Thanh tra Chính phủ chỉ ra hàng loạt tồn tại, sai phạm trong hỗ trợ nhà ở cho người có công tại Thanh Hóa. Ảnh: H.T

Hạn chế, vi phạm trong lãnh đạo, chỉ đạo và triển khai thực hiện

Theo kết luận thanh tra, UBND tỉnh Thanh Hóa chưa kịp thời ban hành văn bản để triển khai thực hiện Quyết định số 118-TTg có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/1995, đến khi có Quyết định số 20/2000/QĐ-TTg, UBND tỉnh mới ban hành Quyết định số 1506/QĐ-UB ngày 21/6/2000 về việc thành lập Ban chỉ đạo thực hiện và một số văn bản hướng dẫn thực hiện hỗ trợ NCC cải thiện nhà ở.

Trong các thời kỳ tiếp theo, khi chính sách hỗ trợ NCC cải thiện về nhà ở có sự điều chỉnh, bổ sung nhóm đối tượng được hưởng mức hỗ trợ (như "cán bộ Tiền khởi nghĩa" tại Quyết định số 20/2000/QĐ-TTg; "người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học" và các mức hỗ trợ mới tại Quyết định số 117/2007/QĐ-TTg), UBND tỉnh chưa kịp thời ban hành các văn bản phù hợp nhằm hỗ trợ cải thiện nhà ở đối với các nhóm đối tượng này.

UBND tỉnh đã ban hành một số văn bản chỉ đạo nhưng chưa cụ thể hóa tiêu chí "khó khăn về nhà ở" (hoặc "đặc biệt khó khăn") đối với các hộ NCC phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và đặc điểm của địa phương để làm căn cứ xét giao đất, tặng nhà tình nghĩa, miễn, giảm TSDĐ theo quy định; chưa quy định rõ trách nhiệm và quy trình cụ thể của các cơ quan chuyên môn (đặc biệt là cấp cơ sở) trong việc xác minh thực trạng nhà ở, điều kiện khó khăn về nhà ở của NCC làm căn cứ xét hỗ trợ miễn, giảm tiền sử dụng đất (TSDĐ) theo quy định .

Ngoài ra việc tuyên truyền, phổ biến chính sách, hiệu quả còn hạn chế; nhận thức của một bộ phận cán bộ, công chức tại các cơ quan, đơn vị và người dân khi thực hiện chính sách hỗ trợ NCC chưa đầy đủ và thống nhất, dẫn đến việc hiểu, áp dụng chính sách chưa đúng bản chất, mục tiêu hỗ trợ NCC.

Trong thời gian dài triển khai thực hiện, UBND tỉnh chưa tổ chức sơ kết, tổng kết chuyên đề để đánh giá hiệu quả thực tế của chính sách (nhất là hình thức hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ). Thiếu sót này dẫn đến việc không kịp thời phát hiện các tồn tại ở cấp cơ sở và những bất cập, chênh lệch về mức hưởng giữa các hình thức hỗ trợ để kiến nghị sửa đổi, hoàn thiện cơ chế, chính sách; thể hiện việc thực hiện chưa đầy đủ trách nhiệm quản lý nhà nước quy định tại khoản 2 Điều 25 Pháp lệnh số 36/L/CTN ngày 29/8/1994 của Chủ tịch nước; đồng thời chưa chú trọng việc tổ chức thí điểm rút kinh nghiệm theo Mục 3 Chỉ thị số 166-TTg ngày 19/3/1996.

Về công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, thời kỳ 2008 - 2019, UBND tỉnh và các cơ quan tham mưu chuyên ngành (Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Xây dựng, Sở Tài nguyên và Môi trường) không tổ chức các cuộc thanh tra và thiếu kiểm tra, giám sát đối với việc thực hiện chính sách hỗ trợ NCC cải thiện nhà ở (đặc biệt là công tác xét duyệt hỗ trợ, miễn, giảm TSDĐ), là chưa thực hiện đúng trách nhiệm quản lý nhà nước. Đến thời điểm thanh tra, địa phương vẫn còn một số trường hợp NCC có đơn kiến nghị, khiếu nại nhưng chưa được các cơ quan chuyên môn xem xét, giải quyết dứt điểm, Tại thành phố Thanh Hóa, còn tình trạng thiếu thống nhất giữa các cấp khi xét duyệt điều kiện hỗ trợ.

Vi phạm trong việc miễn, giảm tiền sử dụng đất và quản lý vốn

Qua kiểm tra 417 hồ sơ miễn, giảm TSDĐ, Thanh tra Chính phủ phát hiện quy trình thực hiện tại cấp huyện và cấp xã có nhiều sai sót. UBND cấp xã chỉ thực hiện xác nhận đối tượng là NCC và xác nhận nơi đăng ký hộ khẩu thường trú của NCC tại địa phương; Chi cục Thuế cấp huyện chỉ thực hiện tra cứu và xác nhận đối tượng NCC chưa được hưởng miễn, giảm TSDĐ lần nào tại địa bàn quận; các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện (Phòng LĐTB&XH, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Văn phòng Đăng ký đất đai) không thực hiện quy trình kiến nghị, xác minh thực trạng nhà ở, hoàn cảnh kinh tế của NCC nhưng vẫn lập tờ trình đề nghị cấp có thẩm quyền ban hành Quyết định phê duyệt miễn, giảm TSDĐ. Việc UBND cấp xã và các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện không kiểm tra, kiến nghị và xác minh thực trạng “khó khăn về nhà ở” của đối tượng là chưa thực hiện đúng theo quy định .

Qua xem xét hồ sơ hỗ trợ NCC, có 21/417 trường hợp NCC được miễn, giảm TSDĐ sai tỷ lệ, vi phạm quy định, gồm: 16 trường hợp NCC được áp dụng mức hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ cao hơn quy định, số tiền tạm tính là 517,997 triệu đồng; có 5 hộ NCC được áp dụng mức hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ thấp hơn quy định khi chuyển MĐSDĐ và cấp GCNQSDĐ, số tiền tạm tính là 42,437 triệu đồng.

Ban Giải phóng mặt bằng và tái định cư thành phố Thanh Hóa (viết tắt là Ban GPMB&TĐC TP) đã thu TSDĐ của 3 hộ NCC khi giao đất tái định cư, được miễn, giảm TSDĐ, số tiền 129,714 triệu đồng; nhưng chưa nộp vào ngân sách nhà nước, vi phạm quy định tại Điều 8 Luật Quản lý thuế năm 2006; Có 3 hộ NCC có khó khăn về nhà ở (HKTT tại thành phố Thanh Hóa) được UBND thành phố Thanh Hóa giao đất tái định cư theo các Quyết định số 4297/QĐ-UBND, 4298/QĐ-UBND, 4299/QĐ-UBND ngày 29/10/2010 với diện tích đất 56m²/lô.

Kiến nghị các biện pháp xử lý quyết liệt

Trên cơ sở các vi phạm được phát hiện, Tổng Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành liên quan (Nội vụ, Xây dựng, Tài chính, Nông nghiệp và Môi trường, Tư pháp) phối hợp với UBND tỉnh Thanh Hóa rà soát, xem xét trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân qua từng thời kỳ để xử lý nghiêm theo quy định. Đồng thời, giao Bộ Nội vụ chủ trì xây dựng Cơ sở dữ liệu quản lý hồ sơ NCC và đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm đảm bảo minh bạch.

Đối với UBND tỉnh Thanh Hóa, Thanh tra Chính phủ kiến nghị khẩn trương có biện pháp khắc phục, chấn chỉnh, xử lý đối với những tồn tại, hạn chế, vi phạm nêu trong Kết luận thanh tra; quy định cụ thể điều kiện, nguyên tắc, trình tự, thủ tục, thẩm quyền, trách nhiệm trong việc hỗ trợ về nhà ở đối với NCC để khắc phục những bất cập, vướng mắc nêu trong Kết luận thanh tra

Đồng thời chỉ đạo kiểm tra, rà soát các hồ sơ đã hỗ trợ TSDĐ đối với NCC chưa được thanh tra, chưa xác định được nguồn gốc đất; nếu có vi phạm phải tiến hành thu hồi về ngân sách nhà nước số TSDĐ đã hỗ trợ và xử lý theo quy định của pháp luật đối với tổ chức, cá nhân để xảy ra vi phạm; tăng cường tuyên truyền, quán triệt chính sách hỗ trợ NCC về nhà ở và các quy định pháp luật có liên quan, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, công chức, người đứng đầu các cơ quan, tổ chức và cộng đồng xã hội trong việc thực hiện chính sách hỗ trợ NCC cải thiện nhà ở; thường xuyên tổ chức tập huấn, nâng cao nghiệp vụ cho cán bộ, công chức; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, sơ kết, tổng kết việc triển khai thực hiện chính sách hỗ trợ NCC cải thiện nhà ở; xem xét, giải quyết dứt điểm các đơn khiếu nại, kiến nghị liên quan đến chế độ chính sách hỗ trợ NCC cải thiện nhà ở theo đúng quy định của pháp luật.

Về xử lý kinh tế, tổ chức rà soát, xử lý, thu hồi nộp về ngân sách nhà nước số TSDĐ đã hỗ trợ miễn, giảm cao hơn mức quy định và xử lý các nghĩa vụ tài chính phát sinh (nếu có), đối với 16 trường hợp NCC, số tiền tạm tính 517,997 triệu đồng (2 trường hợp thân nhân liệt sĩ tại huyện Yên Định đã nộp lại vào ngân sách nhà nước trong quá trình thanh tra, số tiền 63,825 triệu đồng).

Xử lý, thu hồi về ngân sách nhà nước số tiền 129,714 triệu đồng do Ban GPMB&TĐC thành phố Thanh Hóa (thời điểm trước khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp) đã thu TSDĐ của 3 trường hợp NCC nhưng chưa nộp vào ngân sách nhà nước theo quy định; tổ chức rà soát, thực hiện thủ tục hoàn trả NCC một phần TSDĐ do áp dụng tỷ lệ % miễn, giảm thấp hơn mức quy định đối với 5 trường hợp NCC tại các xã được sắp xếp từ các huyện: Thường Xuân, Hà Trung, Thiệu Hóa, Thạch Thành và các khoản nghĩa vụ tài chính phát sinh (nếu có), số tiền tạm tính 42,437 triệu đồng, bảo đảm đúng chính sách quy định.

Tổ chức thực hiện kiểm tra, rà soát, xử lý việc hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ đối với 7 trường hợp NCC, bảo đảm đúng quy định của pháp luật; hoàn trả ngân sách Trung ương khoản kinh phí 49,589 triệu đồng kết dư sau khi kết thúc việc thực hiện hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà ở cho NCC vào ngày 31/12/2019 theo Quyết định số 22/2013/QĐ-TTg tại tỉnh Thanh Hóa; chỉ đạo các cơ quan có thẩm quyền tiến hành kiểm tra, rà soát và thực hiện các biện pháp xử lý vi phạm, xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai, thuế của các tổ chức, cá nhân có liên quan theo đúng quy định; trong quá trình thực hiện Kết luận thanh tra, nếu phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự thì chuyển cơ quan Điều tra để xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.

Cùng với đó chỉ đạo, tổ chức rà soát, kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm để xử lý theo quy định đối với lãnh đạo các sở, ngành, đơn vị, cá nhân có liên quan của tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2008 - 2019 để xảy ra các tồn tại, hạn chế, vi phạm nêu trong kết luận thanh tra.