Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn phát biểu tại buổi làm việc với lãnh đạo TP Huế, đầu tháng 5/2026. Ảnh: Minh Tân

Nếu Kết luận số 24-KL/TW được xem là kim chỉ nam trong việc tháo gỡ những dự án có khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài, thì cuộc thanh tra chuyên đề do Thanh tra Chính phủ chủ trì chính là bước đi cụ thể đầu tiên nhằm hiện thực hóa chủ trương đó.

Cuộc thanh tra quy mô chưa từng có, tổ chức khẩn trương trên phạm vi cả nước

Quá trình triển khai được tổ chức theo phương châm bám sát địa bàn, cập nhật tiến độ hằng ngày, kịp thời tháo gỡ khó khăn phát sinh, bảo đảm tiến độ và chất lượng trên phạm vi toàn quốc.

Theo báo cáo của Thanh tra Chính phủ gửi Thủ tướng Chính phủ ngày 30/6/2026, tổng số dự án có khó khăn, vướng mắc của các bộ, ngành, địa phương trên Hệ thống 751 là 4.483 dự án, trong đó bao gồm dự án của các tỉnh, thành phố và của một số bộ, ngành.

Trên cơ sở kết quả rà soát, các địa phương đã thành lập 86 đoàn thanh tra, tiến hành thanh tra 498 dự án trong Hệ thống 751. Đến thời điểm báo cáo, đã ban hành 172 kết luận thanh tra đối với 486 dự án. Ngoài ra, Thanh tra các tỉnh, thành phố còn thanh tra thêm 22 dự án chưa cập nhật trên Hệ thống 751 và thanh tra bổ sung nội dung 14 dự án đã có kết luận trước đó.

Qua thanh tra, 4 nhóm vi phạm chủ yếu được nhận diện: Vi phạm về quy hoạch, đầu tư (312 dự án); vi phạm về đất đai, giải phóng mặt bằng (238 dự án); vi phạm về điều kiện năng lực của chủ đầu tư (23 dự án); sai phạm trong bố trí, quản lý, sử dụng vốn đầu tư, thanh quyết toán (49 dự án); nhiều dự án đồng thời tồn tại từ 2-4 nội dung vi phạm.

Trên cơ sở đó, các cơ quan thanh tra kiến nghị xử lý kinh tế với số tiền hơn 52.633 triệu đồng và 12,91ha đất; trong đó, thu hồi về ngân sách Nhà nước hơn 21.749 triệu đồng cùng 12,91ha đất, giảm trừ khi quyết toán hơn 7.524 triệu đồng và xử lý khác hơn 23.359 triệu đồng. Đồng thời, kiến nghị xử lý trách nhiệm 496 tổ chức, 699 cá nhân liên quan; chuyển cơ quan điều tra 4 vụ việc, gồm 3 dự án và 11 cá nhân.

Kết quả này thể hiện rõ yêu cầu xuyên suốt của Kết luận số 24-KL/TW: Xử lý nghiêm sai phạm, không hợp pháp hóa vi phạm, đồng thời tạo cơ sở tháo gỡ những dự án còn vướng mắc.

Các tổ công tác của Thanh tra Chính phủ làm việc tại các địa phương. Ảnh: T.H

"Vừa làm, vừa hướng dẫn, vừa tháo gỡ"

Nhìn lại quá trình tổ chức thực hiện, điểm mới của đợt thanh tra lần này là phương pháp "vừa làm, vừa hướng dẫn, vừa tháo gỡ". Thay vì chờ kết thúc thanh tra mới tổng hợp vướng mắc, các tổ công tác bám sát địa bàn, cập nhật tiến độ hằng ngày trên Hệ thống 751, hướng dẫn nghiệp vụ ngay khi phát sinh khó khăn, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian xử lý.

Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng bộc lộ khó khăn. Nhiều hồ sơ dự án qua các thời kỳ bị thất lạc, thiếu sót, một số chủ đầu tư né tránh, thiếu hợp tác cung cấp tài liệu, thời gian thanh tra không quá 30 ngày khiến một số cuộc thanh tra chưa thể tiến hành toàn diện với dự án phức tạp.

Khó khăn lớn nhất thể hiện ở việc phân định ranh giới giữa hành vi cố ý vi phạm với rủi ro khách quan do lịch sử để lại, khi nhiều dự án trải qua nhiều thời kỳ quy hoạch, chịu tác động của các đợt điều chỉnh chính sách đất đai, đầu tư, xây dựng.

Kinh nghiệm rút ra là phải đặt việc đánh giá sai phạm trong bối cảnh lịch sử cụ thể, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành để rút ngắn thời gian xác minh, tránh đùn đẩy trách nhiệm - một nguyên nhân khiến một số địa phương như Đồng Nai, Đồng Tháp, Vĩnh Long chậm ban hành kết luận thanh tra theo kế hoạch.

Các tổ công tác của Thanh tra Chính phủ làm việc tại các địa phương. Ảnh: T.H

Gỡ điểm nghẽn từ kiến nghị chính sách

Từ thực tiễn triển khai, tại báo cáo kết quả thanh tra chuyên đề các dự án khó khăn, vướng mắc, Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 751, căn cứ báo cáo kết quả rà soát, phân loại, kết luận thanh tra chuyên đề các dự án có khó khăn, vướng mắc và đề xuất của các bộ, ngành, địa phương, để tổng hợp, báo cáo Ban Chỉ đạo 751, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, tham mưu cấp có thẩm quyền xem xét, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án đã có kết luận thanh tra, kiểm tra; đồng thời xem xét đưa ra khỏi Hệ thống 751 đối với các dự án không còn khó khăn, vướng mắc theo đề nghị của các bộ, ngành, địa phương.

Trong quá trình xử lý, tháo gỡ, bảo đảm nguyên tắc chỉ xem xét xử lý, tháo gỡ các dự án đã được cơ quan thanh tra, kiểm tra có kết luận, tòa án có bản án; không hợp pháp hóa sai phạm, không làm phát sinh sai phạm mới; hạn chế tối đa các khiếu kiện, nhất là đối với các dự án có yếu tố nước ngoài, theo đúng tinh thần Kết luận số 24-KL/TW ngày 13/4/2026 của Bộ Chính trị và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Các bộ, ngành có liên quan nghiên cứu, tham mưu trình cấp có thẩm quyền ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền đối với các đề xuất, kiến nghị về cơ chế, chính sách, pháp luật tại các kết luận thanh tra; nhất là các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng.

Từ làm rõ sai phạm, xác định trách nhiệm, kiến nghị xử lý kinh tế đến đề xuất hoàn thiện thể chế, Thanh tra Chính phủ đã góp phần tạo dựng cơ sở pháp lý, thực tiễn để Chính phủ xem xét, tháo gỡ từng nhóm dự án đúng tinh thần Kết luận số 24-KL/TW. Khi chủ trương đúng được triển khai bằng giải pháp quyết liệt, đồng bộ, đặt trên nền tảng thượng tôn pháp luật, các "điểm nghẽn" tồn tại nhiều năm hoàn toàn có thể từng bước được tháo gỡ, khơi thông nguồn lực đầu tư, góp phần vào mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước.