Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều tồn tại trong thực hiện chính sách hỗ trợ nhà ở cho người có công tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (Cũ). Ảnh: N.X

Chậm cụ thể hóa chính sách, thiếu kiểm tra, giám sát

Theo Thông báo kết luận, trong thời kỳ 2008-2019, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã triển khai nhiều hình thức hỗ trợ NCC cải thiện nhà ở, trong đó có miễn, giảm tiền sử dụng đất; hỗ trợ kinh phí xây mới, sửa chữa nhà ở. Toàn tỉnh đã hoàn thành hỗ trợ cải thiện nhà ở cho 3.774 hộ gia đình NCC, với tổng số tiền thực hiện hơn 301,362 tỷ đồng.

Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ xác định công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện còn một số hạn chế. Quyết định số 118-TTg của Thủ tướng Chính phủ có hiệu lực từ ngày 1/1/1995 nhưng đến ngày 22/1/1999 UBND tỉnh mới ban hành Quyết định số 419/QĐ-UBND để triển khai, chậm 4 năm.

Trong các giai đoạn tiếp theo, khi chính sách được điều chỉnh, bổ sung đối tượng và mức hỗ trợ, UBND tỉnh chưa kịp thời sửa đổi, bổ sung Quyết định số 419/QĐ-UBND cho phù hợp. Đáng chú ý, quy định của địa phương chưa cụ thể hóa tiêu chí “khó khăn về nhà ở” hoặc “đặc biệt khó khăn”, đồng thời chưa quy định rõ trách nhiệm, quy trình cụ thể của cơ quan chức năng, đặc biệt là cấp cơ sở, trong việc xác minh thực trạng nhà ở, điều kiện khó khăn về nhà ở của NCC làm căn cứ xét hỗ trợ miễn, giảm tiền sử dụng đất (TSDĐ).

UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 42/2019/QĐ-UBND ngày 31/12/2019 bãi bỏ Quyết định số 419/QĐ-UB ngày 22/01/1999, sau đó Thường trực UBND tỉnh ban hành Thông báo số 572/TB-UBND ngày 24/8/2020 thống nhất không ban hành quyết định mới thay thế mà áp dụng trực tiếp các quy định pháp luật của Trung ương kể từ ngày 01/9/2020 trong thực hiện chính sách hỗ trợ nhà ở đối với NCC, đã gây ra khó khăn trong thực hiện do có những quy định cần phải cụ thể hóa phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương.

Ngoài ra, việc tuyên truyền, phổ biến chính sách hiệu quả còn hạn chế; một số cán bộ, công chức tại các cơ quan, đơn vị liên quan, người dân chưa thực sự hiểu đúng chính sách.

Về công tác sơ kết, tổng kết, trong thời gian dài triển khai thực hiện, UBND tỉnh chưa tổ chức sơ kết, tổng kết chuyên đề để đánh giá hiệu quả thực tế của chính sách (nhất là hình thức hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ). Thiếu sót này dẫn đến việc không kịp thời phát hiện các tồn tại, hạn chế ở cấp cơ sở và những bất cập, chênh lệch về mức hưởng giữa các hình thức hỗ trợ để kiến nghị sửa đổi, hoàn thiện cơ chế, chính sách; thể hiện việc thực hiện chưa đầy đủ trách nhiệm quản lý nhà nước; đồng thời chưa chủ động trong việc tổ chức thí điểm rút kinh nghiệm.

Về công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, kiến nghị: Thời kỳ 2008 - 2019, UBND tỉnh và các cơ quan tham mưu chuyên ngành (Sở LĐTB&XH, Sở Xây dựng, Sở TN&MT) không tổ chức các cuộc thanh tra và thiếu kiểm tra, giám sát đối với việc thực hiện chính sách hỗ trợ NCC cải thiện nhà ở (đặc biệt là công tác xét duyệt hỗ trợ, miễn, giảm TSDĐ) là chưa thực hiện đúng trách nhiệm quản lý nhà nước .

Hàng trăm hồ sơ miễn, giảm tiền sử dụng đất có sai sót

Một trong những nội dung được Thanh tra Chính phủ tập trung làm rõ là việc thực hiện hỗ trợ miễn, giảm tiền sử dụng đất. Qua kiểm tra 817/921 hồ sơ tại 8 huyện, thị xã, thành phố và rà soát dữ liệu đất đai, cơ quan thanh tra phát hiện nhiều hồ sơ chưa bảo đảm điều kiện, trình tự theo quy định.

Cụ thể, Có 131 hồ sơ được hỗ trợ TSDĐ khi giao đất làm nhà ở, nhưng thiếu kiến nghị của UBND cấp xã nơi NCC cư trú và không có kết quả xác minh của UBND cấp huyện về điều kiện “có hoàn cảnh khó khăn đặc biệt không thể tạo lập được nhà ở” đã trình UBND tỉnh quyết định hỗ trợ.

Có 120 hồ sơ được miễn, giảm TSDĐ, qua rà soát trên hệ thống dữ liệu đất đai thấy NCC đang có các thửa đất ở, đất trồng cây lâu năm khác (trong đó gồm: TP Phú Mỹ, TP Bà Rịa, TP Vũng Tàu, các huyện Long Điền, Châu Đức, Đất Đỏ, Xuyên Mộc, Côn Đảo, nhiều thửa có diện tích lớn). Các hồ sơ này thiếu kiến nghị của UBND cấp xã nơi NCC cư trú và không có kết quả xác minh của UBND cấp huyện về điều kiện “có khó khăn về nhà ở” nhưng đã trình UBND tỉnh quyết định hỗ trợ là không đúng quy định.

Có 82 hồ sơ, UBND cấp xã và cấp huyện chưa thực hiện đúng trách nhiệm kiến nghị, xác minh điều kiện “có khó khăn về nhà ở” của NCC nhưng đã trình UBND tỉnh phê duyệt hỗ trợ là không đúng quy định tại khoản 1 Điều 1, khoản 8 Điều 2 Quyết định số 118-TTg và khoản 2 Điều 1 Pháp lệnh số 04/2012/UBTVQH13, trong đó: Có 66 hồ sơ miễn, giảm TSDĐ, sau khi được hỗ trợ, NCC đã chuyển nhượng chính diện tích đất này cho người khác; có 12 hồ sơ nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, xin miễn, giảm số tiền hơn 3,25 triệu đồng TSDĐ, nhưng sau khi được hỗ trợ, NCC đã chuyển nhượng lại chính diện tích đất này cho chính người chuyển nhượng ban đầu; có 04 hồ sơ có hộ khẩu thường trú từ tỉnh khác về tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đăng ký tạm trú, nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp, sau khi được xét chuyển mục đích sang đất ở và được hỗ trợ miễn, giảm số tiền 3,24 tỷ đồng TSDĐ, NCC đã chuyển nhượng diện tích đất này và chuyển đi tỉnh khác sinh sống. Việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất sau khi được hỗ trợ TSDĐ mặc dù không có quy định hạn chế việc này nhưng đã làm ảnh hưởng đến mục tiêu, hiệu quả của chính sách.

Ngoài ra, có 125 trường hợp NCC được hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ trên phần diện tích đất vượt hạn mức đất ở, số tiền 38,80 tỷ đồng.Có 04 trường hợp là người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học áp dụng mức hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ (số tiền 145 triệu đồng) dưới 90%, là thấp hơn mức quy định.

Thiếu chính xác trong việc thực hiện hỗ trợ NCC xây dựng, sửa chữa nhà ở

Trong công tác rà soát, thống kê và lập dự án, Sở Xây dựng (cơ quan thường trực), Sở LĐTB&XH (cơ quan rà soát đối tượng) và UBND cấp huyện thực hiện thiếu chính xác, chưa bám sát hiện trạng nhà ở và hoàn cảnh của từng hộ gia đình NCC trên địa bàn, dẫn đến quá trình triển khai phải điều chỉnh dự án nhiều lần. Cụ thể, sau khi phê duyệt Đề án số 41, số liệu rà soát thực tế phải giảm 432 hộ không đủ điều kiện so với đề án ban đầu, tuy nhiên đến năm 2017 lại phát sinh thêm 666 hộ cần hỗ trợ theo Nghị quyết số 63/NQ-CP. Việc chậm trong khâu lập và điều chỉnh danh sách hỗ trợ dẫn đến địa phương không hoàn thành thời gian, tiến độ hỗ trợ trong năm 2013 và 2014 theo quy định tại Điều 7 Quyết định số 22/2013/QĐ-TTg.

Trong công tác quyết toán nguồn vốn hỗ trợ, Sở Tài chính và UBND cấp huyện chậm thực hiện thủ tục nộp trả khoản kinh phí kết dư 9.648 triệu đồng (số kinh phí NSTW cấp cho đề án) về NSTW, là không thực hiện đúng quy định tại khoản 3 Điều 1 Nghị quyết số 46/NQ-CP ngày 27/6/2019 của Chính phủ. Ngày 12/5/2020, Văn phòng Chính phủ đã có Văn bản số 3738/VPCP-KTTH đôn đốc thu hồi về NSTW, đến ngày 16/01/2023 mới thực hiện nộp trả số tiền kết dư trên.

Về công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, UBND tỉnh, Sở Xây dựng và các sở, ngành liên quan chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong việc “ban hành cơ chế kiểm tra, giám sát” theo quy định tại điểm g khoản 2 Điều 8 Quyết định số 22/2013/QĐ-TTg và yêu cầu “tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra” theo quy định tại điểm d khoản 5 Điều 1 Nghị quyết số 63/NQ-CP, dẫn đến không kịp thời phát hiện, chấn chỉnh các sai sót trong khâu thống kê, lập danh sách từ cấp cơ sở.

Chuyển đổi hình thức hỗ trợ không đúng quy định

Theo kết luận, Trong thời gian từ năm 2012 - 2019, UBND tỉnh đã phê duyệt cho 247 hộ NCC hoàn trả tiền hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở (tổng số tiền 2,18 tỷ đồng) để chuyển sang hưởng hình thức hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ, trong đó: Có 165/247 hộ đã hoàn lại 1,46 tỷ đồng và đã được hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ với số tiền 51,2 tỷ đồng; còn lại 82/247 hộ đã hoàn lại tiền hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở (với số tiền 718,9 triệu đồng) nhưng sau đó chủ trương dừng thực hiện nên đến nay chưa được xét miễn, giảm TSDĐ.

Việc cho phép chuyển đổi hình thức hỗ trợ không đúng quy định, sau đó dừng thực hiện đã tạo ra sự chênh lệch về mức hưởng giữa các đối tượng (hình thức hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ có mức hưởng cao hơn nhiều so với mức hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở); tiềm ẩn nguy cơ phát sinh khiếu nại về giải quyết chế độ đối với 82 hộ dân đã nộp hoàn lại tiền sửa chữa nhà ở, số tiền 718,9 triệu đồng nhưng chưa được xét miễn, giảm TSDĐ và 165 hộ đã hoàn lại tiền hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở và đã được hỗ trợ TSDĐ.

Kiến nghị rà soát, thu hồi và làm rõ trách nhiệm

Từ các tồn tại, hạn chế và vi phạm được phát hiện, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành và UBND TP Hồ Chí Minh tổ chức thực hiện nghiêm các nội dung của kết luận; rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân qua từng thời kỳ để xem xét, xử lý theo quy định.

Các Bộ: Nội vụ, Xây dựng, Tài chính, Nông nghiệp và Môi trường; UBND Thành phố, Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức thực hiện nghiêm các nội dung kết luận, kiến nghị trong Kết luận thanh tra; căn cứ các tồn tại, hạn chế, vi phạm nêu tại Kết luận thanh tra, tổ chức rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan qua từng thời kỳ; trên cơ sở kết quả rà soát, tổ chức xem xét trách nhiệm để xử lý nghiêm theo quy định; báo cáo Thanh tra Chính phủ về kết quả thực hiện để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ...

UBND Thành phố Hồ Chí Minh, Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền khẩn trương có biện pháp khắc phục, chấn chỉnh, xử lý đối với những tồn tại, hạn chế, vi phạm nêu trong Kết luận thanh tra; quy định cụ thể điều kiện, nguyên tắc, trình tự, thủ tục, thẩm quyền, trách nhiệm trong việc hỗ trợ về nhà ở đối với NCC để khắc phục những bất cập, vướng mắc nêu trong Kết luận thanh tra; chỉ đạo kiểm tra, rà soát các hồ sơ đã hỗ trợ TSDĐ đối với NCC chưa được thanh tra, chưa xác định được nguồn gốc đất, hạn mức đất; nếu có vi phạm phải tiến hành thu hồi về ngân sách nhà nước số TSDĐ đã hỗ trợ và xử lý theo quy định của pháp luật đối với tổ chức, cá nhân để xảy ra vi phạm.

Tăng cường tuyên truyền, quán triệt chính sách hỗ trợ NCC về nhà ở và các quy định pháp luật có liên quan, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, công chức, người đứng đầu các cơ quan, tổ chức và cộng đồng xã hội trong việc thực hiện chính sách hỗ trợ NCC cải thiện nhà ở; thường xuyên tổ chức tập huấn, nâng cao nghiệp vụ cho cán bộ, công chức; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, sơ kết, tổng kết việc triển khai thực hiện chính sách hỗ trợ NCC cải thiện nhà ở.

Về xử lý về kinh tế, tổ chức thực hiện kiểm tra, rà soát 333 hồ sơ hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ đối với NCC (131 hồ sơ thiếu xác minh về điều kiện khó khăn nhà ở; 120 hồ sơ NCC đang có các thửa đất khác; và 82 hồ sơ NCC thực hiện chuyển nhượng sau khi nhận hỗ trợ, bao gồm cả hồ sơ ngoại tỉnh). Căn cứ kết quả kiểm tra, rà soát, nếu thấy có vi phạm, không đảm bảo điều kiện xét hỗ trợ TSDĐ theo các quy định của Quyết định số 118-TTg, Quyết định số 117/2017/QĐ-TTg, phải xử lý, thu hồi triệt để về NSNN số TSDĐ đã miễn, giảm không đúng quy định và xử lý các nghĩa vụ tài chính phát sinh khác (nếu có), không để thất thoát NSNN.

Xử lý thu hồi triệt để về NSNN số tiền 38.807 triệu đồng đối với 125 trường hợp được miễn, giảm TSDĐ vượt hạn mức đất ở và xử lý các khoản nghĩa vụ tài chính phát sinh (nếu có), bảo đảm đúng quy định của pháp luật; tổ chức rà soát và thực hiện thủ tục hoàn trả TSDĐ đã thu vượt quy định cho 04 trường hợp người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học (số tiền tạm tính 145 triệu đồng) do áp dụng thấp hơn mức quy định (90%); chỉ đạo các cơ quan có thẩm quyền (Sở Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan Thuế, UBND cấp xã...) tiến hành kiểm tra, rà soát và thực hiện các biện pháp xử lý vi phạm, xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai, thuế của các tổ chức, cá nhân có liên quan theo đúng quy định; trong quá trình thực hiện Kết luận thanh tra, nếu phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự thì chuyển cơ quan Điều tra để xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật...

Đồng thời chỉ đạo, tổ chức rà soát, kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm để xử lý theo quy định đối với lãnh đạo các sở, ngành, đơn vị: LĐTB&XH, TN&MT, Xây dựng, Tài chính, Cục Thuế tỉnh; UBND cấp huyện, lãnh đạo UBND cấp huyện, các phòng, ban: LĐTB&XH, TN&MT, Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai cấp huyện, Chi cục Thuế cấp huyện; UBND cấp xã, lãnh đạo UBND cấp xã và các đơn vị, tổ chức, cá nhân có liên quan của tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu thời kỳ 2008 - 2019 để xảy ra các tồn tại, hạn chế, vi phạm nêu trong Kết luận thanh tra.

Cùng với đó chỉ đạo Thanh tra Thành phố tiến hành thanh tra, làm rõ việc thực hiện chuyển đổi hình thức hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở sang hỗ trợ miễn, giảm tiền sử dụng đất đối với 247 hộ NCC trong thời kỳ 2012 - 2019, xác định rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân, trách nhiệm của từng tổ chức, tập thể, cá nhân có liên quan, xử lý nghiêm sai phạm, vi phạm theo quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước; báo cáo kết quả về Thanh tra Chính phủ để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.