Trước những động thái quyết liệt của Chính phủ về tái cấu trúc doanh nghiệp (DN) Nhà nước như đẩy mạnh cổ phần hóa, tái cấu trúc tài chính, cơ cấu đầu tư, minh bạch hóa về tài chính... các chuyên gia kinh tế trong và ngoài nước cho rằng, đây là những tín hiệu tốt cho các NĐT, đặc biệt là các NĐT nước ngoài tìm kiếm và thực hiện các thương vụ M&A quy mô lớn hơn tại Việt Nam. Bởi lẽ, một trong những biện pháp tái cấu trúc DN Nhà nước là M&A.

Các con số thống kê của các tổ chức nghiên cứu M&A như ThomsonReuter, IMAA và AVM Vietnam cho thấy, trong 5 năm trở lại đây hoạt động M&A tại Việt Nam tăng trưởng khá ấn tượng, bình quân 30%/năm. Đặc biệt, trong năm 2011, tổng giá trị các thương vụ M&A đạt gần 4 tỷ USD, tăng 2,3 tỷ USD so với năm 2010. Trong số này, trên 2,6 tỷ USD là các giao dịch liên quan đến NĐT nước ngoài, chiếm tỷ trọng tới 66% về giá trị và 77% về số lượng giao dịch. Điều này chứng tỏ M&A nói chung và M&A có yếu tố nước ngoài đã và đang đóng vai trò quan trọng trong hoạt động đầu tư tại Việt nam.

Theo các chuyên gia của Diễn đàn M&A Vietnam, những yếu tố chính lý giải cho việc tỷ trọng các thương vụ có yếu tố nước ngoài gia tăng tại Việt Nam đó là các NĐT nước ngoài đã nhận thấy những cơ hội đầu tư thuận lợi hơn khi mua lại Cty, thay vì thực hiện đầu tư trực tiếp.
Trong số các thương vụ M&A thực hiện trong năm 2011, NĐT nước ngoài tập trung vào ngành hàng tiêu dùng, viễn thông, ngân hàng và bất động sản.

Ngành hàng tiêu dùng được đánh giá là thu hút nhiều nhất, với tổng giá trị thương vụ lên đến 1 tỷ USD, chiếm 25% tổng giá trị M&A tại Việt Nam. Các thương vụ M&A tiêu biểu trong lĩnh vực hàng tiêu dùng là việc Unicharm mua lại 95% cổ phần của Diana với giá khoảng 129 triệu USD, Kirin Holding mua lại cổ phần chi phối tại Cty Cổ phần Thực phẩm Quốc tế - Interfood (IFS), Daio Paper mua cổ phần của Giấy Sài Gòn, Glico mua 10,5% vốn điều lệ của Kinh Đô... Điều này cho thấy, xu hướng các NĐT nước ngoài đang thực hiện mở rộng chuỗi giá trị và tiếp cận thị trường thông qua M&A.

Lĩnh vực tài chính, ngân hàng được các NĐT nước ngoài tiếp tục quan tâm. Các thương vụ như Mizuho - Vietcombank, IFC - Vietinbank, PVI - Talant... cho thấy, các NĐT nước ngoài vẫn mong muốn được đầu tư chiến lược vào các tổ chức tài chính lớn cổ phần hóa. Các NĐT nước ngoài tham gia nhiều nhất vào lĩnh vực này đến từ Nhật Bản, với tổng giá trị lên đến 596 triệu USD. Trong đó, thương vụ Mizuho Corporate Bank mua cổ phần của Vietcombank (ngân hàng này phát hành riêng lẻ 15% cổ phần cho Mizuho Corporate Bank) với tổng giá trị 543,8 triệu USD. Đây là lần thứ hai, một ngân hàng Nhật Bản là cổ đông chiến lược của một ngân hàng Việt Nam. Trước đó, Sumitomo Mitsui Banking Corporation đã mua 15% cổ phần của Eximbank.

Riêng với bất động sản, những khó khăn trong năm 2011 đã giúp cho hoạt động M&A trong lĩnh vực này diễn ra tương đối sôi động. Các giao dịch thống kê được trong năm 2011 cho thấy, tổng giá trị các thương vụ đạt khoảng 250 triệu USD. Trong đó còn nhiều giao dịch khác đã diễn ra nhưng không được công bố, chủ yếu là đối tác trong nước bán cho các NĐT nước ngoài.

Ông Lê Phụng Hào, Chủ tịch Hội Marketing Việt Nam nhận định: Các NĐT nước ngoài đang rất chú ý đến các Cty Việt Nam trong nhiều lĩnh vực. Riêng đối với NĐT Nhật Bản, xu hướng tham gia M&A tại Việt Nam sẽ mạnh hơn sau vụ động đất, sóng thần năm 2011. Họ muốn chuyển vốn vào Việt Nam để bảo đảm an toàn vốn và tận dụng lợi thế quốc gia. Trong đó, các ngành hàng tiêu dùng và tài chính, ngân hàng được quan nhiều nhất.

Dự báo của các chuyên gia, hoạt động M&A tại Việt Nam sẽ còn sôi động hơn trong thời gian tới, trong đó, các thương vụ có yếu tố nước ngoài sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng.

Theo một khảo sát, để chuẩn bị cho Diễn đàn M&A Vietnam tổ chức vào tháng 6 năm nay tại TP HCM có tới 65% số NĐT được hỏi quan tâm đến các cơ hội M&A tại Việt Nam và dự kiến sẽ tham dự Diễn đàn để tìm hiểu cơ hội. Chính vì vậy, Diễn đàn M&A Vietnam cho rằng, tốc độ tăng trưởng của hoạt động này trong thời gian tới sẽ tiếp tục ở mức trên 30%.

Tuy nhiên, giống như việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), yếu tố quan trọng nhất của việc thu hút M&A là môi trường đầu tư - kinh doanh và tình hình kinh tế vĩ mô ổn định. Do đó, để có một hành lang pháp lý tốt cho M&A, cần có những thay đổi về mặt chính sách, như việc áp dụng các nguyên tắc, tập quán quốc tế về sự bình đẳng, công bằng… trong kinh doanh nói chung và đầu tư nói riêng.

Yếu tố minh bạch về quản trị Cty và văn hóa hợp tác là những trở ngại trong thu hút các NĐT nước ngoài của các DN Việt Nam. Vì vậy, bản thân các DN cũng cần đổi mới và hoàn thiện để tăng sự hấp dẫn trong kêu gọi đầu tư. Một điểm yếu nữa cần khắc phục của DN Việt Nam, được các chuyên gia lưu ý là, còn bị động và chưa có các bước chuẩn bị mang tính chuyên nghiệp khi triển khai thực hiện M&A, trong khi NĐT nước ngoài luôn trong thế chủ động, biết rõ mình muốn gì và làm như thế nào để đạt mục tiêu cao nhất.

Quá trình tái cấu trúc DN Nhà nước cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút vốn nước ngoài thông qua các hoạt động M&A. Vì vậy, cần đẩy mạnh cổ phần hóa các DN Nhà nước lớn trong các lĩnh vực được NĐT nước ngoài quan tâm.

                Nguyên Quân