Trình bày dự thảo Tờ trình, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Thành Hưng cho biết, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung 18 điều để phù hợp với chức danh, tên gọi, chức năng, nhiệm vụ theo mô hình tổ chức bộ máy mới sau khi sắp xếp.

Mặt khác, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho hải quan địa phương; đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính; tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan Nhà nước và tổ chức, cá nhân có liên quan… Đặc biệt, tăng cường kiểm tra chặt chẽ với các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, nâng cao tính tuân thủ pháp luật hải quan.

Phó Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Thành Hưng trình bày dự thảo Tờ trình. Ảnh: Minh Nguyệt

Hoàn thiện quy định về phối hợp, kiểm tra, giám sát hải quan

Góp ý tại cuộc họp, cơ bản các thành viên Hội đồng thẩm định nhất trí với hồ sơ dự án Luật, đồng thời đề nghị bổ sung, làm rõ một số nội dung.

Đại diện Bộ Công an đề nghị bổ sung, làm rõ hơn một số cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan với lực lượng Công an và các cơ quan chức năng có liên quan đến công tác trao đổi thông tin, phát hiện, điều tra, xử lý các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển hàng hóa trái phép qua biên giới.

Cùng với đó, hoàn thiện các quy định về quản lý rủi ro, kiểm tra, giám sát hải quan đối với các nhóm mặt hàng có nguy cơ cao. Từ đó, nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, phát hiện, xử lý các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại và các hành vi vi phạm pháp luật có liên quan trong hoạt động xuất, nhập khẩu.

Đại diện Bộ Công an nêu ý kiến tại cuộc họp thẩm định. Ảnh: Minh Nguyệt

Về việc kết nối, chia sẻ dữ liệu hệ thống thông tin của cơ quan Hải quan với cơ sở dữ liệu nghiệp vụ của Bộ Công an, đại diện cơ quan này đề nghị giao cho một đầu mối để phục vụ công tác phân tích, đánh giá rủi ro, kịp thời phát hiện các tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạm pháp luật trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Đáng chú ý, liên quan đến quy định về việc ủy quyền của các cá nhân cho người thực hiện khai hải quan phải được thông qua hệ thống ủy quyền điện tử tích hợp trên Cổng dịch vụ công quốc gia VNeID tại dự thảo, đại diện Bộ Công an đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm khai thuế của hải quan và người thực hiện khai báo hải quan phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin trên tờ khai hải quan trên chứng từ của chủ hàng.

Làm rõ phạm vi địa bàn hoạt động hải quan

Theo quy định tại khoản 1 Điều 35 Luật Hải quan, trong phạm vi địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan hải quan chịu trách nhiệm kiểm tra hàng hóa, phương tiện vận tải.

Đại diện Bộ Quốc phòng cho biết, quy định nêu trên có thể dẫn đến cách hiểu chỉ riêng lực lượng hải quan có thẩm quyền kiểm tra phương tiện vận tải trong địa bàn hoạt động hải quan. Điều này chưa phù hợp với Hiệp định về quy chế quản lý biên giới và cửa khẩu biên giới trên đất liền giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, Luật Biên phòng Việt Nam, Luật Hàng hải và chưa thống nhất với Điều 32 Luật Hải quan 2014.

Do đó, đại diện Bộ Quốc phòng đề nghị chỉnh lý khoản 1 Điều 35 theo hướng: Trong phạm vi địa bàn hoạt động hải quan, cơ quan hải quan chịu trách nhiệm kiểm tra hàng hóa, kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực hải quan; đối với phương tiện vận tải thì thực hiện theo quy định của pháp luật.

Đại diện Bộ Quốc phòng phát biểu ý kiến. Ảnh: Minh Nguyệt

Bên cạnh đó, đại diện Bộ Quốc phòng đề nghị sửa đổi điểm 2 khoản 1 Điều 88 dự thảo Luật như sau: Trường hợp hàng hóa, phương tiện vận tải chưa được đưa ra khỏi phạm vi địa bàn hoạt động hải quan mà cơ quan tổ chức cá nhân phát hiện có hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới thì kịp thời xử lý theo thẩm quyền và thông báo cho cơ quan hải quan để phối hợp xử lý theo chức năng nhiệm vụ quyền hạn pháp luật quy định.

“Về thực tế, những năm qua Bộ đội Biên phòng đã chủ trì, phối hợp xử lý hàng chục nghìn vụ việc vi phạm, buôn lậu, ma túy... do đó nội dung này rất quan trọng”, đại diện Bộ Quốc phòng nhấn mạnh.

Cũng theo đại diện Bộ Quốc phòng, hiện nay chưa có quy định thống nhất về điều kiện xác định trung tâm logistics. Việc sử dụng nhiều thuật ngữ khác nhau, như: Trung tâm logistics, mạng lưới logistics, khu logistics... gây khó khăn cho doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục xin công nhận kho bãi hải quan. Do đó, đại diện Bộ Quốc phòng đề nghị bổ sung quy định hoặc hướng dẫn cụ thể về trung tâm logistics…

Thanh tra Chính phủ đề nghị làm rõ một số hành vi

Về nội dung kiểm tra giám sát hải quan đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử quy định tại điểm 16a khoản 4 Điều 1 Dự thảo Luật, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Cục VI, Thanh tra Chính phủ đề nghị bổ sung 1 khoản quy định về xây dựng cổng thông tin hải quan chuyên dụng kết nối trực tiếp với các sàn thương mại điện tử quốc tế và nội địa; đồng thời liên thông dữ liệu hải quan với hệ thống định danh điện tử quốc gia (VNeID).

Theo ông Hùng, đặc thù thương mại điện tử xuyên biên giới là khối lượng đơn hàng rất lớn nhưng giá trị trên từng đơn hàng lại nhỏ. Do đó, việc luật hoá cơ chế liên thông kỹ thuật sẽ ngăn chặn trường hợp chia nhỏ đơn hàng trốn thuế và không gây tắc nghẽn luồng vận chuyển của chuỗi cung ứng.

Đại diện Thanh tra Chính phủ. Ảnh: Minh Nguyệt

Ông Hùng cho biết, Luật Hải quan (2014) và dự thảo Luật chưa có quy định về định nghĩa, cấm hay xử phạt hành vi “mượn”, “cho mượn” hoặc “mua bán” định danh điện tử để làm thủ tục hải quan.

Khoản 4 Điều 16 dự thảo Luật mới dừng lại ở việc quy định nghĩa vụ: “Tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua hàng, bán hàng qua biên giới qua nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện xác thực định danh điện tử theo yêu cầu của cơ quan hải quan”.

Trong khi đó, pháp luật chuyên ngành (Nghị định số 69/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định về định danh và xác thực điện tử và Luật Giao dịch điện tử) đã nghiêm cấm các hành vi mang tính kỹ thuật như “giả mạo định danh”, “chiếm đoạt tài khoản”.

Mới đây nhất, Nghị định 169/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan cũng chưa có chế tài trực tiếp cho hành vi “mạo danh” để thực hiện nghĩa vụ thuế và thủ tục hải quan điện tử. Vì vậy, ông Hùng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu đưa ra những hành vi mới hoặc các văn bản mới mang tính chất nguyên tắc về nội dung này.

Tránh phát sinh khoảng trống pháp lý và vướng mắc trong thực tiễn

Phát biểu kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh đánh giá, hồ sơ dự án luật cơ bản được chuẩn bị đầy đủ theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Tuy nhiên, Thứ trưởng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ về kỹ thuật lập pháp, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của dự thảo luật với hệ thống pháp luật hiện hành cũng như các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Trong đó, cần đặc biệt lưu ý các quy định liên quan đến thương mại điện tử, quản lý dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Đầu tư, Luật Biên phòng Việt Nam, Luật Xử lý vi phạm hành chính, Bộ luật Dân sự và các công ước quốc tế như Công ước Kyoto, cơ chế một cửa ASEAN.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh phát biểu kết luận cuộc họp. Ảnh: Minh Nguyệt

Liên quan đến các quy định về thương mại điện tử xuyên biên giới, Thứ trưởng cho rằng cần tiếp tục rà soát quy định xác định “chủ quản nền tảng thương mại điện tử” là chủ thể khai hải quan để bảo đảm phù hợp với Luật Thương mại điện tử.

Bên cạnh đó, đối với quy định yêu cầu cả người mua và người bán hàng hóa qua biên giới phải thực hiện xác thực định danh điện tử, Thứ trưởng cho rằng cần làm rõ phạm vi, mức độ xác thực, cơ chế bảo vệ, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu để bảo đảm phù hợp với quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Bà cũng đề nghị tiếp tục rà soát các quy định về thủ tục hành chính theo, chỉ quy định trong luật những nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội; các vấn đề mang tính quy trình, trình tự, thủ tục cần nghiên cứu giao Chính phủ quy định chi tiết. Một số nội dung giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định cũng cần được cân nhắc lại để bảo đảm phù hợp với quy định của Luật Đầu tư và chủ trương chung về tinh gọn hệ thống văn bản.

Toàn cảnh cuộc họp Hội đồng thẩm định dự án Luật. Ảnh: Minh Nguyệt

Một số quy định có khả năng phát sinh vướng mắc trong thực tiễn cũng được Thứ trưởng lưu ý, như: Yêu cầu doanh nghiệp kinh doanh kho bãi chịu trách nhiệm tiêu hủy hàng hóa gây ô nhiễm môi trường trong trường hợp không xác định được chủ sở hữu; thời hạn kiểm tra sau thông quan tối đa 5 năm cũng cần được rà soát để bảo đảm thống nhất với thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính theo Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Ngoài ra, cơ quan chủ trì soạn thảo đánh giá kỹ sự cần thiết của các quy định bãi bỏ, quy định chuyển tiếp nhằm tránh phát sinh khoảng trống pháp lý trong quá trình thi hành luật, nhất là đối với các trường hợp liên quan đến giấy phép, hồ sơ đang được giải quyết hoặc các thủ tục chuyển tiếp giữa quy định cũ và mới.