(Thanh tra) - Thanh tra tỉnh Quảng Trị vừa ban hành Kết luận thanh tra số 2407/KL-TTr ngày 3/9/2026 về việc chấp hành các quy định pháp luật trong công tác quản lý tài chính; sử dụng các nguồn vốn, mua sắm tài sản; đầu tư xây dựng cơ bản; các quỹ; nghĩa vụ đối với ngân sách Nhà nước; kế toán và quản lý sử dụng đất tại Công ty Cổ phần Việt Trung Quảng Bình.
Công ty Cổ phần Việt Trung Quảng Bình tiền thân là doanh nghiệp Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn, chính thức chuyển sang mô hình công ty cổ phần từ tháng 10/2017. Tính đến thời điểm thanh tra, vốn điều lệ của công ty đạt trên 170,8 tỷ đồng, trong đó vốn Nhà nước chiếm tỷ lệ chi phối với 61,95%. Ngành nghề chính của đơn vị là chăm sóc, khai thác và chế biến mủ cao su thiên nhiên, kết hợp sản xuất cây giống và chế biến gỗ thành phẩm từ rừng trồng.
Báo cáo kết quả thanh tra ghi nhận công ty duy trì hệ thống quản trị nội bộ tương đối chặt chẽ, tình hình tài chính ổn định với hệ số bảo toàn vốn H>1, hiệu quả sử dụng tài sản và vốn chủ sở hữu tăng trưởng qua các năm, đồng thời không phát sinh nợ xấu quá hạn mức pháp luật quy định.
Mặc dù tình hình hoạt động kinh doanh cơ bản giữ được ổn định, song việc chấp hành nghĩa vụ đối với ngân sách Nhà nước tại Công ty Cổ phần Việt Trung Quảng Bình vẫn bộc lộ những sai sót nhất định. Trong niên độ tài chính năm 2024, bộ phận kế toán của đơn vị đã thực hiện kê khai, khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào đối với các khoản chi phí liên quan đến doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng chưa đúng với quy định tại Điều 5, Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng, dẫn đến chênh lệch số tiền hơn 39,75 triệu đồng.
Đáng chú ý hơn, trong công tác chấp hành nghĩa vụ tài chính về đất đai, cơ quan thanh tra phát hiện công ty chưa thực hiện kê khai và nộp tiền thuê đất, trong suốt giai đoạn từ ngày 1/1/2023 đến ngày 31/12/2025, đối với phần diện tích 34,97ha. Tổng số tiền thuê đất chưa nộp vào ngân sách Nhà nước qua 3 năm được xác định là hơn 135,89 triệu đồng, trong đó năm 2023 là 39,84 triệu đồng, năm 2024 là 39,84 triệu đồng và năm 2025 là 56,19 triệu đồng.
Theo giải trình từ phía doanh nghiệp, nguyên nhân chính dẫn đến việc chưa nộp tiền thuê đất là do sau thời điểm hết hạn miễn tiền thuê đất 11 năm theo chính sách ưu đãi đầu tư, công ty chưa kịp thời hoàn thiện các hồ sơ biến động đất đai. Do các thửa đất trên chưa được cấp đổi hoặc cấp mới giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chưa ký lại hợp đồng thuê đất chính thức, nên cơ quan thuế chưa đủ căn cứ ban hành thông báo thu nộp tiền. Cơ quan thanh tra kết luận nguyên nhân xuất phát từ sự thiếu nghiên cứu thấu đáo quy định pháp luật của ban điều hành, trách nhiệm thuộc về hội đồng quản trị, bộ phận kế toán và bộ phận chuyên trách quản lý đất đai của công ty qua các thời kỳ.
Hàng loạt tồn tại nổi cộm khác tập trung ở công tác quản lý, sử dụng đất đai, với tổng diện tích đơn vị đang trực tiếp quản lý lên tới hơn 2.218ha. Cơ quan thanh tra nhận định phương án sử dụng đất sau cổ phần hóa của doanh nghiệp chưa thực sự sát với hiện trạng sử dụng trên thực tế. Một số diện tích đưa vào phương án giữ lại là đất rừng trồng sản xuất, nhưng thực tế lại đang trồng cây lâu năm. Quá trình đo vẽ, rà soát trước đây đã bỏ sót nhiều thửa đất, dẫn đến khó khăn cho công tác hoàn thiện pháp lý về sau.
Cụ thể, đến thời điểm thanh tra, công ty vẫn còn 10 thửa đất đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất từ các năm 2010 và 2015, nhưng chưa làm thủ tục cấp đổi sang tên pháp nhân công ty cổ phần. Đồng thời, có 3 thửa đất với diện tích hàng chục nghìn mét vuông được doanh nghiệp đưa vào sử dụng ổn định từ năm 2017 đến nay, nhưng chưa lập hồ sơ đề nghị cấp giấy chứng nhận theo luật định. Ngoài ra, đối với diện tích 30,09ha đất nông nghiệp đã được Nhà nước thu hồi để phục vụ thi công các dự án giao thông trọng điểm quốc gia, như tuyến đường cao tốc Bắc - Nam và đường dây tải điện 500kV mạch 3, dù công ty đã bàn giao mặt bằng trên thực địa, song vẫn chưa thực hiện thủ tục đăng ký biến động đất đai.
Việc buông lỏng quản lý thực địa tại một số đội sản xuất cũng làm nảy sinh tình trạng lấn chiếm và tranh chấp phức tạp. Kết luận thanh tra chỉ rõ diện tích đất của công ty bị lấn chiếm là 2,62ha, diện tích đất đang có tranh chấp, khiếu kiện kéo dài là 5ha. Quá trình xử lý các vi phạm này giữa doanh nghiệp và chính quyền cơ sở chưa đạt hiệu quả cao, nhiều trường hợp dù đã tổ chức hòa giải nhưng chưa giải quyết dứt điểm.
Bên cạnh đó, trong hoạt động hợp tác kinh doanh trồng cây đàn hương tại thửa đất số 350, thuộc tờ bản đồ số 5, với đối tác liên kết, việc xuất hiện một căn nhà xây dựng kiên cố trên đất nông nghiệp với diện tích 52,32m2, đã được chính quyền phát hiện từ năm 2020, nhưng đến nay vẫn chưa được xử lý triệt để theo quy định xây dựng và đất đai. Không chỉ vậy, diện tích hơn 134,6ha đất nông trường mà UBND tỉnh đã có quyết định thu hồi giao về địa phương quản lý từ năm 2017, cũng bị chậm trễ trong việc xây dựng phương án sử dụng, khiến tình trạng canh tác tự phát của người dân kéo dài, tiềm ẩn nhiều nguy cơ tranh chấp phức tạp.
Để chấn chỉnh, khắc phục những hạn chế nói trên, Chánh Thanh tra tỉnh Quảng Trị đã ban hành Quyết định số 415/QĐ-TTr, thu hồi số tiền 175.642.044 đồng do sai phạm về thuế và tiền thuê đất, Công ty Cổ phần Việt Trung Quảng Bình đã chấp hành nộp toàn bộ khoản tiền này vào ngân sách Nhà nước.
Cơ quan thanh tra kiến nghị UBND tỉnh Quảng Trị chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng Văn phòng Đăng ký đất đai tỉnh hướng dẫn doanh nghiệp nhanh chóng hoàn thành thủ tục đăng ký biến động, cấp đổi 12 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cũ, cấp mới đối với các thửa đất đang sử dụng và điều chỉnh lại hợp đồng thuê đất. Cơ quan thuế có trách nhiệm hướng dẫn công ty kê khai nộp tiền thuê đất định kỳ đối với phần diện tích phát sinh.
Thanh tra tỉnh cũng yêu cầu UBND xã Nam Trạch tăng cường trách nhiệm quản lý Nhà nước về đất đai trên địa bàn, khẩn trương phối hợp giải quyết dứt điểm các điểm tranh chấp, xử lý nghiêm công trình xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp và lập phương án sử dụng đối với diện tích đất đã tiếp nhận từ nông trường. Đồng thời, Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Việt Trung Quảng Bình và lãnh đạo UBND xã Nam Trạch phải tổ chức kiểm điểm trách nhiệm đối với các tập thể, cá nhân liên quan đến những thiếu sót đã được chỉ ra.
