Kết luận số 24-KL/TW: Khơi thông nguồn lực từ các dự án có khó khăn, vướng mắc. Ảnh: TTXVN

Nhiều năm qua, hàng nghìn dự án đầu tư trên cả nước rơi vào tình trạng chậm triển khai, dở dang hoặc tồn đọng kéo dài. Có dự án vướng mắc do thay đổi chính sách, pháp luật qua các thời kỳ; có dự án phát sinh sai phạm trong giao đất, lựa chọn nhà đầu tư, điều chỉnh quy hoạch hoặc thực hiện nghĩa vụ tài chính. Cũng có dự án chịu tác động khách quan như biến động kinh tế, dịch bệnh kéo dài, khó khăn giải phóng mặt bằng hay hạn chế năng lực tài chính của nhà đầu tư.

Những dự án "đắp chiếu" không chỉ lãng phí nguồn lực đất đai, vốn đầu tư của Nhà nước, doanh nghiệp, người dân, mà còn kéo theo nhiều hệ lụy đối với môi trường đầu tư và niềm tin của doanh nghiệp. Thực tế đó đòi hỏi một chủ trương đủ mạnh để vừa xử lý nghiêm vi phạm, vừa tháo gỡ rào cản, đưa dự án trở lại quỹ đạo phát triển.

Vừa xử lý nghiêm, vừa gỡ khó

Sau khi Kết luận số 77-KL/TW ngày 2/5/2024 của Bộ Chính trị mở đường tháo gỡ cho một số dự án tồn đọng, thực tiễn triển khai tại các bộ, ngành, địa phương tiếp tục cho thấy số lượng dự án gặp khó khăn, vướng mắc còn rất lớn. Theo báo cáo của Thanh tra Chính phủ, chỉ tính riêng trên Hệ thống 751 - hệ thống theo dõi các dự án có khó khăn, vướng mắc - tổng số đã lên tới 4.483 dự án tại thời điểm giữa năm 2026, tập trung chủ yếu ở lĩnh vực đất đai, đầu tư, xây dựng, quy hoạch. Nhiều dự án đã "đắp chiếu" qua nhiều nhiệm kỳ, nhiều lần điều chỉnh quy hoạch, khiến vốn đầu tư của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân bị chôn chặt, ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế - xã hội của địa phương.

Trên cơ sở Tờ trình số 56-TTr/ĐU ngày 10/4/2026 của Đảng ủy Chính phủ, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 24-KL/TW, xác định rõ nguyên tắc xử lý: Chỉ xem xét những dự án đã được cơ quan thanh tra, kiểm tra có kết luận, tòa án có bản án - tức là đã có căn cứ pháp lý rõ ràng - trên nền nguyên tắc đã đặt ra từ Kết luận số 77-KL/TW. Đây là điểm mấu chốt, thể hiện sự thận trọng, có chọn lọc, không tràn lan, không hợp thức hóa sai phạm nhưng cũng không để "vướng đâu bỏ đó".

Điểm đáng chú ý trong Kết luận số 24-KL/TW là sự kết hợp hài hòa giữa hai yêu cầu tưởng như đối lập: Vừa phải xử lý nghiêm sai phạm theo đúng quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, vừa phải tạo điều kiện tháo gỡ khó khăn để khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn tại buổi làm việc với lãnh đạo TP Huế, đầu tháng 5/2026. Ảnh: Minh Tân

"Không hợp pháp hóa sai phạm, không làm phát sinh sai phạm mới"

Kết luận nêu rõ nguyên tắc xuyên suốt là "không hợp pháp hóa sai phạm, không làm phát sinh sai phạm mới". Đồng thời, phải "có phương án khắc phục thiệt hại", hạn chế tối đa khiếu kiện, đặc biệt đối với các dự án có yếu tố nước ngoài và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của bên thứ ba.

Điều này cho thấy sự đổi mới rõ nét trong chỉ đạo, điều hành. Bởi lẽ, nhiều vướng mắc của dự án tồn đọng không chỉ là hành vi cố ý vi phạm, mà là hệ quả của một giai đoạn dài hệ thống pháp luật về đất đai, đầu tư, xây dựng có nhiều thay đổi, chồng chéo, thiếu đồng bộ giữa các thời kỳ quy hoạch. Do đó, nếu chỉ nhìn từ góc độ xử lý vi phạm mà không đặt trong bối cảnh lịch sử cụ thể, rất dễ dẫn đến cách xử lý cứng nhắc, kéo dài tình trạng đình trệ, gây thiệt hại cho cả Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Cũng chính vì vậy, Kết luận số 24-KL/TW đồng ý về nguyên tắc có cơ chế đặc thù để xử lý sai phạm ngoài phạm vi các cơ chế đã được quy định tại Kết luận số 77-KL/TW và Nghị quyết số 170/2024/QH15 của Quốc hội.

Đây là một bước mở, giao Đảng ủy Chính phủ chủ trì, phối hợp với Đảng ủy Quốc hội và các cơ quan tư pháp đề xuất cơ chế, chính sách cụ thể, báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định, trên nguyên tắc nhà đầu tư phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, không ảnh hưởng an ninh, quốc phòng.

Thanh tra Chính phủ cụ thể hóa chủ trương của Bộ Chính trị

Để triển khai Kết luận số 24-KL/TW và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, ngày 22/4/2026, Thanh tra Chính phủ đã ban hành Kế hoạch số 1158/KH-TTCP triển khai thanh tra chuyên đề đối với các dự án có khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài. Đồng thời ban hành văn bản hướng dẫn; thành lập Ban Chỉ đạo và các tổ công tác để chỉ đạo, kiểm tra, hướng dẫn, đôn đốc các bộ, ngành, địa phương triển khai thực hiện.

Trực tiếp làm việc với địa phương trong quá trình triển khai, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn nhiều lần yêu cầu việc rà soát, thanh tra phải đi vào thực chất, làm rõ nguyên nhân của từng tồn tại, vướng mắc; xác định cụ thể khó khăn và làm rõ thẩm quyền xử lý của từng cơ quan, đơn vị. Trên cơ sở đó, kịp thời đề xuất giải pháp tháo gỡ phù hợp để khơi thông nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Tại buổi làm việc với lãnh đạo TP Huế, đầu tháng 5/2026, Tổng Thanh tra Chính phủ cũng nhấn mạnh quá trình rà soát, thanh tra, kiểm tra phải bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch, gắn với yêu cầu giữ ổn định môi trường đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Những chỉ đạo này được quán triệt xuyên suốt tới các bộ, ngành, địa phương trong toàn bộ quá trình tổ chức thanh tra chuyên đề trên cả nước, trở thành kim chỉ nam để các đoàn thanh tra, tổ công tác bám sát khi triển khai thực hiện.

Đại diện Tổ công tác của Thanh tra Chính phủ làm việc với Thanh tra TP Hà Nội. Ảnh: H.T

Bước đầu khơi thông các “điểm nghẽn”

Theo đánh giá của Thanh tra Chính phủ, quá trình rà soát đã có nhiều chuyển biến tích cực, các bộ, ngành, địa phương từng bước xác định rõ trách nhiệm, rà soát kỹ từng dự án thay vì chỉ thống kê số lượng như trước, công tác thanh tra sát thực tiễn hơn, tạo cơ sở xem xét, xử lý từng dự án đúng quan điểm, nguyên tắc Bộ Chính trị đề ra.

Tuy vậy, Thanh tra Chính phủ cũng chỉ rõ nhiều khó khăn: Phần lớn dự án có khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài qua nhiều giai đoạn, trong khi pháp luật về đất đai, đầu tư, xây dựng liên tục thay đổi; nhiều sai phạm diễn ra qua các thời kỳ quy hoạch khác nhau nên việc đánh giá phải đặt trong bối cảnh lịch sử cụ thể; quá trình thanh tra còn chịu tác động của tình trạng thiếu hồ sơ pháp lý, sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan và tâm lý e dè, ngại trách nhiệm của một bộ phận cán bộ.

Chính vì vậy, Kết luận số 24-KL/TW là cơ sở chính trị quan trọng để Thanh tra Chính phủ kiến nghị Chính phủ, các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, đặc biệt là quy định liên quan đến đất đai, đầu tư, xây dựng, quy hoạch. Qua đó, từng bước xử lý tận gốc nguyên nhân dẫn đến tình trạng dự án có khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài.

Từ một chủ trương lớn của Bộ Chính trị, cuộc thanh tra chuyên đề đã thực hiện đồng thời cả hai mục tiêu - xử lý nghiêm minh vi phạm, tháo gỡ rào cản khách quan để giải phóng nguồn lực cho phát triển. Khi hàng nghìn dự án được rà soát, đánh giá toàn diện, có cơ sở pháp lý để xem xét xử lý, nguồn lực đất đai, vốn đầu tư và tài sản xã hội sẽ từng bước được khơi thông, tạo tiền đề cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế, xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, đúng tinh thần Kết luận số 24-KL/TW.

Bài 2: Tạo chuyển biến từ cuộc thanh tra chuyên đề toàn quốc