Hội nghị các quốc gia thành viên Công ước và Nhóm rà soát việc thực hiện đã bắt đầu tiến trình chuẩn bị cho việc thiết kế và khởi động giai đoạn rà soát thứ hai của Cơ chế. Ảnh: Dương Hồng Thành

Cơ chế rà soát việc thực hiện Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng được cấu trúc theo các giai đoạn, trong đó mỗi giai đoạn bao gồm hai chu kỳ rà soát. Đối với giai đoạn thứ nhất, chu kỳ rà soát thứ nhất về cơ bản đã được hoàn tất, tuy nhiên vẫn tiếp tục được mở đối với một số quốc gia trở thành thành viên Công ước sau khi các cuộc rà soát đầu tiên được khởi động từ năm 2010. Trong khi đó, các hoạt động rà soát thuộc chu kỳ thứ hai vẫn đang được triển khai.

Hội nghị các quốc gia thành viên Công ước và Nhóm rà soát việc thực hiện đã bắt đầu tiến trình chuẩn bị cho việc thiết kế và khởi động giai đoạn rà soát thứ hai của Cơ chế.

Chuẩn bị cho giai đoạn rà soát thứ hai, trong năm 2025, Hội nghị các quốc gia thành viên đã thông qua một nghị quyết quan trọng nhằm chính thức khởi động giai đoạn thứ hai của Cơ chế rà soát việc thực hiện Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng (Nghị quyết 11/2).

Nghị quyết này xác định thời điểm bắt đầu các cuộc rà soát từ tháng 5 năm 2027, đồng thời quy định phạm vi, trình tự theo chủ đề và các nội dung chi tiết của giai đoạn rà soát mới.

Được thông qua trên cơ sở đồng thuận, nghị quyết phản ánh sự ủng hộ kiên định của các quốc gia thành viên đối với Cơ chế rà soát như một công cụ thiết yếu nhằm thúc đẩy việc thực thi Công ước, tăng cường hợp tác mang tính xây dựng và củng cố cơ chế phối hợp quốc tế. Đồng thời, nghị quyết là kết quả của hơn ba năm đối thoại tích cực bắt đầu từ Nhóm rà soát việc thực hiện (IRG) từ năm 2022.

Văn kiện này cũng góp phần nâng cao hiệu quả và tính thực chất của Cơ chế trong các lĩnh vực then chốt như hỗ trợ kỹ thuật, tăng cường minh bạch và khả năng công khai kết quả rà soát, mở rộng vai trò của các chủ thể ngoài Nhà nước, cũng như thiết lập cơ chế theo dõi định kỳ, phù hợp với các nguyên tắc định hướng của Cơ chế.

Về bối cảnh, Nghị quyết 11/2 được xây dựng trên cơ sở Quyết định 10/2 của Hội nghị các quốc gia thành viên, trong đó đã gia hạn chu kỳ thứ hai của giai đoạn rà soát thứ nhất đến tháng 6 năm 2026, đồng thời giao nhiệm vụ cho IRG tiếp tục thảo luận về đánh giá hiệu quả hoạt động của Cơ chế cũng như phạm vi, trình tự và thiết kế của giai đoạn tiếp theo.

Mục tiêu là đưa ra khuyến nghị cho Hội nghị tại kỳ họp thứ mười một và sớm khởi động giai đoạn rà soát mới. Để chuẩn bị cho giai đoạn rà soát thứ hai theo tinh thần Nghị quyết 11/2, một lộ trình thực hiện đã được trình tới các quốc gia thành viên nhằm định hướng các hoạt động chuẩn bị trong thời gian tới.

Song song với đó, các công hàm ngoại giao tiếp tục được Ban Thư ký lưu hành, mời gọi các quốc gia thành viên đóng góp ý kiến về những nội dung trọng tâm của giai đoạn rà soát sắp tới, đồng thời phục vụ cho quá trình thảo luận và ra quyết định của Nhóm rà soát việc thực hiện (IRG).

Tuần này, tại Vienna International Centre, Vienna Áo, Kỳ họp lần thứ 17 của Nhóm rà soát việc thực hiện Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng cùng với phiên họp của Nhóm công tác liên chính phủ mở về phòng ngừa tham nhũng. Hội nghị diễn ra từ ngày 18 - 22/5 dưới sự điều phối của Ban Thư ký UNODC.

Đây được xem là một trong những cuộc họp quan trọng nhất của cơ chế thực thi Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng (UNCAC) trong giai đoạn hiện nay, khi các quốc gia thành viên đang chuyển từ việc tổng kết giai đoạn rà soát đầu tiên sang chuẩn bị cho giai đoạn rà soát mới dự kiến khởi động từ năm 2027.

Trọng tâm của kỳ họp năm nay là đánh giá tiến độ hoàn thành chu kỳ rà soát hiện tại, đồng thời thảo luận các nội dung kỹ thuật và thể chế cho giai đoạn tiếp theo của Cơ chế rà soát việc thực hiện UNCAC.

Các quốc gia thành viên đang xem xét nhiều tài liệu nền quan trọng như dự thảo bảng câu hỏi tự đánh giá, mô hình lịch trình rà soát mới và cơ chế theo dõi sau rà soát nhằm nâng cao hiệu quả thực thi Công ước trong thực tế. Một trong những nội dung nổi bật được thảo luận tại Vienna là việc đổi mới phương thức vận hành của Cơ chế rà soát.

Sau hơn 15 năm triển khai, nhiều quốc gia cho rằng cơ chế hiện nay cần chuyển mạnh từ “đánh giá mức độ tuân thủ” sang “thúc đẩy cải cách thực chất”.

Vì vậy, các cuộc thảo luận đang tập trung vào việc tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, cải thiện tính minh bạch của kết quả rà soát, nâng cao vai trò của công nghệ và xây dựng cơ chế theo dõi định kỳ đối với các khuyến nghị đã được đưa ra.

Bên cạnh các phiên họp chính thức, nhiều hoạt động bên lề cũng được tổ chức với sự tham gia của các tổ chức quốc tế, học giả và tổ chức xã hội. Các chủ đề được quan tâm năm nay bao gồm giáo dục liêm chính cho thanh thiếu niên, tiếp cận thông tin, minh bạch tài chính chính trị và phòng, chống tham nhũng trong thể thao.

Đáng chú ý, vai trò của xã hội dân sự trong cơ chế rà soát tiếp tục là chủ đề nhận được nhiều quan tâm. Các tổ chức quốc tế và mạng lưới nghiên cứu chống tham nhũng cho rằng giai đoạn rà soát mới cần tăng cường tính bao trùm và đối thoại đa bên nhằm nâng cao chất lượng đánh giá và tạo động lực cải cách ở cấp quốc gia.

Theo chương trình làm việc, các cuộc họp diễn ra trực tiếp tại trụ sở Liên Hợp quốc ở Vienna với sự tham dự của đại diện các quốc gia thành viên UNCAC, các cơ quan phòng, chống tham nhũng, chuyên gia pháp lý quốc tế và đại diện các tổ chức liên quan.

Kỳ họp IRG lần thứ 17 được đánh giá không chỉ mang ý nghĩa tổng kết một giai đoạn vận hành của cơ chế rà soát UNCAC mà còn đặt nền móng cho mô hình đánh giá mới mang tính thực chất, minh bạch và hiệu quả hơn trong bối cảnh quản trị toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng.