(Thanh tra) - Đại biểu Quốc hội cho rằng dự thảo Luật Ngân sách Nhà nước hợp nhất cần làm rõ căn cứ, giới hạn thẩm quyền và trách nhiệm xử lý khi điều kiện thực hiện thay đổi, giúp chính quyền các cấp chủ động làm đúng và phòng ngừa sai phạm.
Góp ý vào dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất) chiều 5/11, đại biểu Quốc hội Bùi Văn Dũng (đoàn Thanh Hóa) chia sẻ những vụ án liên quan đến ngân sách, tài sản công và đầu tư công gần đây để lại nhiều trăn trở.
“Có những cán bộ từng được đào tạo cơ bản, có tín nhiệm, nhưng khi đảm nhiệm trách nhiệm quản lý ngân sách, quyết định đầu tư lại để xảy ra vi phạm, phải chịu trách nhiệm hình sự”, ông Dũng nói.
Từ góc độ làm luật, đại biểu Quốc hội cho rằng cần làm rõ căn cứ, giới hạn thẩm quyền và trách nhiệm xử lý khi điều kiện thực hiện thay đổi, giúp chính quyền các cấp chủ động làm đúng và phòng ngừa sai phạm.
Tán thành hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, ông Dũng đề nghị gắn kết quả đánh giá với trách nhiệm quyết định.
Theo đại biểu, dự thảo luật đã quy định các hình thức đánh giá và trách nhiệm tổ chức thực hiện. Ông đề nghị bổ sung trách nhiệm xem xét, giải trình phương án xử lý khi kết quả cho thấy dự án có nguy cơ không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả giảm đáng kể.
Ông cũng đề nghị việc xử lý phải đúng thẩm quyền, căn cứ điều kiện cụ thể tại Điều 80 về chủ trương đầu tư, khoản 6 Điều 81 về tạm ngừng, hủy bỏ chương trình, dự án và Điều 83 về điều chỉnh chương trình, dự án.
“Cần so sánh chi phí còn phải bỏ ra với lợi ích có thể đạt được, đồng thời xử lý nghĩa vụ hợp pháp đã phát sinh”, đại biểu Quốc hội đoàn Thanh Hóa góp ý.
Cùng với đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về việc sử dụng kết quả đánh giá làm căn cứ bố trí chi đầu tư công 5 năm. Với công trình y tế miền núi, hiệu quả phải thể hiện ở khả năng người dân tiếp cận dịch vụ.
Nội dung khác được đại biểu Quốc hội đề cập là cần làm rõ trách nhiệm chuyển nguồn và xử lý vốn hết hạn.
Theo đại biểu, khoản 5 Điều 86 dự thảo đã giới hạn thời gian chi đối với nguồn chuyển theo khoản 3 và khoản 4 đến hết ngày 31/12 năm sau, có ngoại lệ về một số khoản kinh phí tiền lương, phụ cấp, trợ cấp.
Nhưng ông Dũng đề nghị làm rõ cách hủy dự toán, hoàn trả kinh phí còn dư khi hết hạn và xử lý các nghĩa vụ thanh toán hợp pháp.
Với dự toán chi đầu tư công chuyển nguồn, ông Dũng đề nghị bổ sung căn cứ cam kết giải ngân, mốc tiến độ, thời điểm rà soát và trách nhiệm xử lý khi không hoàn thành.
“Cần phân biệt nguyên nhân chủ quan với trở ngại khách quan được báo cáo kịp thời”, ông Dũng nhấn mạnh. Ngoài ra, theo đại biểu, cần xác định cơ quan chịu trách nhiệm hướng dẫn và thời hạn trả lời vướng mắc để địa phương có căn cứ thực hiện đúng.
Tán thành dự thảo luật, đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) dành thời gian nêu 3 bất cập về việc điều tiết nguồn thu từ khai thác khoáng sản cho địa phương nơi khai thác.
Nêu bất cập, đại biểu nhận định “trách nhiệm của địa phương lớn nhưng nguồn thu được hưởng thấp”.
Luật Địa chất và khoáng sản quy định UBND cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức thanh tra, kiểm tra, kiểm soát, giám sát mọi hoạt động khoáng sản trên địa bàn, kể cả các mỏ do Bộ cấp phép, đồng thời tổ chức bảo vệ môi trường.
Song theo đại biểu, dự thảo luật quy định đối với mỏ do cơ quan Trung ương cấp phép, ngân sách địa phương chỉ được hưởng 30% khoản thu tiền cấp quyền khai thác.
Nêu thực tiễn ở Quảng Trị, ông Vũ cho biết tỉnh có 22 mỏ được quyền khai thác do Bộ cấp, tổng diện tích hơn 2.100 ha, chủ yếu là đá vôi, sét làm nguyên liệu xi măng và titan. Riêng 6 mỏ đá vôi ở các xã Tuyên Hóa, Lệ Ninh, Đồng Lê có công suất gần 8 triệu tấn mỗi năm, nhiều giấy phép kéo dài đến những năm 2040, 2050.
“Tác động đến hạ tầng, môi trường là lâu dài, nhưng nguồn lực giữ lại để đầu tư cho chính vùng khai thác còn rất hạn chế”, ông Vũ nêu quan điểm.
Không chỉ tỷ lệ thấp, phần địa phương được hưởng cũng chưa làm tăng nguồn lực. Theo ông Vũ, các khoản thu từ khoáng sản như tiền cấp quyền khai thác, thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường đều được tính vào nguồn thu này, không được loại trừ như tiền sử dụng đất, thu xổ số.
Do đó, với tỉnh chưa tự cân đối như Quảng Trị, dự kiến thu từ khoáng sản càng lớn thì số bổ sung cân đối được xác định càng nhỏ, tổng nguồn để chi không tăng.
Từ hai bất cập trên, đại biểu Quốc hội chỉ ra nghịch lý: tỉnh càng có nhiều mỏ do Bộ cấp phép thì trách nhiệm quản lý và chi phí khắc phục càng lớn, nhưng nguồn lực không tăng tương ứng.
Khi giải trình về khoản thu từ khu vực biển, cơ quan soạn thảo khẳng định để ngân sách địa phương hưởng 100% là phù hợp, vì khoản thu gắn trực tiếp với tài nguyên trên địa bàn và địa phương là cấp trực tiếp quản lý nhà nước. “Theo tôi, lập luận đó cũng đúng với khoáng sản”, ông Vũ nói.
Từ phân tích trên, ông Vũ đề nghị sửa điểm đ khoản 2 Điều 36 dự thảo luật theo hướng ngân sách trung ương và ngân sách địa phương mỗi bên hưởng 50% tiền cấp quyền khai thác khoáng sản do cơ quan trung ương cấp phép.
Đại biểu Quốc hội Quảng Trị cũng đề nghị bổ sung nguyên tắc ưu tiên phân cấp nguồn thu từ khai thác khoáng sản cho xã nơi có khoáng sản được khai thác.
Cùng với đó, theo đại biểu Vũ, cần bổ sung quy định tiền cấp quyền khai thác khoáng sản và phí bảo vệ môi trường đối với khai thác khoáng sản mà ngân sách địa phương được hưởng vào các khoản không dùng để xác định số bổ sung cân đối.
