nghiệp.

Hiện nay, kinh tế HTX nông nghiệp phải đối diện với nhiều khó khăn. Nhiều nơi, HTX mất vai trò là "bà đỡ" cho xã viên. Tại hội nghị triển khai nhiệm vụ năm 2013, Liên minh HTX Việt Nam coi việc “xốc" lại hoạt động HTX nông nghiệp là yêu cầu bức thiết. Theo đó, các địa phương tập trung rà soát toàn diện HTX nông nghiệp theo các quy định của Luật HTX 2012. Qua đó, phân ra từng loại HTX để xây dựng các phương án chuyển đổi phù hợp với lộ trình thực thi Luật HTX năm 2012, có hiệu lực từ 1/7/2013.

Tổng hợp của Liên minh HTX Việt Nam cho thấy, đến nay, cả nước có 9.900 HTX nông nghiệp (bao gồm các ngành: Nông, lâm, thủy sản và diêm nghiệp), tăng 216 HTX so với cùng kỳ năm 2011. Số hộ xã viên và người lao động trong HTX nông nghiệp gần 7 triệu, chiếm khoảng 55% nông dân tham gia. Về tính chất, HTX phân bố ở các vùng miền đất nước, các HTX nông nghiệp chuyển đổi chủ yếu ở đồng bằng Bắc bộ, Bắc Trung bộ và duyên hải miền Trung. Còn HTX nông nghiệp thành lập mới phần lớn tập trung ở đồng bằng sông Cửu Long và các tỉnh miền núi phía Bắc.

Trên thực tế, hoạt động của HTX nông nghiệp chủ yếu theo 3 hình thức: HTX làm các dịch vụ, HTX làm dịch vụ kinh doanh tổng hợp và HTX chuyên ngành. Trong đó, khoảng 70% HTX nông nghiệp làm dịch vụ. Đây là các HTX tổ chức cung ứng những dịch vụ cơ bản nhất, phục vụ sản xuất nông nghiệp cho các hộ xã viên.

Trên thực tế đã xuất hiện một số HTX năng động, thích ứng với cơ chế mới, mở rộng phạm vi hoạt động, tổ chức thêm nhiều ngành nghề mới, nâng cao chất lượng dịch vụ. Tiêu biểu như HTX Dương Liễu (Hoài Đức, Hà Nội) kinh doanh dịch vụ tổng hợp, có doanh thu năm 2012 đạt 21 tỷ đồng, nộp ngân sách 598 triệu đồng và thu nhập người lao động bình quân 2,4 triệu đồng/tháng; HTX Thanh Tâm (Bình Dương) ước doanh thu năm 2012 đạt 11,2 tỷ đồng, thu nhập người lao động bình quân 2,5 - 3 triệu đồng/tháng.

Hay như HTX Kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Hữu Đức (Ninh Thuận) đạt tổng doanh thu năm 2012 gần 9 tỷ đồng, lợi nhuận gần 500 triệu đồng, trích quỹ phúc lợi trên 80 triệu đồng và tham gia hỗ trợ tích cực nhiều chính sách an sinh xã hội địa phương…

HTX nông nghiệp thực tế rất cần đối với nông dân, song, nhiều HTX thành lập mới chẳng được bao lâu (như các HTX nông nghiệp: Vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim; Thanh long Chợ Gạo (Tiền Giang); bưởi Năm Roi Mỹ Hòa (Vĩnh Long))... đã phải đối mặt với tình trạng bế tắc trong mọi hoạt động dẫn đến thoi thóp chờ phá sản.

Bên cạnh đó, hàng loạt HTX được hình thành theo tiêu chuẩn của địa phương, không xuất phát từ nhu cầu thực tế của xã viên nên không chuẩn bị đầy đủ về vốn, nguồn nhân lực để quản trị HTX. Các HTX đối mặt với muôn vàn khó khăn như không có điều kiện xây dựng trụ sở làm việc, hoặc xây dựng nhà sơ chế đóng gói sản phẩm... Cả HTX và xã viên đều phải tự xoay tìm nguồn vốn nhưng rất khó khăn. Khi HTX không bảo đảm được quyền lợi của xã viên thì việc xã viên quay lưng với HTX, dẫn tới HTX tan ra, giải thể là điều khó tránh khỏi. Điều tra hoạt động của 498 HTX nông nghiệp ở 20 tỉnh, TP, trong năm 2011, cho thấy: 68,2% HTX có lãi, 26,2% HTX hòa vốn, còn lại là các HTX bị thua lỗ…

Việc “xốc” lại hình ảnh HTX theo kiểu mới trong lĩnh vực nông nghiệp kỳ vọng sẽ mang đến lợi ích thiết thực cho bà con nông dân.

   Hoàng Hà