Thanh tra xác định 782 cơ sở nhà, đất dôi dư chậm đưa vào sử dụng, khai thác. Ảnh: MN

Trường học, trạm y tế bị lấn chiếm, sử dụng khác công năng

Kết luận thanh tra số 156/KL-TTr ngày 30/6/2026 của Thanh tra tỉnh Quảng Ngãi xác định 782 cơ sở nhà, đất dôi dư chậm đưa vào sử dụng, khai thác. Trong số đó, một số tài sản bị lấn chiếm một phần hoặc được sử dụng khác công năng ban đầu.

Tại xã Nghĩa Giang, theo hiện trạng được ghi nhận trong Kết luận thanh tra, có 5/16 cơ sở bị người dân hoặc cộng đồng dân cư lấn chiếm; các trường hợp được xác định phát sinh trước ngày 1/7/2025.

Cụ thể, tại điểm Trường Mẫu giáo Xuân Phổ Tây, ranh giới phía Bắc đình làng Xuân Phổ lấn chiếm khoảng 12m²; phía Nam có hộ dân đang sinh sống, lấn chiếm khoảng 25m². Tại điểm Trường Mẫu giáo An Hội Nam 1, một hộ dân xây dựng nhà kiên cố trên khoảng 150m² đất bị lấn chiếm; tại điểm Trường Mẫu giáo An Hội Bắc 2, trường hợp tương tự được xác định trên khoảng 80m². Toàn bộ đình làng Xuân Phổ được xây dựng trên diện tích đất của Trường Tiểu học Nghĩa Kỳ Bắc, khoảng 1.500m².

Tình trạng sử dụng khác công năng cũng xuất hiện tại một số trạm y tế, điểm trường và trụ sở cũ. Tại Trạm Y tế thôn Hải Môn, xã Vệ Giang, một số hộ dân sử dụng một phần diện tích đất để xây nhà kho, có hộ kinh doanh bia đá. UBND xã Vệ Giang đang xử lý việc sử dụng đất tại cơ sở này.

Tại điểm Trường Tiểu học Tịnh Đông, phân hiệu Tân Phước, xã Trường Giang, có hộ dân sử dụng công trình làm nơi nuôi nhốt gia súc, gia cầm; phần đất phía Nam có hoạt động trồng cây của các hộ dân xung quanh. Một số cơ sở thuế cũ được sử dụng làm nơi bán tạp hóa hoặc được người dân dùng để ở, sửa chữa xe máy.

Các trường học, trạm y tế và trụ sở công thường có sẵn khuôn viên, đất và công trình. Khi tài sản bỏ trống hoặc thiếu đơn vị trực tiếp quản lý, nguy cơ bị sử dụng xen cài có thể phát sinh. Theo thời gian, nhà ở, kho chứa hoặc điểm kinh doanh hình thành, khiến việc thu hồi không còn đơn thuần là bàn giao lại tài sản.

Tại xã Vệ Giang, một số hộ dân sử dụng một phần diện tích đất của Trạm Y tế thôn Hải Môn để xây nhà kho, kinh doanh bia đá. Ảnh minh hoạ từ vegiang.quangngai.gov.vn

Những trường hợp cư trú kéo dài trong tài sản công

Không chỉ được sử dụng làm kho hàng hay điểm kinh doanh, một số cơ sở nhà, đất công còn trở thành nơi cư trú kéo dài của cán bộ, nhân viên cũ và người thân.

Tại Trại chăn nuôi Hành Thuận thuộc Trung tâm Giống tỉnh, Đoàn Thanh tra ghi nhận ba hộ có nhà ở trong phạm vi cơ sở. Việc bố trí đất để các hộ tự làm nhà ở tại khu vực này phát sinh từ năm 1986. Trong số đó, hai hộ nguyên là cán bộ của Trại chăn nuôi Hành Thuận đã nhiều lần được thông báo trả lại nhà tập thể nhưng đến thời điểm thanh tra chưa chấp hành.

Tình trạng tương tự được ghi nhận tại hai cơ sở do Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật tỉnh quản lý. Tại số 145 Nguyễn Đình Chiểu, có 7 hộ gia đình nguyên là viên chức của Đoàn ca múa nhạc dân tộc cũ đã nghỉ hưu hoặc chuyển công tác đang cư trú. Tại số 52 Nguyễn Thụy, gia đình một nguyên Giám đốc Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật tỉnh sinh sống từ năm 2003. Đoàn Thanh tra đã kiểm tra thực tế, làm việc với các hộ, nhưng các hộ chưa thống nhất rời đi để bàn giao lại cơ sở nhà, đất cho Nhà nước.

Đối với cơ sở nhà, đất của Viện Kiểm sát nhân dân huyện Bình Sơn cũ, UBND tỉnh đã giao cho Sở Nông nghiệp và Môi trường quản lý. Tuy nhiên, một nguyên cán bộ Viện Kiểm sát nhân dân huyện Bình Sơn vẫn cư trú trong khuôn viên.

Nguyên 1 cán bộ Viện Kiểm sát nhân dân huyện Bình Sơn vẫn cư trú trong khuôn viên của Viện này. Ảnh: minh hoạ Google map

Đoàn Thanh tra đã kiểm tra thực tế và làm việc với Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh. Người đang cư trú cam kết bàn giao trước ngày 31/12/2026, trong khi Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh và Đoàn Thanh tra yêu cầu hoàn thành trước ngày 30/6/2026; đến thời điểm kết luận, việc bàn giao chưa thực hiện.

Những trường hợp trên kéo dài qua nhiều năm, qua các cơ quan quản lý và lần tổ chức lại bộ máy. Việc xử lý vì thế cần căn cứ hồ sơ giao đất, giao nhà, quá trình bố trí sử dụng và hoàn cảnh cụ thể; không thể quy kết đồng loạt khi cơ quan có thẩm quyền chưa kết luận đầy đủ về tính chất từng trường hợp.

Chậm xử lý, hiện trạng càng phức tạp

Kết luận thanh tra ghi nhận một số cơ sở đã xuống cấp, hư hỏng hoặc không còn phù hợp để tiếp tục sử dụng nếu không sửa chữa. Có tài sản gần như hư hỏng hoàn toàn, địa phương phải lập thủ tục xử lý.

Khi nhà ở, kho chứa, điểm kinh doanh hoặc công trình khác đã hình thành, việc bàn giao có thể phải xem xét thêm hiện trạng công trình và các vấn đề liên quan. Việc chậm xử lý vì vậy vừa tạo điều kiện phát sinh tình trạng sử dụng xen cài, vừa có thể khiến phương án xử lý tài sản trở nên phức tạp hơn.

Thanh tra tỉnh kiến nghị kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị và cá nhân có liên quan; đồng thời yêu cầu quản lý chặt hiện trạng, kịp thời xử lý trường hợp bỏ trống, sử dụng không hiệu quả hoặc không đúng mục đích.

Những trường học, trạm y tế và trụ sở cũ được sử dụng làm nơi ở, kho hàng hay điểm kinh doanh cho thấy hệ quả của việc chậm xử lý không dừng ở sự thay đổi công năng. Cùng với làm rõ trách nhiệm, yêu cầu đặt ra là xử lý từng cơ sở theo hồ sơ, hiện trạng và phương án đã được phê duyệt, tránh để những tồn tại tiếp tục kéo dài.

Bài 3 - Gỡ nút thắt pháp lý để đưa nhà, đất công vào khai thác