Phân tích của các chuyên gia kinh tế cho thấy, 10 năm (từ năm 2001 - 2010) thu hút FDI vào lĩnh vực nông - lâm - thủy sản đã tụt dốc đáng báo động. Năm 2001, FDI vào lĩnh vực này chiếm 8% trong tổng cơ cấu nguồn vốn FDI, nhưng đến năm 2010 chỉ còn chiếm 1%. Năm 2011, có 478 dự án FDI, với tổng vốn đăng ký trên 3 tỷ USD, vốn điều lệ khoảng 1,5 tỷ USD, chiếm 3,8% số dự án và 2,3% vốn điều lệ của DN FDI vào Việt Nam. Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhận xét: "Lâu nay, chính chúng ta cũng chưa có sự quan tâm thích đáng cho nông nghiệp. Bản thân các DN trong nước còn chưa mặn mà, làm sao thu hút được nhiều FDI. Quy mô các dự án ở lĩnh vực này chỉ dừng lại ở mức vài chục triệu USD".
   
Câu chuyện các nhà đầu tư nước ngoài đến tìm hiểu nông nghiệp Việt Nam rồi ra đi không trở lại hoặc chuyển hướng sang đầu tư những lĩnh vực khác đã không còn hiếm. Một chuyên gia kinh tế đã không giấu nổi sự chua chát kể: "Tháng 9/2010, chúng ta hồ hởi thông tin về việc đoàn DN Hàn Quốc sang Việt Nam tìm hiểu môi trường đầu tư vào nông nghiệp Việt Nam, nhưng mãi đến nay chưa có DN Hàn Quốc nào triển khai việc đầu tư. Khoan nói tới những rủi ro từ thiên tai, chính những chính sách của chúng ta cũng khiến nhiều nhà đầu tư nản lòng".

Nhiều chuyên gia đã cảnh báo: DN FDI có nguồn lực kinh tế mạnh, kinh nghiệm trong sản xuất và đầu tư. Nếu chúng ta không có giải pháp thích hợp, nhiều lĩnh vực chủ lực trong ngành Nông nghiệp sẽ rơi vào tay các DN FDI. Để rồi DN Việt Nam lại rơi vào cảnh làm thuê trên chính sân nhà.

Nhìn nhận ở một góc độ khác, tuy không thu hút được nhiều vốn FDI, nhưng lĩnh vực nông - lâm - thủy sản cũng đã chứng tỏ sức phát triển khá mạnh, có nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực mang về nhiều tỷ USD. Việt Nam đang đứng trong top những nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Tại Hội nghị thường niên Vietnam CEO Summit 2011, cũng có một số  ý kiến tỏ ra lạc quan nhận định: Khi cuộc khủng hoảng lương thực thế giới đang trở nên đáng báo động, Việt Nam sẽ trở thành một nơi thu hút mạnh FDI vào nông nghiệp.

TS. Alan Phan khẳng định: "Nông nghiệp trong tương lai gần sẽ tăng trưởng mạnh và nó thực sự đáng được quan tâm hơn nữa". Thực tế, nhiều quốc gia trên thế giới đang thu hẹp dần diện tích đất dành cho nông nghiệp, trong khi nhu cầu lương thực không ngừng tăng cao do dân số đang gia tăng nhanh chóng. Trong khủng hoảng người ta lại càng nhận ra vai trò của nông nghiệp.

Lãnh đạo một DN thuộc lĩnh vực nông nghiệp của tỉnh Thái Bình kể, ông đã rất ngạc nhiên hỏi một doanh nhân nước ngoài, vì sao chủ động tìm đến DN của ông đề nghị hợp tác và doanh nhân ấy đáp: "Lương thực đang là mối quan tâm nóng của toàn cầu nên chúng tôi muốn nhanh chóng nắm lấy cơ hội này".

Có một vài minh chứng cho thấy, các DN nước ngoài đang có những cam kết đầu tư lâu dài trong lĩnh vực nông nghiệp tại Việt Nam. Mới đây, Nestle đã công bố đầu tư thêm 270 triệu USD xây dựng nhà máy mới với mô hình trực tiếp thu mua sữa. Cty Greenfeed, cũng tăng vốn đầu tư lên 80 triệu USD nhằm phát triển thêm một số lĩnh vực như sản xuất con giống thủy sản bên cạnh những sản phẩm truyền thống là thức ăn chăn nuôi.   

Tuy nhiên, khi thu hút FDI vào nông nghiệp, cũng cần lưu ý những bài học nhãn tiền của các ngành Thủy sản, thức ăn chăn nuôi. Trong các ngành này, DN nước ngoài gần như bao sân; nếu không có sự liên kết chặt chẽ, các DN trong nước sẽ bị đẩy đến bờ vực phá sản. Hơn lúc nào hết, bên cạnh việc Nhà nước cần hoàn thiện sớm chính sách thu hút FDI, các DN trong nước cần nhanh chóng hợp lực, đẩy mạnh đầu tư, tìm kiếm nguồn vốn... để tạo thế đứng trên sân nhà.

Thanh Lâm