Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam vi phạm công tác bảo trì công trình hàng hải. Ảnh: TQ

Nghiệm thu, thanh quyết toán vượt quy định hàng chục tỷ đồng

Theo Kết luận thanh tra, giai đoạn 2020-2025, công tác bảo trì công trình hàng hải đã góp phần duy trì điều kiện khai thác an toàn, thông suốt hệ thống luồng hàng hải, đáp ứng nhu cầu vận tải biển, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Sản lượng hàng hóa thông qua cảng biển tăng bình quân 7,4% mỗi năm; số thu phí hàng hải và phí bảo đảm hàng hải tăng từ 2.634 tỷ đồng năm 2020 lên 4.786 tỷ đồng năm 2025.

Tuy nhiên, quá trình thanh tra cho thấy vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế, vi phạm diễn ra ở hầu hết các khâu của công tác bảo trì công trình hàng hải.

Thanh tra Chính phủ chỉ rõ công tác tham mưu xây dựng văn bản quy phạm pháp luật còn chậm, chưa bảo đảm tính đồng bộ với hệ thống pháp luật liên quan.

Đáng chú ý, sau gần 8 năm kể từ khi Thông tư số 44/2018/TT-BGTVT có hiệu lực, định mức hao phí xác định giá ca máy thi công nạo vét công trình hàng hải vẫn chưa được ban hành, ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước và việc quản lý chi phí nạo vét duy tu.

Việc sửa đổi các quy định liên quan đến cơ chế đặt hàng dịch vụ sự nghiệp công trong lĩnh vực bảo đảm an toàn hàng hải cũng chậm nhiều năm, khiến quá trình tổ chức thực hiện thiếu thống nhất về cơ sở pháp lý.

Bên cạnh đó, một số quy định tại các nghị định, thông tư trước đây chưa đầy đủ, chưa quy định rõ phương pháp xác định giá trị sản phẩm thu hồi, cơ chế thanh toán và nhiều nội dung quan trọng khác, dẫn đến các dự án nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm không thể triển khai trên thực tế.

Trong công tác lập, phê duyệt quy trình và kế hoạch bảo trì, Thanh tra Chính phủ xác định nhiều luồng hàng hải trong thời gian dài chưa được xây dựng, phê duyệt quy trình bảo trì theo quy định.

Việc lập kế hoạch bảo trì thiếu nhiều căn cứ quan trọng như diễn biến sa bồi, nhu cầu khai thác thực tế, tần suất nạo vét, kết quả khảo sát và các số liệu chuyên ngành, làm ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả công tác bảo trì.

Đối với quá trình triển khai các công trình bảo trì, nhiều dự án nạo vét duy tu luồng hàng hải thực hiện chậm tiến độ, phải điều chỉnh, kéo dài qua nhiều năm mặc dù được xác định là công trình ưu tiên.

Hình thức khoán duy trì chuẩn tắc đối với các tuyến luồng phải nạo vét thường xuyên cũng chưa được triển khai, làm gia tăng thủ tục hành chính và giảm hiệu quả đầu tư.

Kết luận thanh tra cũng chỉ rõ hàng loạt sai phạm trong lập thiết kế, lập dự toán, lựa chọn nhà thầu, thi công, giám sát, nghiệm thu và thanh quyết toán công trình. Một số hồ sơ thiết kế thiếu chỉ dẫn kỹ thuật; thiết kế vượt quá nhu cầu thực tế; dự toán được lập chưa phù hợp với biện pháp thi công; hồ sơ mời thầu còn đưa ra các tiêu chí chưa đúng quy định, có nguy cơ hạn chế cạnh tranh.

Đáng chú ý, quá trình thi công một số công trình nạo vét có khối lượng vượt quá nội dung được phê duyệt trong báo cáo đánh giá tác động môi trường và giấy phép nhận chìm ở biển. Công tác kiểm tra của cơ quan quản lý tuy được thực hiện nhưng chưa phát hiện, chấn chỉnh kịp thời các tồn tại, vi phạm.

Qua thanh tra, nhiều sai sót trong nghiệm thu, thanh quyết toán cũng được phát hiện, liên quan đến xác định sai khối lượng thi công, tính trùng chi phí tư vấn, khảo sát, thanh toán vượt dự toán và nghiệm thu sai tại một số dự án đê kè với số tiền lên đến hơn 62,5 tỷ đồng.

Đối với loại hình dự án nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm, Thanh tra Chính phủ đánh giá việc quản lý, lựa chọn nhà đầu tư và tổ chức thực hiện chưa bảo đảm căn cứ pháp lý, chưa đánh giá đầy đủ tính khả thi.

Toàn bộ 11 dự án đã ký hợp đồng đều chậm tiến độ; nhiều dự án phải chấm dứt hoặc chuyển giao địa phương sau nhiều năm triển khai không hiệu quả.

Trong giai đoạn 2020-2025, cả 6 dự án xã hội hóa nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm đều không triển khai được, dù ngân sách nhà nước đã chi hơn 11,4 tỷ đồng để lập, thẩm tra báo cáo nghiên cứu khả thi.

Kiến nghị kiểm điểm, xử lý trách nhiệm tổ chức, cá nhân liên quan

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Xây dựng tổ chức thực hiện nghiêm các nội dung của kết luận thanh tra; rà soát, xác định trách nhiệm, kiểm điểm và xử lý các tập thể, cá nhân có liên quan theo đúng quy định.

Đối với Bộ Xây dựng, Thanh tra Chính phủ yêu cầu khẩn trương rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn, định mức chuyên ngành về bảo trì công trình hàng hải; hoàn thành việc ban hành định mức hao phí xác định giá ca máy thi công nạo vét theo chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật năm 2026.

Bộ Xây dựng đồng thời phải rà soát cơ chế quản lý các dự án nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm; kiểm tra việc sử dụng ngân sách, xác định các khoản chi không đủ điều kiện thanh toán để thu hồi về ngân sách nhà nước; tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm các đơn vị, cá nhân có liên quan.

Đối với Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, Thanh tra Chính phủ yêu cầu chấn chỉnh toàn diện công tác bảo trì công trình hàng hải từ khâu lập quy trình, kế hoạch, thiết kế, dự toán đến lựa chọn nhà thầu, thi công, giám sát, nghiệm thu và thanh quyết toán; tăng cường thanh tra, kiểm tra, nâng cao chất lượng quản lý các dự án bảo trì.

Trong quá trình thanh tra, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đã chủ động khắc phục, nộp ngân sách nhà nước hơn 60,278 tỷ đồng liên quan các sai sót trong thiết kế, thi công và nghiệm thu.

Thanh tra Chính phủ tiếp tục yêu cầu rà soát, nếu phát hiện số tiền phải thu hồi lớn hơn số đã nộp thì tiếp tục thu hồi đầy đủ, tránh thất thoát ngân sách.

Bên cạnh đó, Cục phải thực hiện giảm trừ dự toán, giảm trừ giá trị quyết toán và thu hồi nộp ngân sách gần 1,749 tỷ đồng; rà soát để xử phạt vi phạm hành chính theo thẩm quyền hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý; đồng thời tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân để xảy ra các tồn tại, hạn chế, vi phạm được chỉ ra trong kết luận thanh tra.

Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị Bộ Xây dựng và Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam tiếp tục rà soát, nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định về cơ chế, chính sách, tiêu chuẩn và định mức trong lĩnh vực bảo trì công trình hàng hải, nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư công và bảo đảm hoạt động hàng hải an toàn, thông suốt.