Toàn cảnh buổi công bố quyết định thanh tra của Thanh tra Chính phủ. Ảnh: LP

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành Thông báo kết luận thanh tra việc thực hiện chính sách hỗ trợ người có công với cách mạng cải thiện nhà ở tại tỉnh Vĩnh Phúc thời kỳ 2008 - 2019.

Theo kết luận, trong thời kỳ này, tỉnh Vĩnh Phúc đã hỗ trợ cải thiện nhà ở cho 6.127 hộ người có công (NCC) với tổng kinh phí 185.754,52 triệu đồng. Trong đó, 256 hộ được miễn, giảm tiền sử dụng đất với tổng số tiền 52.922,52 triệu đồng; 5.871 hộ được hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở hoặc tặng nhà tình nghĩa với kinh phí 132.832 triệu đồng.

Tuy nhiên, qua thanh tra, Thanh tra Chính phủ phát hiện nhiều tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý, tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát chính sách.

Chậm ban hành quy định, thiếu kiểm tra, giám sát

Theo Thanh tra Chính phủ, Quyết định số 118-TTg ngày 27/2/1996 của Thủ tướng Chính phủ về hỗ trợ người có công với cách mạng cải thiện nhà ở được ban hành từ năm 1996, nhưng đến ngày 24/12/1997, UBND tỉnh Vĩnh Phúc mới ban hành Quyết định số 1859/QĐ-UB quy định tạm thời việc hỗ trợ tiền sử dụng đất cho người có công, chậm 22 tháng.

Trong các thời kỳ tiếp theo, khi chính sách hỗ trợ NCC cải thiện về nhà ở có sự điều chỉnh, bổ sung nhóm đối tượng được hưởng mức hỗ trợ (như “Cán bộ Tiền khởi nghĩa” tại Quyết định số 20/2000/QĐ-TTg; “Người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học” và các mức hỗ trợ mới tại Quyết định số 117/2007/QĐ-TTg). Đến ngày 26/5/2009, UBND tỉnh mới ban hành Quyết định số 1555/QĐ-CT để sửa đổi, bổ sung Quyết định số 1859/QĐ-UB cho phù hợp với chính sách hiện hành.

UBND tỉnh Vĩnh Phúc chưa ban hành quy định cụ thể tiêu chí “khó khăn về nhà ở” (hoặc đặc biệt khó khăn) đối với các hộ NCC phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và đặc điểm của địa phương để làm căn cứ xét giao đất, tặng nhà tình nghĩa, miễn, giảm TSDĐ theo quy định tại khoản 2 Điều 1 Quyết định số 118-TTg; chưa quy định rõ trách nhiệm và quy trình cụ thể của các cơ quan chức năng (đặc biệt là cấp cơ sở) trong việc xác minh thực trạng nhà ở, điều kiện khó khăn về nhà ở của NCC làm căn cứ xét hỗ trợ miễn, giảm tiền sử dụng đất (TSDĐ) theo quy định tại khoản 8 Điều 2 Quyết định số 118-TTg.

Công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách cũng còn hạn chế. Một số cán bộ, công chức tại các cơ quan, đơn vị liên quan và người dân chưa thực sự hiểu đúng chính sách.

Trong thời gian dài triển khai thực hiện, UBND tỉnh chưa tổ chức sơ kết, tổng kết chuyên đề để đánh giá hiệu quả thực tế của chính sách (nhất là hình thức hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ). Thiếu sót này dẫn đến việc không kịp thời phát hiện các tồn tại, hạn chế ở cấp cơ sở và những bất cập, chênh lệch về mức hưởng giữa các hình thức hỗ trợ để kiến nghị sửa đổi, hoàn thiện cơ chế, chính sách; thể hiện việc thực hiện chưa đầy đủ trách nhiệm quản lý nhà nước .

Về công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, thời kỳ 2008 - 2019, UBND tỉnh và các cơ quan tham mưu chuyên ngành (Sở LĐTB&XH, Sở Xây dựng, Sở TN&MT) không tổ chức các cuộc thanh tra và thiếu kiểm tra, giám sát đối với việc thực hiện chính sách hỗ trợ nhà ở cho NCC (đặc biệt là công tác xét duyệt hỗ trợ, miễn, giảm TSDĐ).

Về việc thu hồi quyết định miễn, giảm TSDĐ, UBND thành phố Vĩnh Yên chậm thu hồi quyết định miễn, giảm TSDĐ đối với 03 đối tượng không đủ điều kiện theo Kết luận thanh tra số 999/KL-TTr ngày 01/4/2014 của Thanh tra Bộ LĐTB&XH. Đến năm 2022, UBND thành phố Vĩnh Yên mới bỏ quyết định sai và hoàn thành thu hồi 271,348 triệu đồng về NSNN.

Nhiều hồ sơ miễn, giảm tiền sử dụng đất chưa đúng quy định

Kiểm tra 97/239 hồ sơ miễn, giảm TSDĐ tại UBND các huyện, thành phố: Vĩnh Yên, Phúc Yên, Tam Đảo, Bình Xuyên và rà soát trên hệ thống đăng ký biến động đất đai của các Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai cấp huyện, hồ sơ của cơ quan Thuế, Thanh tra Chính phủ nhận thấy các hồ sơ hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ đối với NCC và tài liệu kèm theo thể hiện: UBND cấp xã chỉ xác nhận đối tượng là NCC, có hộ khẩu thường trú (viết tắt là HKTT) tại nơi cư trú và Chi cục Thuế cấp huyện xác nhận NCC chưa được miễn, giảm TSDĐ lần nào là được UBND cấp huyện và các cơ quan chức năng xét, hỗ trợ TSDĐ; UBND cấp xã, các cơ quan chức năng thuộc UBND cấp huyện không thực hiện kiểm tra, xác minh về thực trạng nhà ở để xác định gia đình NCC có khó khăn về nhà ở làm cơ sở xét hỗ trợ TSDĐ, là không đúng quy định tại khoản 1 Điều 1, khoản 8 Điều 2 Quyết định số 118-TTg và khoản 2 Điều 1 Pháp lệnh số 04/2012/UBTVQH13 ngày 16/7/2012 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (viết tắt là Pháp lệnh số 04/2012/UBTVQH13) sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi NCC số 26/2005/PL-UBTVQH11 ngày 29/6/2005 của UBTV Quốc hội.

Có 13 hồ sơ miễn, giảm TSDĐ, số tiền 3.430 triệu đồng đối với các hộ gia đình NCC đã có đất (được cấp GCNQSDĐ) trước khi đề nghị được hỗ trợ TSDĐ; UBND cấp huyện chỉ căn cứ vào đề nghị của NCC và cơ quan Thuế xác định chưa được miễn, giảm TSDĐ đã phê duyệt miễn, giảm TSDĐ là không đúng quy định.

Có 02 hồ sơ NCC được hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ (khi cấp GCNQSDĐ) theo quyết định của Chi cục Thuế khu vực Tam Đảo khi chưa có quyết định hỗ trợ của UBND huyện Tam Đảo, không đúng quy định tại khoản 8 Điều 2 Quyết định số 118-TTg, khoản 2 Điều 14 Thông tư số 76/2014/TT-BTC ngày 16/6/2014 của Bộ Tài chính (hướng dẫn Nghị định số 45/2014/NĐ-CP) và Điều 1 Quyết định số 1555/QĐ-UBND ngày 26/5/2009 của UBND tỉnh (có hiệu lực đến ngày 09/6/2019) về việc ủy quyền cho UBND các huyện, thành phố, thị xã quyết định hỗ trợ miễn, giảm TSDĐ cho từng đối tượng NCC.

Có 15 hồ sơ NCC được UBND thành phố Vĩnh Yên hỗ trợ TSDĐ trên phần diện tích đất vượt hạn mức đất ở với số tiền là 965,52 triệu đồng, vi phạm quy định.

Hỗ trợ xây, sửa nhà còn sai lệch trong rà soát đối tượng

Theo Thanh tra Chính phủ, công tác rà soát đối tượng của UBND cấp huyện và các cơ quan chuyên môn (Sở Xây dựng với vai trò là cơ quan thường trực, chủ trì lập dự án; Sở LĐTB&XH là cơ quan rà soát đối tượng) thực hiện thiếu chính xác, chưa bám sát hiện trạng nhà ở và hoàn cảnh của từng hộ gia đình NCC trên địa bàn, dẫn đến quá trình triển khai phải điều chỉnh dự án nhiều lần. Việc chậm trễ trong khâu lập và điều chỉnh danh sách hỗ trợ dẫn đến địa phương không hoàn thành thời gian, tiến độ hỗ trợ trong năm 2013 và 2014 theo quy định tại Điều 7 Quyết định số 22/2013/QĐ-TTg.

Về công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, UBND tỉnh, Sở Xây dựng, Sở LĐTB&XH (cơ quan thường trực theo từng giai đoạn) và các sở, ngành liên quan chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong việc “Ban hành cơ chế kiểm tra, giám sát” theo quy định tại điểm g khoản 2 Điều 8 Quyết định số 22/2013/QĐ-TTg và yêu cầu “Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra” tại điểm d khoản 5 Điều 1 Nghị quyết số 63/NQ-CP của Chính phủ nên không phát hiện và chấn chỉnh kịp thời các sai sót trong khâu thống kê, lập danh sách từ cấp cơ sở.

Kiến nghị rà soát, thu hồi tiền hỗ trợ sai quy định

Từ kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các Bộ: Nội vụ, Xây dựng, Tài chính, Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ tổ chức thực hiện nghiêm các nội dung kết luận, kiến nghị.

Đồng thời, các cơ quan phải rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan qua từng thời kỳ; trên cơ sở đó xem xét trách nhiệm và xử lý nghiêm theo quy định.

Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị UBND tỉnh Phú Thọ, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền khẩn trương có biện pháp khắc phục, chấn chỉnh, xử lý đối với những tồn tại, hạn chế, vi phạm nêu trong Kết luận thanh tra; quy định cụ thể điều kiện, nguyên tắc, trình tự, thủ tục, thẩm quyền, trách nhiệm trong việc hỗ trợ về nhà ở đối với NCC để khắc phục những bất cập, vướng mắc nêu trong Kết luận thanh tra; chỉ đạo kiểm tra, rà soát các hồ sơ đã hỗ trợ TSDĐ đối với NCC chưa được thanh tra, chưa xác định được nguồn gốc đất; nếu có vi phạm phải tiến hành thu hồi về ngân sách nhà nước số TSDĐ đã hỗ trợ và xử lý theo quy định của pháp luật đối với tổ chức, cá nhân để xảy ra vi phạm; tăng cường tuyên truyền, quán triệt chính sách hỗ trợ NCC về nhà ở và các quy định pháp luật có liên quan, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, công chức, người đứng đầu các cơ quan, tổ chức và cộng đồng xã hội trong việc thực hiện chính sách hỗ trợ NCC cải thiện nhà ở; thường xuyên tổ chức tập huấn, nâng cao nghiệp vụ cho cán bộ, công chức; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, sơ kết, tổng kết việc triển khai thực hiện chính sách hỗ trợ NCC cải thiện nhà ở.

Đồng thời tổ chức thực hiện kiểm tra, rà soát 13 hồ sơ hỗ trợ TSDĐ đối với NCC đã có đất tại các xã, phường được sắp xếp từ các huyện, thành phố thuộc tỉnh Phú Thọ đã được thanh tra. Căn cứ kết quả kiểm tra, rà soát, nếu thấy có vi phạm, không đảm bảo điều kiện xét hỗ trợ TSDĐ theo các quy định của Quyết định số 118-TTg, Quyết định số 117/2007/QĐ-TTg phải xử lý, thu hồi triệt để về ngân sách nhà nước số TSDĐ được miễn, giảm không đúng quy định và xử lý các nghĩa vụ tài chính phát sinh khác (nếu có), không để thất thoát ngân sách nhà nước...

Chỉ đạo các cơ quan có thẩm quyền (Sở Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan Thuế, UBND cấp xã...) tiến hành kiểm tra, rà soát và thực hiện các biện pháp xử lý vi phạm, xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai, thuế của các tổ chức, cá nhân có liên quan theo đúng quy định. Trong quá trình thực hiện Kết luận thanh tra nếu phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự thì chuyển cơ quan Điều tra để xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.

Chỉ đạo, tổ chức rà soát, kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm để xử lý theo quy định đối với lãnh đạo các sở, ngành, đơn vị: LĐTB&XH, TN&MT, Xây dựng, Tài chính, Cục Thuế tỉnh; UBND cấp huyện, lãnh đạo UBND cấp huyện, các phòng, ban: LĐTB&XH, TN&MT, Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai cấp huyện, Chi cục Thuế cấp huyện; UBND cấp xã, lãnh đạo UBND cấp xã và các đơn vị, tổ chức, cá nhân có liên quan của tỉnh Vĩnh Phúc thời kỳ 2008 - 2019 để xảy ra các tồn tại, hạn chế, vi phạm nêu trong Kết luận thanh tra.