Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Văn Cường. Ảnh: BTT

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, nhiều dự án đầu tư công, dự án lớn bị đình trệ kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ lãng phí rất lớn.

Việc thanh tra các dự án này đặt ra yêu cầu đặc biệt, vừa phải khẩn trương làm rõ đúng - sai, trách nhiệm, nguyên nhân vi phạm; vừa phải góp phần giải tỏa “điểm nghẽn”, khơi thông nguồn lực, không hợp thức hóa sai phạm, không cản trở quá trình tháo gỡ khó khăn và hoạt động bình thường của các cơ quan, tổ chức, đơn vị có liên quan.

Những yêu cầu nêu trên vừa đặt ra áp lực lớn đối với các cơ quan thanh tra, nhưng đồng thời cũng tạo ra cơ hội để chúng ta phải đổi mới hoạt động thanh tra.

Dự hội nghị tổng kết ngành Thanh tra năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã nhấn mạnh một thông điệp giàu ý nghĩa: “Không phải lúc nào thanh tra đến cũng mang lại lo lắng. Nhiều khi, thanh tra lại mang đến một niềm hy vọng rất lớn cho những công việc tiếp theo. Ngành Y tế là một minh chứng rất rõ cho điều đó”.

Bà chia sẻ, khi nhận được kết luận thanh tra, lãnh đạo Bộ Y tế đã ngay lập tức ban hành kế hoạch thực hiện, giao trách nhiệm cụ thể đến từng đơn vị và yêu cầu chỉ đạo xử lý nghiêm các tập thể, cá nhân có vi phạm theo đúng quy định, không có vùng cấm.

Nhờ sự nỗ lực của Bộ Y tế, nhất là vai trò người đứng đầu, cùng với sự hỗ trợ của Chính phủ và các bộ ngành, của Thanh tra Chính phủ, vào ngày 19/12/2025, cả hai cơ sở đã chính thức khai trương và bắt đầu tiếp nhận người bệnh.

Đây là một thắng lợi lớn, là minh chứng cho sự quyết tâm chính trị. Hiện tại, hai cơ sở này đang phát huy hiệu quả to lớn trong việc giúp giảm đáng kể tình trạng quá tải cho bệnh viện tuyến Trung ương và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan.

Trao đổi với phóng viên Báo Thanh tra, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Văn Cường đã chia sẻ những kinh nghiệm, quan điểm chỉ đạo và định hướng quan trọng trong tổ chức, điều hành đối với công tác thanh tra hiện nay.

+ Thưa ông, với những cuộc thanh tra có yêu cầu rất cao cả về thời gian lẫn tính chất phức tạp, yếu tố nào được xem là then chốt quyết định thành công?

- Phó Tổng Thanh tra Nguyễn Văn Cường: Theo tôi, yếu tố then chốt đầu tiên và có ý nghĩa xuyên suốt quyết định thành công của các cuộc thanh tra phức tạp về nội dung, có yêu cầu rất cao về chất lượng và tiến độ thời gian chính là việc nhận thức đúng đắn, đầy đủ và toàn diện về định hướng chỉ đạo, giao nhiệm vụ của lãnh đạo Đảng, Nhà nước về mục đích hướng tới thông qua công tác thanh tra, cụ thể ở đây là không chỉ góp phần đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, mà còn phải giúp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong triển khai các dự án đầu tư, giải tỏa tâm lý không dám làm vì sợ sai của một bộ phận người có chức vụ, quyền hạn; qua đó khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Nhận thức đúng và đủ sẽ dẫn đến lựa chọn nội dung có trọng tâm, trọng điểm, đưa ra được cách làm đúng, phương pháp làm phù hợp, hiệu quả, tránh được cả hai khuynh hướng cực đoan là né tránh, nể nang hoặc cứng nhắc, máy móc trong hoạt động.

Cuộc thanh tra tại dự án cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức là ví dụ điển hình. Ngay từ đầu, chúng tôi xác định mục tiêu xuyên suốt là làm rõ trách nhiệm, làm rõ đúng - sai, nhưng đồng thời không tạo tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm trong đội ngũ lãnh đạo, cán bộ, viên chức có liên quan, không để thanh tra trở thành lực cản đối với nỗ lực của ngành Y tế trong việc khẩn trương đưa dự án vào hoàn thành và sử dụng theo chỉ đạo của Chính phủ.

Thanh tra trong trường hợp này ngoài làm rõ sai phạm, trách nhiệm của cá nhân, đơn vị để xảy ra sai phạm còn phải góp phần tạo ra môi trường ổn định, minh bạch nhằm tạo tiền đề cho việc huy động nguồn lực và phát huy nỗ lực của các bên có liên quan để hoàn thành các nhiệm vụ được giao, nhất là đối với các nhiệm vụ đầu tư công. Yếu tố then chốt thứ hai là xác định đúng và trúng trọng tâm, trọng điểm về nội dung thanh tra.

Với các dự án kéo dài nhiều năm, tổng mức đầu tư rất lớn, với hàng trăm gói thầu, khối lượng hồ sơ, tài liệu đồ sộ, nếu tiếp cận theo cách dàn trải, kiểm tra tất cả các khâu, tất cả các hồ sơ thì không những không khả thi về mặt thời gian mà còn có thể dẫn đến sai lệch mục tiêu đề ra, thậm chí không thể hoàn thành nhiệm vụ chính trị được giao, ảnh hưởng tiêu cực đến các nỗ lực tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.

Vì vậy, nhiệm vụ then chốt đặt ra là phải lựa chọn đúng và trúng những nội dung mang tính căn bản, cốt lõi, là nguyên nhân chính, điển hình, có tính hệ thống dẫn đến tình trạng chậm trễ, đình trệ kéo dài, gây lãng phí của dự án.

Phó Thủ tướng Lê Thành Long cùng các đại biểu nhấn nút khánh thành công trình xây dựng Bệnh viện Bạch Mai Cơ sở 2 và Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức Cơ sở 2. Ảnh: Đức Tuân

Trên cơ sở đó, tập trung làm rõ bản chất vấn đề và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan. Đối với Dự án đầu tư xây dựng Cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai và Cơ sở 2 Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, trọng tâm được đặt vào những khâu then chốt như các gói thầu tư vấn thiết kế, tư vấn lập dự án, gói thầu xây lắp có giá trị lớn và việc thực hiện hợp đồng bị kéo dài, có những “điểm nghẽn” pháp lý khiến dự án kéo dài mà không xử lý được, việc điều chỉnh thiết kế, phương án thi công và điều chỉnh hợp đồng đối với các hạng mục thi công chính và một số nội dung trọng tâm khác.

Bên cạnh đó, một yêu cầu rất quan trọng là phân định rõ nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan; mối quan hệ qua lại giữa các nguyên nhân để làm rõ tính chất và mức độ vi phạm.

Với những nguyên nhân chủ quan, phải làm rõ trách nhiệm cụ thể, không né tránh, không chung chung, hướng tới xác định được nguyên nhân gốc rễ, cốt lõi dẫn đến các sai phạm; nhưng đồng thời cũng bảo đảm tính khách quan, công bằng và đúng pháp luật.

+ Nhận thức đúng về chủ trương, quan điểm và xác định rõ trọng tâm, trọng điểm là yếu tố then chốt. Vậy yếu tố này được cụ thể hóa như thế nào đối với đoàn thanh tra, thưa ông?

- Phó Tổng Thanh tra Nguyễn Văn Cường: Các yếu tố then chốt nêu trên phải được thường xuyên quán triệt, trưởng đoàn và các thành viên đoàn thanh tra trong tất cả các khâu, các giai đoạn tiến hành thanh tra phải thấm nhuần; trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo phải nhất quán.

Trước hết là việc nghiên cứu hồ sơ, tài liệu và tìm hiểu các thông tin có liên quan để chuẩn bị thật kỹ lưỡng Kế hoạch tiến hành thanh tra. Bởi lẽ, Kế hoạch tiến hành thanh tra là văn bản quan trọng, xác định rõ mục tiêu, yêu cầu và các nội dung cốt lõi của một cuộc thanh tra; trên cơ sở đó lựa chọn phương pháp, cách thức tiến hành thanh tra, việc huy động nguồn lực và tổ chức thực hiện cho phù hợp, chặt chẽ, khoa học và hiệu quả.

Đối với cuộc thanh tra Dự án đầu tư xây dựng Cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai và Cơ sở 2 Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Tổng Thanh tra Chính phủ, người ra quyết định thanh tra đã có những chỉ đạo cụ thể, quyết liệt và bám sát với yêu cầu triển khai hoạt động thanh tra ngay từ giai đoạn chuẩn bị tiến hành thanh tra.

Đây có thể coi là một trong những nhân tố quan trọng giúp đoàn thanh tra hoàn thành các nhiệm vụ đề ra.

Tôi cho rằng, sự thống nhất chỉ đạo thường xuyên của lãnh đạo cơ quan thanh tra, người ra quyết định thanh tra có vai trò quyết định, đảm bảo chất lượng và hiệu quả của cả cuộc thanh tra.

Thứ hai, đổi mới tư duy về cách tiếp cận trong quá trình thanh tra. Với các dự án kéo dài, có nhiều yếu tố lịch sử, liên quan đến nhiều cơ quan, nhiều thời kỳ, nếu áp dụng cách làm cứng nhắc, máy móc, theo lối mòn thì rất khó đạt được mục tiêu đề ra. Phương pháp để phát huy trí tuệ tập thể khi tiến hành thanh tra là một yếu tố đổi mới có đóng góp lớn vào thành công của cuộc thanh tra.

Theo tôi, trong bối cảnh hiện nay, vai trò của cơ quan thanh tra còn thể hiện ở tính kiến tạo và đồng hành cùng phát triển. Thanh tra không đứng ngoài quá trình phát triển, cũng không chỉ dừng lại ở việc phát hiện ra sai phạm, mà phải góp phần giúp các dự án, nhất là những dự án lớn, quan trọng, sớm được khơi thông và phát huy hiệu quả.

Tuy nhiên, tính kiến tạo đó luôn phải đi đôi với việc giữ vững kỷ cương, kỷ luật, bảo đảm thượng tôn pháp luật, không vì tháo gỡ khó khăn mà buông lỏng nguyên tắc hay bỏ qua sai phạm.

Chính sự kết hợp hài hòa giữa kiểm soát quyền lực, bảo đảm pháp luật và đồng hành tháo gỡ, thúc đẩy phát triển đã làm nên vai trò đặc biệt quan trọng của cơ quan thanh tra trong xử lý các dự án khó khăn, vướng mắc kéo dài hiện nay.

+ Thưa ông, trong thực tế triển khai, Thanh tra Chính phủ đã làm gì để bảo đảm tiến độ trong điều kiện thời gian rất gấp?

- Phó Tổng Thanh tra Nguyễn Văn Cường: Trong thực tế triển khai các cuộc thanh tra với yêu cầu thời gian rất gấp, chúng tôi đã mạnh dạn thay đổi phương thức tiến hành thanh tra, nhằm vừa bảo đảm tiến độ, vừa đảm bảo chất lượng lại phù hợp với bối cảnh thực tiễn.

Một trong những điểm đổi mới quan trọng là đẩy mạnh thanh tra từ xa, tập trung nghiên cứu, phân tích hồ sơ, tài liệu trước khi làm việc trực tiếp tại đơn vị. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc có mặt trực tiếp tại đơn vị được thanh tra, phương thức này giúp đoàn thanh tra tiếp cận thông tin nhanh chóng, chủ động và có trọng tâm hơn.

Cách làm này đã được thể chế hóa trong Luật Thanh tra sửa đổi năm 2025, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc triển khai linh hoạt, hiện đại.

Trên cơ sở xác định nội dung trọng tâm, mục đích, yêu cầu của cuộc thanh tra, đoàn thanh tra yêu cầu đối tượng thanh tra cung cấp đầy đủ, chính xác các tài liệu cần thiết, tập trung vào những khâu then chốt, những vấn đề nổi cộm hoặc có dấu hiệu vướng mắc lớn.

Nhờ vậy, quá trình phân tích và đánh giá được thực hiện một cách sâu sát, chính xác, giảm thiểu thời gian lãng phí cho các khâu không cần thiết.

Chúng tôi cũng lựa chọn các vấn đề trọng điểm cần giải trình, yêu cầu các đơn vị cung cấp báo cáo, làm rõ các nội dung còn chưa thống nhất, hoặc có nguy cơ sai phạm. Việc này giúp đoàn thanh tra tập trung năng lực, nhân lực vào những nội dung thực sự cần thiết, thay vì xử lý hồ sơ dàn trải, từ đó nâng cao tiến độ, hiệu quả.

Điều đáng lưu ý, phương thức thanh tra linh hoạt từ xa không chỉ là giải pháp tình thế, đáp ứng yêu cầu gấp rút, mà còn được xem là hướng đi lâu dài. Phương pháp này giúp công tác thanh tra thích ứng với quản lý hiện đại, yêu cầu minh bạch, kịp thời, đồng thời bảo đảm kết luận dựa trên căn cứ, chứng cứ cụ thể.

Nhờ cách tiếp cận này, nhiều dự án phức tạp, kéo dài nhiều năm đã được rà soát, làm rõ những vướng mắc, giúp cơ quan quản lý và đơn vị triển khai tháo gỡ kịp thời, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan, đồng thời duy trì tiến độ, chất lượng thanh tra trong thời gian rất gấp.

+ Công tác chỉ đạo, điều hành đoàn thanh tra được thực hiện như thế nào để bảo đảm kết quả thanh tra đạt mục tiêu, yêu cầu, thưa ông?

- Phó Tổng Thanh tra Nguyễn Văn Cường: Để bảo đảm kết quả thanh tra đạt đúng mục tiêu, yêu cầu đề ra, công tác chỉ đạo, điều hành đoàn thanh tra phải được tổ chức khoa học, chặt chẽ và thống nhất; kịp thời xử lý các tình huống phát sinh.

Trước hết là phân công nhiệm vụ rõ ràng, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm. Mỗi tổ, mỗi thành viên đều phải nắm chắc phạm vi công việc được giao, tránh chồng chéo, bỏ sót hoặc làm dàn trải.

Trên cơ sở xác định đúng nội dung trọng tâm, trọng điểm của cuộc thanh tra, việc lựa chọn, bố trí cán bộ tham gia đoàn cũng được thực hiện có chủ đích, bảo đảm đúng người, đúng việc, phát huy thế mạnh chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn của từng thành viên.

Tôi cho rằng, đây chính là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng phân tích, đánh giá và kết luận thanh tra.

Đồng thời, quá trình chỉ đạo phải bám sát từng tổ, từng nhóm và từng thành viên, kịp thời nắm bắt khó khăn, vướng mắc phát sinh để có điều chỉnh phù hợp. Trưởng đoàn và lãnh đạo cơ quan thanh tra không chỉ giao việc mà còn thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn, bảo đảm các nội dung được triển khai thống nhất theo đúng định hướng và mục tiêu chung.

Bên cạnh đó, việc thiết lập chế độ báo cáo linh hoạt, thường xuyên có ý nghĩa rất  quan trọng. Thông qua trao đổi, thảo luận, đoàn thanh tra phát huy được trí tuệ tập thể, kịp thời phản biện, bổ sung, hoàn thiện cách tiếp cận và phương pháp xử lý vấn đề.

Cuối cùng, sự thống nhất trong chỉ đạo, điều hành là nguyên tắc xuyên suốt, bảo đảm mỗi quyết định đều được thực hiện nghiêm túc, đồng bộ, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cá nhân, qua đó nâng cao hiệu quả và tính thuyết phục của kết luận thanh tra.

+ Theo ông, định hướng công tác chỉ đạo các đoàn thanh tra trong thời gian tới sẽ được Thanh tra Chính phủ đặt ra như thế nào?

- Phó Tổng Thanh tra Nguyễn Văn Cường: Năm 2026 mở đầu cho một kỷ nguyên mới, là giai đoạn tăng tốc phát triển của đất nước, dựa trên đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Trong bối cảnh đó, trách nhiệm của ngành Thanh tra là rất nặng nề, đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới tư duy và phương thức hoạt động cho phù hợp với yêu cầu phát triển.

Thanh tra cần phân biệt rõ giữa những hành vi cố tình làm sai, lợi dụng chủ trương đổi mới để trục lợi, tham nhũng, lãng phí với những cá nhân dám nghĩ, dám làm, cống hiến thực sự, không tư lợi.

Bên cạnh nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng, công tác phòng, chống lãng phí cần được đặc biệt coi trọng; thanh tra không chỉ dừng ở việc phát hiện sai phạm, mà còn phải chủ động phát hiện những kẽ hở trong cơ chế, chính sách, pháp luật để tham mưu, đề xuất hoàn thiện.

Thanh tra cần tiếp tục được triển khai có trọng tâm, trọng điểm, tránh tràn lan, tập trung vào những lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro nhưng không làm chậm bước phát triển.

Với yêu cầu đó, việc tăng cường xây dựng Đảng, xây dựng ngành Thanh tra liêm chính, xây dựng đội ngũ cán bộ vừa hồng, vừa chuyên, đủ năng lực, bản lĩnh và đạo đức là công việc trọng tâm, thường xuyên, liên tục.

+ Xin trân trọng cảm ơn Phó Tổng Thanh tra!