Bỏ điểm cộng chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế (phổ biến là IELTS) và giải học sinh giỏi từ năm 2027; kỳ thi tốt nghiệp THPT và chính sách tuyển sinh, là những vấn đề được đại biểu đặt ra trong phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, sáng 20/9. Phiên giải trình do Ủy ban Văn hóa và Xã hội tổ chức.

Đã đánh giá tác động khi bỏ điểm cộng IELTS và giải học sinh giỏi?

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (TP Hải Phòng) cho biết bà nhận được phản ánh “bỏ cộng điểm vào đại học với giải học sinh giỏi làm mất động lực đối với học sinh chuyên sâu”.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga. Ảnh: quochoi.vn

“Với dự kiến điều chỉnh việc cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ, giải học sinh giỏi và các tiêu chí bổ sung từ năm 2027, Bộ đã đánh giá tác động chưa? Việc áp dụng có bảo đảm yêu cầu công bố thay đổi trước ít nhất 12 tháng và có lộ trình chuyển tiếp phù hợp để bảo vệ quyền lợi chính đáng của thí sinh hay không?”, bà Nga hỏi.

Giải trình, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn khẳng định đề xuất bỏ điểm cộng IELTS, giải học sinh giỏi trong xét tuyển đại học dựa trên phân tích dữ liệu rõ ràng.

Theo Bộ trưởng, khi một trường/ngành nào đó quy định đầu vào có tiếng Anh, Bộ yêu cầu phải đưa tiếng Anh vào tổ hợp xét tuyển, coi là tiêu chí xét tuyển chứ không có chuyện xét tuyển bằng các môn học khác (như Toán, Hóa, Sinh) rồi lại cộng thêm điểm cho thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh.

Bộ trưởng cho rằng việc cộng thêm điểm tiếng Anh cho các ngành không yêu cầu chuyên môn ngoại ngữ sẽ gây bất công khi một năng lực kiến thức được tính hai lần.

Dẫn chứng thực tế, ông cho biết có những ngành điểm chuẩn rất cao (lên đến 28 điểm) nhưng lại cho phép cộng điểm thưởng chênh lệch tới 1,5 điểm. Điều này khiến hàng nghìn thí sinh đạt điểm thi rất cao (26,5-28 điểm) vẫn không trúng tuyển, chỉ vì không có điều kiện thi các chứng chỉ đắt tiền.

“Đây là việc cấp bách và liên quan đến sự công bằng cần phải điều chỉnh ngay”, Bộ trưởng nói và cho biết, Bộ đã có lộ trình để hạn chế, ví dụ khống chế điểm cộng không quá 10%.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn. Ảnh: quochoi.vn

Dù vậy, Bộ trưởng Giáo dục khẳng định việc học tiếng Anh là cần thiết cho quá trình học đại học và nghề nghiệp sau này, không hề lãng phí. Vì vậy, Bộ sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến các chuyên gia để hoàn thiện quy chế.

Trường đại học được toàn quyền nâng cao tiêu chuẩn của mình

Đặt vấn đề tự chủ đại học, giáo sư Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM cho biết Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị yêu cầu tự chủ đầy đủ, toàn diện và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Tuy nhiên, theo bà Mai, thực tế thông tư của Bộ Giáo dục cho thấy đâu đó vẫn hạn chế quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học.

Bà Mai cũng nhắc đến kỳ thi tuyển sinh lớp 10 và nhìn nhận kỳ thi hằng năm cực kỳ áp lực, cạnh tranh gay gắt hơn cả thi đại học. Nguyên nhân là ở một số đô thị lớn thiếu nghiêm trọng trường học công lập cho học sinh THPT.

Đồng tình giải pháp dài hạn là xây mới các trường phổ thông công lập ở các địa phương, song bà Mai góp ý giải pháp ngắn hạn là đầu tư thêm cơ sở vật chất cho các trường trung học phổ thông đang có chất lượng thấp hơn.

“Hiện nay, học sinh nếu không vào được trường công sẽ vào trường tư. Hệ thống trường tư có sẵn rồi, bây giờ xây thêm các trường trung học phổ thông công lập khác liệu có lãng phí hay không?”, bà Mai nêu.

Đại biểu Quốc hội, giáo sư Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM. Ảnh: quochoi.vn

Bà góp ý thay vì đặt mục tiêu mọi học sinh đều phải có chỗ học trong trường công, chính sách nên hướng tới rộng hơn là mọi học sinh có nhu cầu và phù hợp đều có cơ hội tiếp tục học tập trung học phổ thông với chi phí hợp lý.

Trả lời câu hỏi về tự chủ giáo dục đại học, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn khẳng định luật đã giao quyền tối đa đối với hoạt động chuyên môn và tự chủ học thuật cho các trường.

“Các cơ sở giáo dục đại học toàn quyền nâng cao tiêu chuẩn của mình. Bộ không chấp nhận các đề xuất hạ thấp chuẩn chất lượng”, ông Sơn nói.

Ông khẳng định Bộ Giáo dục ủng hộ hai Đại học Quốc gia thí điểm các mô hình đào tạo mới theo đề án riêng, thực hiện đánh giá tổng kết trước khi nhân rộng ra toàn hệ thống.

Giữ ổn định kỳ thi tốt nghiệp THPT và chính sách tuyển sinh

Đề cập đến kỳ thi tốt nghiệp THPT, tư lệnh ngành giáo dục khẳng định mô hình tổ chức thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học được đổi mới và hoàn thiện liên tục theo hướng gọn nhẹ, tiết kiệm và giảm áp lực.

Công tác tuyển sinh đại học cũng tạo điều kiện thuận lợi chưa từng có cho học sinh khi toàn bộ quy trình từ đăng ký xét tuyển, thanh toán lệ phí đến đăng ký nhập học đều được thực hiện trực tuyến trên hệ thống máy tính.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn giải trình. Ảnh: quochoi.vn

Nhìn nhận những tiêu cực xảy ra ở một số địa phương thời gian qua “là điều đáng tiếc”, song Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh nguyên nhân trước hết xuất phát từ ý thức tuân thủ pháp luật, do đó, giải pháp xử lý phải bằng pháp luật.

“Phải xử lý nghiêm minh những cá nhân vi phạm và trách nhiệm của các bên liên quan nhằm đảm bảo sự thượng tôn pháp luật trong thi cử cũng như toàn ngành giáo dục”, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nêu quan điểm.

Ngoài ra, ông cho rằng nguyên nhân có phần xuất phát từ các yếu tố mang tính cục bộ trong quá trình tổ chức thi. Vì vậy, Bộ Giáo dục sẽ tiếp tục cải tiến công tác ra đề thi theo hướng giảm nhẹ nhưng vẫn đánh giá đúng năng lực, kiến thức của học sinh.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cũng khẳng định quan điểm nhất quán của Bộ Giáo dục là giữ ổn định các chính sách chung lớn, trong đó tuyển sinh phải đảm bảo hai nguyên tắc cốt lõi: Độ tin cậy trong đánh giá đúng năng lực người học và đảm bảo sự công bằng giữa các thí sinh.

Về phản ánh có quá nhiều phương thức xét tuyển (gần 20 phương thức), Bộ trưởng phân tích thực chất khi phân loại, chủ yếu vẫn tập trung vào các phương thức chính: xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ, xét kết quả thi đánh giá năng lực, và xét tuyển kết hợp chứng chỉ quốc tế.

Quan điểm của Bộ là với một ngành hoặc chương trình đào tạo, khi tuyển sinh phải có tiêu chí thống nhất. Trường áp dụng nhiều phương thức thì điểm chuẩn đầu vào giữa các phương thức phải bảo đảm mức độ tương đương.

Sang năm không để xảy ra việc thiếu sách giáo khoa

Về cung ứng sách giáo khoa năm nay, Bộ trưởng thừa nhận đã xảy ra tình trạng thiếu sách cục bộ, dù từ năm học 2026 - 2027 cả nước sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất.

Toàn cảnh phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Ảnh: quochoi.vn

Theo Bộ trưởng, nguyên nhân một phần là năm nay có những địa phương thực hiện chính sách miễn phí sách giáo khoa, khiến phụ huynh có tâm lý chưa mua; trong khi một số trường chưa đặt đủ số lượng để nhà xuất bản chủ động kế hoạch in.

Để xảy ra tình trạng thiếu sách giáo khoa, Bộ trưởng thẳng thắn thừa nhận trách nhiệm, “chưa có kế hoạch chính xác”.

Ông cho hay, những năm trước, do có ba bộ sách giáo khoa, các nhà xuất bản thường in dư tương đối nhiều. Năm nay chỉ có một bộ nên lượng in dư được tính toán thấp hơn, dẫn tới thiếu, thừa cục bộ ở một số nơi.

Cách thức đặt hàng cũng là một nguyên nhân, khi nhà xuất bản in sách theo số lượng địa phương đăng ký.

Trước phiên giải trình, cả nước còn khoảng 900.000 cuốn sách chưa đến tay học sinh, nhưng 99,7% sách đã được cung ứng. Bộ trưởng cho biết số còn lại sẽ tiếp tục được chuyển đến các địa phương trong những ngày tới.

“Sang năm không thể để xảy ra việc này”, ông nói và cho biết số lượng học sinh đã có thể thống kê nên việc tính toán số lượng in, kể cả lượng dự phòng, sẽ được thực hiện sát hơn.