Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Vũ Tiễn Lộc. Ảnh: HG

Sáng 22/3, VCCI phối hợp cùng cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) công bố báo cáo thường niên chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) 2017.

“Lửa cải cách” đã về địa phương

Trao đổi với báo chí, Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc vui mừng thông tin, bức tranh môi trường kinh doanh có nhiều khởi sắc. Điểm số PCI bình quân cao nhất kể từ năm 2005 đến nay. Hầu hết các địa phương đều tăng điểm số của mình. Điều đó cho thấy, cải cách đã lan tỏa, việc “chuyển lửa” cải cách về địa phương dưới sự điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc bước đầu thành công.

+ Trong bức tranh khởi sắc đó, qua chỉ số PCI, điều gì là ấn tượng nhất, thưa ông?

- Quan trọng nhất, niềm tin của cộng đồng DN được khởi dậy. Có đến 52% DN trong nước và 60% DN FDI cho biết, họ có kế hoạch mở rộng sản xuất kinh doanh trong 2 năm tới. Đây là chỉ số niềm tin về môi trường kinh doanh cao nhất từ năm 2011 trở lại đây.

Các tỉnh thuộc nhóm cuối bảng xếp hạng đã có nhiều bứt phá, rút ngắn ngoạn mục khoảng cách với các tỉnh, TP thuộc nhóm tiên phong.

5 tỉnh, TP trực thuộc Trung ương - động lực tăng trưởng, đầu tàu kinh tế của cả nước là Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ lần đầu tiên có mặt đông đủ trong Top 15 tỉnh, TP có chất lượng điều hành tốt nhất trong năm qua.

Ở cấp độ quốc gia, những chỉ số phản ánh về chi phí không chính thức và thủ tục hành chính đã được cải thiện, phản ánh những kết quả tích cực của nỗ lực phòng, chống tham nhũng và cải cách thủ tục hành chính mà Đảng và Nhà nước đang thực hiện.

+ Tuy vậy, theo đánh giá, môi trường đầu tư, kinh doanh vẫn có nhiều “điểm tối”, cộng đồng DN còn phàn nàn, chưa hài lòng?

- Đúng vậy! Tính minh bạch, thiết chế pháp lý, hệ thống giải quyết tranh chấp cho DN chuyển biến khá chậm trễ. Chi phí không chính thức dù đã giảm, vẫn có đến 59% DN nói rằng, họ vẫn phải trả các chi phí không chính thức; 28% DN cảm thấy chưa hài lòng đối với chất lượng thi hành công vụ của các cơ quan chính quyền.

Gần đây, còn nổi lên một số trở ngại mới cho DN. Đó là, tiếp cận đất đai khó khăn hơn và rủi ro trong việc đảm bảo quyền sử dụng đất. Nhiều DN cũng lo ngại về vấn đề an ninh trật tự ở một số địa phương.

Một điểm đáng lưu ý nữa, là đang có sự chững lại của các "ngôi sao cải cách" thuộc nhóm tiên phong với điểm số chỉ quẩn quanh ở mức 70/100, cho thấy, đang có những trở ngại cho sự vươn lên của các địa phương dẫn đầu.

Trước bức tranh như vậy, đòi hỏi phải có những đột phá tiếp tục về cải cách thể chế, cải cách thủ tục hành chính ở cấp Trung ương để tạo thêm dư địa mới cho cải cách ở cấp địa phương và cơ sở.

Vinh danh danh hiệu “Chính quyền kiến tạo” cho các địa phương đứng đầu trong bảng xếp hạng PCI 2017. Ảnh: HG

Hội chứng thiếu doanh nghiệp cỡ vừa

+ So với các báo cáo trước, PCI năm nay dành một chương riêng đánh giá chất lượng quản lý của DN dân doanh trong nước. Điều này có ý nghĩa như thế nào?

- Một trong những thách thức phát triển của Việt Nam là làm sao nâng cao được năng lực cạnh tranh của khu vực tư nhân để khu vực này có thể cạnh tranh thắng lợi trong quá trình hội nhập. Chính vì vậy, báo cáo PCI mới có 1 chương riêng này.

Qua nghiên cứu, chúng tôi phát hiện, khu vực tư nhân thời gian vừa rồi có sự phát triển hết sức mạnh mẽ về số lượng, nhưng quy mô kể cả về vốn và lao động đang nhỏ đi. Đặc biệt, chúng ta đang rất thiếu các DN cỡ vừa.

Nền kinh tế đang trong quá trình phát triển, thiếu vắng các DN cỡ lớn là điều dễ hiểu, nhưng chúng ta không chỉ ít các DN lớn mà còn quá ít các DN cỡ vừa. Trong khi, loại DN này có lợi thế cạnh tranh, vừa đủ lớn để hoạt động có hiệu quả, vừa đủ nhỏ để linh hoạt. Hội chứng thiếu các DN cỡ vừa là điểm yếu của cộng đồng DN Việt Nam.

Bên cạnh đó, trong suốt 30 năm đổi mới, chúng ta chưa hình thành được thế hệ các nhà công nghiệp để có thể cạnh tranh ngang ngửa trên thị trường toàn cầu.

Theo nghiên cứu của PCI, mới chỉ có 14% DN có lĩnh vực kinh doanh chính là sản xuất, chỉ 11% DN tư nhân của Việt Nam có sản phẩm có thể cung ứng cho xuất khẩu và chỉ có 6% các DN tư nhân Việt Nam có khả năng cung ứng các dịch vụ.

Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế hướng cho xuất khẩu, nền kinh tế có độ mở rất cao. Nhưng lợi thế xuất khẩu, độ mở của nền kinh tế mới là lợi thế của DN FDI chứ không phải là DN trong nước.

Qua nghiên cứu của PCI và các nghiên cứu quốc tế khác cũng cho thấy, năng lực quản trị của DN Việt Nam thuộc loại thấp trong tương quan so sánh với các nước trong khu vực. Cho nên, nâng cao quản trị DN đang là yêu cầu rất quan trọng và bức thiết để nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

+ Vậy theo ông cộng đồng DN cần làm gì để nâng cao quản trị và chính quyền địa phương cần làm gì để hỗ trợ DN?

- Điều quan trọng là cộng đồng DN phải chung tay với Chính phủ để tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. PCI là ví dụ điển hình của việc đề cao tiếng nói của cộng đồng DN trong việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Bên cạnh đó, cộng đồng DN phải nâng cấp mình lên để đạt chuẩn quốc tế.

Thời gian tới, VCCI và các hiệp hội DN sẽ có những chương trình phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tham gia xây dựng thể chế; đào tạo, hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị của DN Việt Nam, đặc biệt là khối DN vừa, nhỏ và siêu nhỏ.

Ở đây phải nói rằng, cải cách là một hành trình. Rất nhiều vấn đề về cải cách, thể chế cần có thời gian. Ngay cả, cơ sở hạ tầng, chất lượng nguồn nhân lực cũng cần có thời gian để nâng cấp.

Nhưng tôi thấy, Chính phủ, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đang có những nỗ lực đặc biệt để thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình cải cách này. Chúng tôi kỳ vọng, những quyết định, mệnh lệnh bắt buộc trong việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh như việc ấn định phải giảm 30-50% thủ tục hành chính và kiểm tra chuyên ngành; hay những chuẩn mức ASEAN3, ASEAN 4… sẽ tiếp tục tạo ra dư địa mới, đột phá mới…

+ Xin trân trọng cảm ơn ông!

Hương Giang