Viện Khoa học vật liệu, 1 trong 8 đơn vị được kiểm tra, xác minh. Ảnh: vast.gov.vn

Theo Kết luận thanh tra số 386/KL-TTCP ngày 26/6/2026, những tồn tại, hạn chế cần khẩn trương khắc phục tập trung vào phân loại mức độ tự chủ, tổ chức bộ máy, công tác cán bộ, thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ (KH&CN), quản lý tài sản và tài chính.

Xác định rõ nguyên nhân và trách nhiệm

Theo Kết luận thanh tra, để xảy ra những tồn tại, khuyết điểm tại VHL và các đơn vị được kiểm tra có nguyên nhân từ việc thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển KH&CN còn chậm, chưa chủ động, quyết liệt. Việc huy động nguồn lực xã hội vào hoạt động KH&CN chưa được chú trọng, thiếu cơ chế và phương thức triển khai cụ thể.

Cơ chế quản lý hoạt động KH&CN chậm được đổi mới. Công tác quy hoạch, kế hoạch phát triển KH&CN chưa gắn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Kết quả nghiên cứu, ứng dụng và đào tạo chưa gắn kết chặt chẽ với nhu cầu sản xuất, kinh doanh và quản lý.

Nguồn ngân sách Nhà nước đầu tư cho KH&CN còn dàn trải. Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ nghiên cứu khoa học còn bất cập, thiếu đồng bộ.

Kết luận cũng xác định, trong quá trình thực hiện cơ chế tự chủ, một số đơn vị, cá nhân chưa thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ được giao. Trách nhiệm đối với các thiếu sót, vi phạm thuộc về các tập thể, cá nhân theo từng thời kỳ trong giai đoạn 2016 - 2022.

Đối với VHL, trách nhiệm được xác định đối với Chủ tịch VHL với vai trò người đứng đầu; Phó Chủ tịch VHL được phân công phụ trách các lĩnh vực tổ chức cán bộ, kế hoạch tài chính, KH&CN và phụ trách 8 đơn vị được kiểm tra, xác minh.

Trách nhiệm cũng được xác định đối với Ban Tổ chức - Cán bộ và Kiểm tra, Ban Kế hoạch - Tài chính, Ban Ứng dụng và Triển khai công nghệ, Ban Hợp tác quốc tế; người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu các ban và các cá nhân có liên quan trực tiếp đến những hạn chế, thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm thuộc 4 ban.

Đối với 8 đơn vị được kiểm tra, xác minh, trách nhiệm được xác định đối với thủ trưởng, cấp phó của người đứng đầu được phân công phụ trách lĩnh vực; trưởng phòng, phó trưởng phòng các phòng có liên quan; kế toán trưởng; chủ nhiệm các đề tài được kiểm tra, xác minh và các cá nhân có liên quan trực tiếp đến những hạn chế, thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm.

Kết luận thanh tra cũng xác định người đứng đầu VHL và các đơn vị thuộc, trực thuộc có liên quan chưa thực hiện hết trách nhiệm, cá biệt có những trường hợp buông lỏng, yếu kém trong công tác quản lý, vi phạm trong lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện cơ chế tự chủ (phân loại tự chủ, tổ chức cán bộ, thực hiện nhiệm vụ KH&CN và tài chính).

Yêu cầu rà soát, xử lý và chấn chỉnh

Từ kết quả thanh tra, Kết luận yêu cầu VHL chấn chỉnh việc thực hiện cơ chế tự chủ, trước hết trong công tác tổ chức bộ máy và nhân sự.

VHL và các đơn vị trực thuộc phải rà soát công tác quy hoạch, bổ nhiệm viên chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý; lập danh sách từng trường hợp bổ nhiệm chưa đúng quy định, xác định tình trạng hiện nay, thời hiệu xử lý, mức độ ảnh hưởng và xử lý theo thẩm quyền. Đồng thời, xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng để bảo đảm điều kiện, tiêu chuẩn trước khi bổ nhiệm.

Đối với việc thực hiện nhiệm vụ KH&CN, VHL được yêu cầu tăng cường kiểm tra việc thực hiện các nhiệm vụ thuộc thẩm quyền quản lý. Lập danh mục riêng các đề tài gia hạn đúng quy định và không đúng quy định; đề tài không đạt; đề tài không hoàn thành để xác định kinh phí phải xử lý và trách nhiệm tương ứng.

Đối với tài sản hình thành từ nhiệm vụ KH&CN sử dụng vốn Nhà nước, VHL được yêu cầu kiểm tra, rà soát, xác định lại chính xác giá trị tài sản của 326 đề tài đã được phê duyệt trong giai đoạn 2016 - 2022 và các đề tài khác được phê duyệt giá trị tài sản đến trước ngày 1/10/2025.

Trong thời hạn 60 ngày, VHL phải lập danh mục toàn bộ tài sản hình thành từ nhiệm vụ KH&CN đã được phê duyệt giá trị; trong thời hạn 180 ngày, tổ chức xác định lại giá trị tài sản của các đề tài đã phê duyệt từ năm 2016 đến trước ngày 1/10/2025.

Đối với 18/119 đề tài đang thực hiện trong giai đoạn 2016 - 2022, VHL tiếp tục theo dõi, đánh giá khả năng ứng dụng, chuyển giao, thương mại hóa khi nghiệm thu. Đối với 3/119 đề tài không đạt, rà soát nguyên nhân, trách nhiệm và xử lý kinh phí theo quy định.

Trong công tác tài chính, Kết luận yêu cầu VHL lập, thẩm định và giao dự toán cho các đơn vị trực thuộc đúng quy định; yêu cầu các đơn vị trực thuộc chấn chỉnh việc lập dự toán nhiệm vụ KH&CN cấp cơ sở sử dụng ngân sách Nhà nước đúng nguồn, đúng quy định.

Về phụ cấp độc hại, nguy hiểm và bồi dưỡng bằng hiện vật, sau khi các đơn vị xác định chính xác mức phụ cấp, mức bồi dưỡng và thời gian thực tế người lao động được hưởng trong giai đoạn 2016 - 2022, VHL tổng hợp, xác định số tiền đã thanh toán và số tiền chênh lệch so với thực tế để xử lý theo quy định.

Về nghĩa vụ thuế, VHL được yêu cầu phối hợp với cơ quan thuế rà soát các khoản doanh thu, thu nhập, chi phí và nguồn thu học phí tạm tính 398.829,25 triệu đồng làm căn cứ xác định nghĩa vụ thuế; xác định số thuế phải nộp, tiền chậm nộp, xử phạt nếu có và thực hiện truy thu theo quy định.

Kết luận thanh tra yêu cầu VHL báo cáo cấp có thẩm quyền tổ chức kiểm điểm trách nhiệm và có hình thức xử lý đối với Chủ tịch VHL, Phó Chủ tịch VHL được phân công phụ trách các lĩnh vực liên quan đến những vi phạm được chỉ ra (theo từng thời kỳ).

Đồng thời, VHL tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm đối với các ban, Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, 8 đơn vị được kiểm tra, xác minh, người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu và các tổ chức, cá nhân có liên quan đến những vi phạm được nêu trong Kết luận; chấn chỉnh công tác quản lý và có giải pháp khắc phục ngay các hạn chế, thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm.