Chuyên gia nước ngoài chia sẻ thông tin, kinh nghiệm tại hội thảo. Ảnh: Thảo Nguyên

Các yêu cầu ủy thác tư pháp giữa Việt Nam và nước ngoài được thực hiện trước tiên trên cơ sở các điều ước quốc tế mà hai bên là thành viên. Trong trường hợp không có điều ước quốc tế, các yêu cầu ủy thác tư pháp được thực hiện trên cơ sở “mặc cả” có đi có lại và phụ thuộc vào sự thiện chí hợp tác của phía nước ngoài đối với Việt Nam.

Những năm gần đây, số lượng hồ sơ yêu cầu ủy thác tư pháp mà Việt Nam đã tiếp nhận của nước ngoài và đề nghị nước ngoài hỗ trợ tăng mạnh. Nếu giai đoạn từ năm 2008 - 2011, trung bình mỗi năm Viêt Nam gửi đi khoảng 2.000 yêu cầu ủy thác tư pháp thì đến năm 2012 - 2013 con số này đã lên đến gần 5.000 yêu cầu, năm 2014 (tính đến tháng 9) đã 3.360 yêu cầu, trong đó có khoảng 80% các yêu cầu tống đạt giấy tờ, tài liệu.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Khánh Ngọc nhấn mạnh: Việc tống đạt đang gặp nhiều khó khăn, đem lại kết quả thực hiện còn hạn chế, kéo dài, không đáp ứng được yêu cầu tố tụng... gây bức xúc cho người dân và doanh nghiệp. Trong khi “việc tống đạt các giấy tờ tài liệu là yêu cầu bắt buộc của pháp luật tố tụng Việt Nam để quyết định chính xác vụ việc, quyền và lợi ích của các bên được bảo vệ”.

Số liệu thực hiện ủy thác tư pháp năm 2014 cũng cho thấy, 85% yêu cầu ủy thác tư pháp gửi ra nước ngoài chủ yếu đến những nước chưa có hiệp định tương trợ tư pháp với Việt Nam. Tỷ lệ không có kết quả lên đến 52% và nếu có kết quả thì thời gian thực hiện thường rất dài, có khi đến hàng năm.

Theo bà Phạm Hồ Hương, Vụ Pháp luật quốc tế, Bộ Tư pháp, mặc dù các cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam đã tích cực trao đổi, đề xuất đàm phán hiệp định tương trợ tư pháp song phương với các nước mà Việt Nam có nhu cầu cao về ủy thác tư pháp trong lĩnh vực dân sự như Hoa Kỳ, Đức, Canada, Nhật Bản… nhưng phía nước ngoài không sẵn sàng đàm phán vì hầu hết các nước này đã tham gia các thiết chế đa phương có liên quan, cụ thể là Công ước Tống đạt.

“Việt Nam không thể đứng ngoài xu hướng chung của thế giới là tham gia thiết chế đa phương về tương trợ tư pháp quốc tế để tăng cường hợp tác tương trợ tư pháp. Nhất là, việc thực hiện tống đạt giấy tờ theo quy định của Công ước đạt kết quả rất cao với thời gian ngắn. Các yêu cầu tống đạt giấy tờ đạt kết quả trên 90%, trong đó hơn 70% yêu cầu được thực hiện chỉ trong vòng 2 tháng”, bà Hương cho biết.

“Việc chuyển hồ sơ tương trợ tư pháp rất mất thời gian. Nếu tham gia, thực thi Công ước Tống đạt mà đạt được kết quả như vậy thì quá lý tưởng”, ông Nguyễn Hoa Chi, Cục Đối ngoại, Bộ Công an nói và cho rằng, trong quá trình hội nhập kinh tế, người nước ngoài có thể là nạn nhân, bên liên quan, thủ phạm. Khi chưa xác định được người đó có phải tội phạm hay không, thì việc tống đạt ra nước ngoài giấy tờ tư pháp và ngoài tư pháp rất cần thiết để bảo vệ người dân Việt Nam ở trong nước, nước ngoài cũng như người nước ngoài ở Viêt Nam.

Theo vị đại diện Bộ Công an, khi tham gia bất cứ công ước nào thì đều phát sinh các quyền hạn, nghĩa vụ rất lớn. Cho nên, cần phải nghĩ ngay đến việc bố trí con người, công tác phối hợp để khi phê duyệt công ước có thể phục vụ được người dân ngay. Bên cạnh đó, có thể đàm phán để thực hiện tương trợ tư pháp điện tử thông qua con đường interpol trong trường hợp khẩn cấp.

Tại hội thảo, các chuyên gia pháp lý trong nước và nước ngoài cũng cho rằng, đây là chủ đề nóng và hợp xu thế. Việc Việt Nam gia nhập Công ước Tống đạt trong thời điểm hiện nay có nhiều thuận lợi, đặc biệt sau khi có Hiến pháp mới năm 2013 với nhiều quy định thuận lợi và hệ thống pháp luật liên quan trong nước đang được rà soát để sửa đổi, bổ sung đầy đủ, trong đó có Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tổ chức TAND…

Tuy nhiên, Công ước Tống đạt là kết quả của sự hài hòa pháp luật của nhiều quốc gia khác nhau, có nhiều nội dung đã quen thuộc với các nước nhưng còn mới với Việt Nam. Nhiều quốc gia đã là thành viên Công ước cũng gặp phải những vướng mắc trong quá trình thực thi. Do đó, việc tìm hiểu kinh nghiệm của các nước đã tham gia Công ước Tống đạt là hữu ích đối với Việt Nam trước khi quyết định gia nhập Công ước này.

Công ước La Hay về tống đạt ra nước ngoài giấy tờ tư pháp và ngoài tư pháp trong lĩnh vực dân sự hoặc thương mại là công ước đa phương do Hội nghị La Hay về tư pháp quốc tế soạn thảo hoặc được thông qua vào ngày 15/11/1965 tại phiên họp lần thứ 10 của Hội nghị La Hay về tư pháp quốc tế, có hiệu lực từ ngày 10/2/1969. Hiện nay, Công ước Tống đạt có 68 quốc gia thành viên từ các nền kinh tế phát triển và đang phát triển với truyền thống pháp luật khác nhau.

Công ước gồm 31 điều và một phụ lục các mẫu Yêu cầu tống đạt, Giấy xác nhận kết quả tống đạt, Bản tóm tắt giấy tờ được tống đạt. Công ước áp dụng cho các vụ việc về dân sự hoặc thương mại có yêu cầu phải tống đạt giấy tờ tư pháp hoặc ngoài tư pháp ra nước ngoài và không áp dụng trong trường hợp không biết được địa chỉ của người nhận được tống đạt.

Thảo Nguyên