Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang hoàn thiện dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng. Đồ họa: Trang Nguyệt

Bên cạnh việc tháo gỡ những vướng mắc về mặt thủ tục và điều kiện kinh doanh, dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng đặc biệt chú trọng đến việc minh bạch hóa công tác thanh tra, kiểm tra, phân định rõ thẩm quyền của từng cơ quan quản lý và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật.

Chuyển đổi phương thức quản lý và trách nhiệm thanh tra, kiểm tra

Dự thảo Nghị định đánh dấu một bước chuyển mình lớn trong tư duy quản lý nhà nước đối với thị trường vàng, đặc biệt là việc chuyển đổi từ phương thức "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" đối với mảng vàng trang sức, mỹ nghệ.

Cụ thể, tại Điều 3 của dự thảo Nghị định đã sửa đổi, bổ sung khoản 5 Điều 16 của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP nhằm quy định lại phạm vi thanh tra, kiểm tra của Ngân hàng Nhà nước. Theo đó, Ngân hàng Nhà nước sẽ thực hiện thanh tra, kiểm tra trong phạm vi quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh vàng đối với hoạt động sản xuất vàng miếng; kinh doanh mua, bán vàng miếng; hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu vàng miếng, vàng nguyên liệu.

Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng thanh tra việc chấp hành các quy định về cấp phép, hạn mức, báo cáo, mua, bán, sử dụng vàng nguyên liệu nhập khẩu và các hoạt động kinh doanh vàng khác thuộc thẩm quyền quản lý.

Việc quy định rõ tại Điều 3 của dự thảo mang ý nghĩa then chốt trong việc giới hạn đúng phạm vi quyền hạn của Ngân hàng Nhà nước. Dự thảo Nghị định làm rõ, Ngân hàng Nhà nước sẽ không thực hiện thanh tra, kiểm tra việc đáp ứng điều kiện đầu tư kinh doanh đối với hoạt động sản xuất, gia công, kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ.

Nguyên nhân là do theo Luật Đầu tư năm 2025, lĩnh vực kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ đã được đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Quy định này đảm bảo công tác thanh tra không bị chồng chéo, không vượt quá thẩm quyền và tuân thủ đúng nguyên tắc của pháp luật về đầu tư.

Việc bãi bỏ các điều kiện kinh doanh đối với vàng trang sức, mỹ nghệ không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý hay bãi bỏ trách nhiệm kiểm tra của nhà nước đối với chất lượng sản phẩm đưa ra thị trường. Để đảm bảo tính nghiêm minh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Điều 4 dự thảo Nghị định đã sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 17 của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP, xác định rõ phạm vi trách nhiệm kiểm tra, quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Theo điều khoản này, Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan liên quan để kiểm tra, quản lý đo lường, chất lượng đối với vàng trang sức, mỹ nghệ, vàng miếng được sản xuất, nhập khẩu và lưu thông trên thị trường, vàng nguyên liệu được nhập khẩu để sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ, vàng miếng theo quy định.

Bên cạnh các quy định trực tiếp về công tác thanh tra, kiểm tra, toàn bộ quá trình xây dựng dự thảo Nghị định lần này được thực hiện gắn liền với tinh thần kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng và tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật.

Tiếp thu ý kiến đóng góp của Bộ Nội vụ, Ngân hàng Nhà nước đã rà soát quá trình soạn thảo để bảo đảm thực hiện nghiêm túc Quy định số 178-QĐ/TW ngày 27/6/2024 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật.

Việc loại bỏ thủ tục hành chính cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ tại Điều 6 của dự thảo chính là một biện pháp thiết thực nhằm thu hẹp không gian có thể phát sinh cơ chế "xin - cho".

Đồ họa: Trang Nguyệt

Tiếp thu ý kiến của Thanh tra Chính phủ nhằm hoàn thiện dự thảo

Trong quá trình hoàn thiện văn bản, cơ quan soạn thảo đã nhận được và tiếp thu nhiều ý kiến quan trọng từ Thanh tra Chính phủ, đặc biệt là những vấn đề xuất phát từ Kết luận thanh tra số 243/KL-TTCP ngày 13/5/2026, nhằm đảm bảo tính chặt chẽ của pháp luật.

Thanh tra Chính phủ đã đề nghị rà soát các điều khoản quy định về vàng trang sức, mỹ nghệ tại Nghị định 24/2012/NĐ-CP để đảm bảo thống nhất với chủ trương không còn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Về vấn đề này, Ngân hàng Nhà nước đã tiếp thu và tiến hành rà soát toàn bộ các quy định liên quan nhằm bảo đảm sự thống nhất với Luật Đầu tư năm 2025.

Ngoài ra, Thanh tra Chính phủ cho biết, tại Kết luận thanh tra số 243/KL-TTCP ngày 13/5/2026, trong đó kiến nghị Ngân hàng Nhà nước rà soát, nghiên cứu và hoàn thiện một số quy định về cơ chế, chính sách trong hoạt động kinh doanh.

Một trong những nội dung được Thanh tra Chính phủ đề cập là quy định về hoạt động "kinh doanh vàng khác" tại Nghị định số 24 và Nghị định số 232. Theo kết luận thanh tra, quá trình triển khai các quy định hiện hành còn phát sinh nhiều cách hiểu khác nhau đối với các hoạt động như vay vàng, đổi vàng, huy động vàng làm nguyên liệu sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ, dẫn đến khó khăn trong việc xác định phạm vi điều chỉnh và xử lý trong hoạt động thanh tra.

Đối với quy định thanh toán khi mua, bán vàng, Thanh tra Chính phủ cho rằng việc chỉ cho phép thanh toán thông qua tài khoản thanh toán của khách hàng chưa thống nhất với quy định của pháp luật về thanh toán không dùng tiền mặt.

Tiếp thu ý kiến, Ngân hàng Nhà nước đã sửa đổi dự thảo Nghị định theo hướng quy định các giao dịch mua, bán vàng có giá trị từ 20 triệu đồng trong ngày trở lên phải thực hiện bằng phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định của pháp luật, đồng thời bổ sung quy định về việc sử dụng thẻ tín dụng và các phương tiện thanh toán có nguồn tiền từ hoạt động cấp tín dụng.

Liên quan đến việc xử lý doanh nghiệp kinh doanh vàng miếng không duy trì đủ điều kiện kinh doanh, Thanh tra Chính phủ kiến nghị nghiên cứu hoàn thiện quy định khi việc sắp xếp đơn vị hành chính có thể khiến một số doanh nghiệp không còn đáp ứng điều kiện về mạng lưới địa điểm kinh doanh. Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, đánh giá tác động đầy đủ để đề xuất sửa đổi, bổ sung trong thời gian tới theo lộ trình phù hợp.