Chánh Thanh tra tỉnh Ninh Bình Lê Văn Cường phát biểu tại buổi công bố quyết định thanh tra các dự án có khó khăn, vướng mắc trên địa bàn. Ảnh: Trung Hà

Theo Kết luận thanh tra số 41/KL-TTr của Thanh tra tỉnh Ninh Bình, Dự án đầu tư xây dựng 5 tuyến đường trục chính thuộc Quy hoạch phân khu xây dựng tỷ lệ 1/2000 Khu vực trung tâm đô thị Duy Tiên được UBND tỉnh Hà Nam phê duyệt năm 2019, với tổng mức đầu tư 220 tỷ đồng.

Dự án có quy mô gồm 5 tuyến đường trục chính với tổng chiều dài hơn 3.035 m và hệ thống thoát nước, chiếu sáng; thời gian thực hiện đến hết quý II/2026.

Đến thời điểm thanh tra, công tác giải phóng mặt bằng đạt 114.652 m²/118.335 m² (96,89%); khối lượng thi công hoàn thành đạt khoảng 44% giá trị hợp đồng trong phạm vi diện tích đã giao.

Dự án mới được nghiệm thu khối lượng hoàn thành theo giai đoạn, chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định giá trị hoàn thành theo khối lượng đã nghiệm thu. Trong khi đó, dự án hoàn trả vốn mới giải phóng mặt bằng 41.708m²/45.716,8m², chưa được giao đất nên chưa thể tính tiền sử dụng đất làm cơ sở thanh toán cho nhà đầu tư.

Hàng loạt điểm nghẽn khiến dự án kéo dài

Theo kết luận thanh tra, ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đã tồn tại một số hạn chế về trình tự, thủ tục. Cụ thể, việc phê duyệt Báo cáo đánh giá tác động môi trường thực hiện sau khi quyết định chủ trương đầu tư và phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi của Dự án, chưa phù hợp với quy định tại khoản 2 Điều 25 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014.

UBND tỉnh Hà Nam giao Tổng Công ty đầu tư phát triển nhà và đô thị Nam Hà Nội lập báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế, dự toán của Dự án BT tại Văn bản số 1789 ngày 25/6/2019, nhưng không có văn bản thoả thuận giữa UBND tỉnh và nhà đầu tư.

Thanh tra tỉnh Ninh Bình cũng xác định nhà đầu tư chưa cung cấp hồ sơ kiểm tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiểm tra yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm của nhà thầu, kiểm tra kết quả lựa chọn nhà thầu đối với các gói thầu thuộc dự án trong bước thực hiện dự án trước khi dự án phê duyệt, vi phạm Thông tư số 08 ngày 11/11/2019 của Bộ Xây dựng.

Đối với gói thầu tư vấn giám sát thi công xây dựng, việc thực hiện lựa chọn, ký kết hợp đồng tư vấn giám sát không đúng chủ thể theo thỏa thuận tại Hợp đồng BT, không đảm bảo tính độc lập theo cơ chế giám sát được quy định trong Hợp đồng BT.

Một trong những nguyên nhân chính khiến dự án chậm tiến độ là công tác giải phóng mặt bằng chưa hoàn thành. Theo kết luận thanh tra, hiện vẫn còn khoảng 3.683m² chưa bàn giao cho nhà đầu tư, gồm đất dân cư, đất mồ mả, đất ao và một số vị trí người dân chưa đồng thuận phương án bồi thường, hỗ trợ. Đây là yếu tố ảnh hưởng lớn đến việc triển khai đồng bộ các hạng mục công trình.

Không chỉ vậy, dự án còn phát sinh vướng mắc do một số hạng mục phải rà soát, điều chỉnh giải pháp kỹ thuật, hướng thoát nước và phạm vi thi công để phù hợp với quy hoạch điều chỉnh, làm ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án.

Thanh tra tỉnh cũng chỉ rõ, dự án hoàn trả vốn triển khai chậm: công tác giải phóng mặt bằng mới đạt khoảng 41.708 m²/45.716,8 m²; đến thời điểm thanh tra chưa được giao đất, chưa xác định giá đất, chưa xác định nghĩa vụ tài chính đất đai và chưa đủ điều kiện thực hiện thanh toán cho nhà đầu tư theo Hợp đồng BT.

Quỹ đất dự kiến thanh toán cho nhà đầu tư đã có sự thay đổi đáng kể so với phương án ban đầu, làm ảnh hưởng đến phương án tài chính và cơ chế hoàn vốn của dự án.

Việc chậm giao đất, chậm xác định giá đất và chậm xác định giá trị thanh toán làm kéo dài thời gian thực hiện hợp đồng BT, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh chi phí vốn và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của các bên tham gia hợp đồng.

Trung tâm phường Duy Tiên, tỉnh Ninh Bình. Ảnh: Trung Hà

Kiến nghị tháo gỡ để dự án tiếp tục triển khai

Từ kết quả thanh tra, Thanh tra tỉnh Ninh Bình xác định Dự án 5 tuyến đường là dự án BT chuyển tiếp được ký kết trước ngày 1/1/2021, hiện đang trong quá trình thực hiện, chưa hoàn thành công trình và chưa hoàn thành việc thanh toán bằng quỹ đất.

Các khó khăn chủ yếu phát sinh từ công tác giải phóng mặt bằng, điều chỉnh quy hoạch, giao đất, xác định giá đất, thanh toán quỹ đất hoàn trả và việc chuyển giao trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Trên cơ sở đối chiếu Nghị quyết số 254 năm 2025 của Quốc hội, Nghị quyết số 16 năm 2026 của Chính phủ và hướng dẫn của Bộ Tài chính, Thanh tra tỉnh nhận định dự án đủ điều kiện để tiếp tục rà soát, xem xét áp dụng cơ chế tháo gỡ, không thuộc trường hợp phải dừng hoặc chấm dứt hợp đồng BT. Đồng thời, đề nghị cập nhật dự án trên Hệ thống 751 vào Nhóm 6 - Dự án PPP, BT để tiếp tục theo dõi, xử lý.

Theo Thanh tra tỉnh, việc xử lý phải bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền, không hợp thức hóa sai phạm, không làm thất thoát tài sản công và bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, nhà đầu tư và người dân.

Thanh tra tỉnh kiến nghị UBND tỉnh Ninh Bình chỉ đạo các sở, ngành kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan đối với các tồn tại, hạn chế đã được nêu tại kết luận thanh tra; rà soát, xác định cơ quan tiếp nhận toàn bộ quyền, trách nhiệm và nghĩa vụ của UBND huyện Duy Tiên (trước đây) đối với Hợp đồng BT; xem xét áp dụng cơ chế xử lý dự án BT chuyển tiếp theo quy định tại Nghị quyết số 16 năm 2026 để tiếp tục thực hiện dự án.

Cơ quan thanh tra đồng thời kiến nghị giao Sở Tài chính chủ trì phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 3 và nhà đầu tư rà soát, xác định giá trị công trình BT được thanh toán, đánh giá khả năng bảo đảm nguyên tắc ngang giá theo quy định của pháp luật về hợp đồng BT và cơ chế xử lý dự án BT chuyển tiếp.

Bên cạnh đó, Thanh tra tỉnh Ninh Bình kiến nghị các cơ quan liên quan khẩn trương hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, giao đất, xác định giá đất, hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh dự án, nghiệm thu, quyết toán, thanh toán hợp đồng BT và xử lý dứt điểm các tồn tại nhằm sớm đưa dự án vào triển khai đồng bộ theo mục tiêu đã đề ra.