(Thanh tra) - Tại cuộc họp Hội đồng thẩm định dự án Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về các nguyên tắc, tiêu chí phân chia thuế giá trị gia tăng cho từng địa phương giai đoạn 2027-2030, nhiều đại biểu cho rằng cần bảo đảm sự công bằng, minh bạch và đồng đều giữa các địa phương.
Cuộc họp diễn ra chiều 6/4 dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú. Cùng dự có Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi.
Trình bày dự thảo tờ trình, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, tiêu chí phân chia thuế giá trị gia tăng phân chia cho từng địa phương, gồm: Tiêu chí dân số; tiêu chí diện tích tự nhiên; tiêu chí GRDP bình quân đầu người.
Trong đó, dân số đến 1 triệu người được tính 60 điểm; trên 1 triệu người đến 2 triệu người, cứ tăng thêm 5 nghìn người được tính 0,25 điểm; trên 2 triệu người đến 3 triệu người, tăng thêm 5 nghìn người được tính 0,15 điểm.
Diện tích tự nhiên đến 3.000km2 được tính 20 điểm; trên 3.000km2 đến 5.000km2, cứ tăng thêm 10km2 được tính 0,03 điểm; trên 5.000km2 đến 10.000km2, cứ tăng thêm 10km2 được tính 0,02 điểm; trên 10.000km2, cứ tăng thêm 10km2 được tính 0,01 điểm.
GRDP bình quân đầu người đến 50 triệu đồng/người được tính 25 điểm; trên 50 triệu đồng/người đến 100 triệu đồng/người, cứ tăng thêm 5 triệu đồng/người được tính 2 điểm; trên 100 triệu đồng/người đến 200 triệu đồng/người, cứ tăng thêm 5 triệu đồng/người được tính 1,5 điểm; trên 200 triệu đồng/người, cứ tăng thêm 5 triệu đồng/người được tính 0,5 điểm.
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính, trong giai đoạn 2027-2030, hằng năm khi xây dựng dự toán ngân sách Nhà nước, căn cứ vào các nguyên tắc, tiêu chí nêu trên, trên cơ sở số liệu dân số, diện tích tự nhiên và GRDP bình quân đầu người của từng địa phương, xác định tổng số điểm của từng địa phương, tổng số điểm của cả nước và tỷ lệ phân chia, dự toán số thuế giá trị gia tăng của từng địa phương trong tổng số thu giá trị gia tăng ròng (sau khi trừ hoàn thuế) phần ngân sách địa phương được hưởng. Tỷ lệ này được áp dụng khi chấp hành ngân sách trong năm.
Đối với số thu thuế giá trị gia tăng phân chia cho từng địa phương khi chấp hành ngân sách hằng năm, phân chia theo tỷ lệ đã được Quốc hội quyết định. Việc phân chia được thực hiện trên cơ sở số thu, hoàn thuế giá trị gia tăng thực tế phát sinh tại từng thời điểm hạch toán phân chia thuế.
Góp ý tại cuộc họp, ông Lê Quốc Đạt, Phó Cục trưởng Cục Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo lĩnh vực tài chính, ngân hàng (Cục VI), Thanh tra Chính phủ cho biết, về cơ bản, Thanh tra Chính phủ thống nhất với dự thảo Nghị quyết, đồng thời có một số ý kiến.
Theo ông Lê Quốc Đạt, về phạm vi điều chỉnh, dự thảo Nghị quyết nêu: “Số thuế giá trị gia tăng phân chia không bao gồm số thuế giá trị gia tăng thu từ hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí; thu từ nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ ở nước ngoài và thu từ hoạt động xổ số”.
Trong khi đó, Điều 38 Luật Ngân sách Nhà nước 2025 quy định thu từ hoạt động xổ số là nguồn thu của ngân sách địa phương được hưởng 100%. Vì vậy, Thanh tra Chính phủ đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu rà soát bỏ cụm từ “thu từ hoạt động xổ số” nêu tại Điều 1 dự thảo Nghị quyết để tránh trùng lặp.
Cũng theo ông Lê Quốc Đạt, dự thảo Nghị quyết đưa ra nguyên tắc phân chia thuế giá trị gia tăng cho từng địa phương rất cụ thể ở khoản 2, khoản 3 và khoản 4 Điều 3. Ông đề nghị, việc phân chia thuế giá trị gia tăng cần xem xét kỹ lưỡng đến sự phát triển cân đối giữa các vùng, các địa phương để bảo đảm tính công bằng, công khai, minh bạch, ổn định và tạo ra tính chủ động, đà phát triển của từng địa phương.
Về tổ chức thực hiện, điểm c khoản 1 Điều 5 dự thảo Nghị quyết giao Chính phủ chỉ đạo các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương triển khai thực hiện Nghị quyết này.
Ông Lê Quốc Đạt đề nghị nghiên cứu, sửa đổi cụm từ “cơ quan thuộc Chính phủ” do có 5 cơ quan thuộc Chính phủ (Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đã chuyển thành đơn vị sự nghiệp thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Do đó, ông đề nghị sửa cụm từ “cơ quan thuộc Chính phủ” thành “các cơ quan ở Trung ương”.
Đồng ý với tiêu chí dân số, song đại diện UBND thành phố Hà Nội cho rằng cần áp dụng theo cơ chế lũy tiến vì dân số càng đông thì nhu cầu đầu tư hạ tầng, phúc lợi xã hội, y tế, giáo dục càng lớn. Nếu quy định một mức cào bằng cho các mốc dân số (ví dụ 1 triệu người với 1,2 hay 1,3 triệu người như nhau) sẽ không bảo đảm tính khoa học và không sát thực tế.
Về GRDP bình quân đầu người, để đảm bảo sự công bằng, minh bạch và đồng đều giữa các địa phương, nên đưa ra một mức tối đa và tối thiểu cho các tỉnh.
Đặc biệt, đại diện UBND thành phố Hà Nội đề nghị, với những địa phương dẫn đầu về GRDP như Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh, hiện nay dù thu ngân sách và tăng trưởng cao nhưng tỷ lệ giữ lại chỉ khoảng 30-31%. Do đó, kiến nghị nếu địa phương vượt mức quy định thì sẽ được cộng điểm thưởng.
Đáng chú ý, tại cuộc họp, nhiều đại biểu cho rằng, hiện nay có một số địa phương đang áp dụng chính sách đặc thù như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Khánh Hòa… Do đó, cơ quan chủ trì soạn thảo cần rà soát, xem xét để thống nhất quan điểm, định hướng với các luật, chính sách đặc thù đã được ban hành nhằm tránh chồng chéo.
Liên quan đến tiêu chí GRDP bình quân đầu người, nhiều đại biểu nhấn mạnh, việc áp dụng tiêu chí này có thể dẫn đến các địa phương có điều kiện phát triển cao có thể tiếp tục được hưởng lợi nhiều hơn. Do đó, đại biểu đề xuất nghiên cứu bổ sung 1 tiêu chí phản ánh mức độ tự chủ, tự cân đối thu - chi của từng địa phương nhằm bảo đảm tính công bằng.
Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự án Nghị quyết. Trong đó, làm rõ phạm vi điều chỉnh, giải trình thuyết phục việc loại trừ ba nhóm nguồn thu đặc thù.
Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện nguyên tắc, tiêu chí phân bổ, tăng cường phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, đặc biệt làm rõ nguyên tắc “nơi phát sinh tiêu dùng” để bảo đảm tính khả thi, hợp lý; hoàn thiện hồ sơ và kỹ thuật.
