(Thanh tra) - Kết luận thanh tra chỉ ra những bất cập từ quy hoạch chồng chéo, cấp phép chưa đúng quy định đến buông lỏng giám sát, cho thấy công tác quản lý khoáng sản tại địa phương còn nhiều lỗ hổng cần sớm chấn chỉnh.
Ngày 26/2/2026, Thanh tra Chính phủ ban hành Kết luận thanh tra số 71/KL-TTCP về công tác quản lý thăm dò, khảo sát, quy hoạch, cấp phép, khai thác, vận chuyển đối với các mỏ vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Bắc Giang (nay là tỉnh Bắc Ninh). Kết luận đã chỉ ra những kết quả đạt được, đồng thời làm rõ nhiều hạn chế, vi phạm, kiến nghị xử lý trách nhiệm và chấn chỉnh toàn diện công tác quản lý lĩnh vực này.
Theo kết luận thanh tra, Bắc Giang là tỉnh trung du miền núi phía Bắc, địa hình chủ yếu là đồi núi thấp, bị chia cắt mạnh, gây không ít khó khăn cho phát triển hạ tầng. Về địa chất, tỉnh thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam, có tài nguyên khoáng sản đa dạng nhưng trữ lượng không lớn, chất lượng trung bình, phân bố rải rác.
Khoáng sản nhiên liệu như than có trữ lượng khoảng 285 triệu tấn, tập trung chủ yếu tại Sơn Động, Lục Nam, Yên Thế. Tuy nhiên, khoáng sản kim loại có hàm lượng thấp, không đáng kể. Đối với khoáng sản làm vật liệu xây dựng như đất san lấp, sét gạch ngói, cát, sỏi… tuy phân bố rộng nhưng chỉ đáp ứng khoảng 20% nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Giai đoạn 2019 đến tháng 6/2024, công tác quản lý Nhà nước về khoáng sản tại địa phương đã đạt một số kết quả tích cực. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, chỉ đạo điều hành được ban hành tương đối đầy đủ; công tác tuyên truyền pháp luật được quan tâm; việc cấp phép, thẩm định cơ bản đảm bảo trình tự, thủ tục.
Hoạt động thanh tra, kiểm tra, hậu kiểm được tăng cường, góp phần hạn chế tình trạng khai thác trái phép, tạo điều kiện cho hoạt động khoáng sản và vật liệu xây dựng phát triển theo quy định, đóng góp vào ngân sách và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Thanh tra Chính phủ chỉ ra hạn chế, thiếu sót và vi phạm như sau:
Thứ nhất, quy hoạch thiếu ổn định, chồng chéo. Việc lập, điều chỉnh quy hoạch còn nhiều lần, thiếu đồng bộ với quy hoạch xây dựng, đô thị, nông thôn, gây khó khăn trong thu hút đầu tư.
Thứ hai, chậm khoanh định khu vực cấm, tạm cấm khai thác. Việc xác định các khu vực này chưa hoàn thành theo quy định của Luật Khoáng sản.
Thứ ba, khoanh định khu vực không đấu giá chưa đúng tiêu chí. Một số điểm mỏ chưa đảm bảo tiêu chí theo quy định, mục tiêu khoanh định chưa phù hợp thực tế.
Thứ tư, cấp phép còn sai quy định. Có trường hợp cấp phép cho cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp không đủ điều kiện khai thác; thủ tục cấp phép còn rườm rà, kéo dài, liên quan nhiều cấp, nhiều ngành, gây ách tắc cho doanh nghiệp.
Thứ năm, buông lỏng quản lý ở cấp cơ sở. Việc ủy quyền cho cấp huyện cấp phép khai thác đối với hộ gia đình, cá nhân nhưng thiếu kiểm tra, giám sát.
Thứ sáu, sai phạm trong xác định nghĩa vụ tài chính. Việc áp dụng tiền thuê đất, nghĩa vụ tài chính tại một số mỏ chưa đúng quy định.
Thứ bảy, quản lý doanh nghiệp khai thác còn lỏng lẻo. Một số doanh nghiệp chưa lắp đặt trạm cân, chưa thực hiện đầy đủ bảo hiểm cho phương tiện, thiết bị.
Thứ tám, đóng cửa mỏ chưa quyết liệt. Nhiều mỏ chưa lập hồ sơ đóng cửa; công tác kiểm tra, giám sát chưa thường xuyên.
Thứ chín, nợ đọng nghĩa vụ tài chính lớn. Tổng số tiền vi phạm lên tới hơn 8,8 tỷ đồng.
Thứ mười, quản lý dự án mỏ thiếu chặt chẽ. Nhiều dự án còn tồn tại vi phạm, thiếu sót trong quá trình triển khai.
Thanh tra Chính phủ xác định để xảy ra những hạn chế, thiếu sót, vi phạm nêu trên, trách nhiệm thuộc UBND tỉnh Bắc Giang; lãnh đạo UBND tỉnh qua các thời kỳ thanh tra; cùng lãnh đạo các sở, ngành liên quan, UBND các huyện, xã, thôn, chủ đầu tư các dự án mỏ và các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Trên cơ sở đó, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo UBND tỉnh Bắc Ninh tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm tập thể, cá nhân; xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý. Trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm hình sự, chuyển cơ quan điều tra để xử lý theo quy định của pháp luật.
Thanh tra Chính phủ cũng đề nghị UBND tỉnh Bắc Ninh khẩn trương triển khai các giải pháp khắc phục:
Khẩn trương hoàn thiện hồ sơ khoanh định khu vực cấm, tạm cấm khai thác hoạt động khoáng sản; rà soát, điều chỉnh quy hoạch mỏ phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội;
Tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động thăm dò, khai thác, vận chuyển; xử lý nghiêm vi phạm về đất đai, môi trường;
Áp dụng công nghệ trong quản lý, giám sát hoạt động khai thác, yêu cầu lắp đặt trạm cân, camera theo quy định; Kiểm tra, xử lý các doanh nghiệp chưa thực hiện đóng cửa mỏ, vi phạm quy định pháp luật;
Chỉ đạo các sở, ngành liên quan kiểm tra, rà soát, làm rõ trách nhiệm, xử lý nghiêm theo quy định đối với các chủ dự án mỏ;
Thu hồi về ngân sách Nhà nước các khoản nợ đọng nghĩa vụ tài chính với số tiền hơn 8,8 tỷ đồng, rà soát các khoản phải thu khác tránh thất thoát, lãng phí ngân sách.
Ngày 27/3/2026, Văn phòng Chính phủ đã có Văn bản 2639/VPCP-V.I thông báo ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực, yêu cầu UBND tỉnh Bắc Ninh và Thanh tra Chính phủ tổ chức thực hiện nghiêm kết luận thanh tra.
