Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu phát biểu kết luận phiên thảo luận. Ảnh: TN

Dự kiến 6 loại đô thị

Theo Dự thảo Nghị quyết, đô thị ở Việt Nam dự kiến được chia thành 6 loại.

Các TP trực thuộc Trung ương (TƯ) phải là đô thị loại đặc biệt hoặc là đô thị loại 1.

TP thuộc đơn vị hành chính cấp tỉnh phải là đô thị loại 1, loại 2 hoặc loại 3. 

Thị xã thuộc đơn vị hành chính cấp tỉnh là đô thị loại 3 hoặc loại 4. 

Thị trấn thuộc huyện phải là đô thị loại 4 hoặc loại 5.

Để đạt đô thị loại đặc biệt, đó phải là Thủ đô hoặc đô thị trực thuộc TƯ, trung tâm chính trị - hành chính quốc gia; hoặc trung tâm cấp quốc gia hay cấp vùng về kinh tế, tài chính, văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ, đầu mối giao thông, giao dịch trong nước và quốc tế, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Đó cũng là đô thị có tỉ lệ hộ nghèo thấp hơn trung bình cả nước, tỉ lệ tăng dân số cơ học tối thiểu 1%/năm. Quy mô dân số đạt 5 triệu người trở lên, trong đó khu vực nội thị trên 3 triệu người, mật độ dân số trên 15 nghìn người/km² trở lên, trong đó tỉ lệ dân số phi nông nghiệp đạt trên 90%. 

Ngoài ra, đô thị đặc biệt cũng phải đạt các tiêu chuẩn về nước sạch, thoát nước, thu gom rác, chiếu sáng, nhà ở, giường bệnh, cơ sở giáo dục, đào tạo, công trình văn hóa, xây dựng nông thôn mới, môi trường, cảnh quan, quy hoạch...

Nhất là, đô thị đặc biệt thường có các tổ hợp kiến trúc hoặc công trình tiêu biểu mang ý nghĩa quốc gia và quốc tế.

Thẩm tra Dự thảo Nghị quyết, Ủy ban Pháp luật Quốc hội cho rằng, khi Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã chỉ rõ Hà Nội và TP Hồ Chí Minh là đơn vị hành chính cấp tỉnh loại đặc biệt "được hiểu là chỉ hai TP này là đô thị loại đặc biệt, không thể có đơn vị hành chính nào được xếp loại đặc biệt nữa", thì việc quy định tiêu chuẩn phân loại đô thị đặc biệt là không cần thiết.

Dồn dập đầu tư để nâng hạng rồi… dậm chân tại chỗ

Băn khoăn về tiêu chí, tiêu chuẩn để phân loại đơn vị hành chính, đô thị, Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển nhận định, chưa thỏa mãn khi vẫn dùng tiêu chí cũ để đánh giá.

Theo ông Hiển, về phân loại vấn đề dân số và mật độ dân số phải đặt lên hàng đầu bởi người dân luôn hướng về nơi có điều kiện tốt nhất, nơi có năng suất lao động và hiệu quả cao nhất, đậm đặc của yếu tố phát triển. 

“Chúng ta đưa vấn đề diện tích lên đầu còn vấn đề dân số đứng thứ ba là không đúng và phải tính đến mật độ dân số. Quy mô của nền kinh tế phải tính thứ hai, vì còn liên quan đến thu ngân sách. Kinh tế nhiều thu nhập cao thì thu ngân sách nhiều chứ GDP cấp tỉnh không có ý nghĩa gì vì GDP chỉ ở tầm quốc gia. Thứ ba mới là vấn đề diện tích”, ông Hiển chỉ rõ.

Trong khi đó, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Nguyễn Hạnh Phúc thì phản ánh tình trạng một số đô thị dồn dập đầu tư để nâng hạng, khi được công nhận rồi thì thỏa mãn, dậm chân tại chỗ, đô thị không những không phát triển mà còn có phần đi xuống, vì không phải lo trụ hạng.

Ông Phúc mong muốn Nghị quyết nêu rõ, 5 năm không duy trì được các tiêu chí theo quy định thì thứ hạng đô thị sẽ bị rút lại để buộc các đô thị tiếp tục đầu tư nâng cấp, liên tục đổi mới và phát triển.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu yêu cầu các cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện hai Dự thảo Nghị quyết này để trình lại tại phiên họp sau, trong đó ông nhấn mạnh các tiêu chuẩn, tiêu chí phải là các barie để tránh tình trạng các địa phương chạy đua xin chia tách, nâng cấp đô thị.

Thảo Nguyên