(Thanh tra) - Từ đầu kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XV đến nay, Luật Đầu tư đã sửa đổi, bổ sung 16 lần. Giải trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết sửa luật lần này nhằm hoàn thiện môi trường đầu tư và đưa ra các chính sách ưu đãi đầu tư.
Sáng 2/11, sau khi Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã giải trình về những vấn đề các đại biểu quan tâm.
Thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư, nhưng đại biểu Quốc hội Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An) cho biết tính từ đầu kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XV đến nay thì đây là lần thứ 16 sửa Luật Đầu tư.
“Tính trung bình, mỗi năm có gần 3 lần Luật Đầu tư được sửa đổi, bổ sung. Tần suất thay đổi pháp luật cao như vậy sẽ dẫn đến hệ quả là pháp luật thiếu ổn định, chi phí tìm hiểu pháp luật và thích ứng của người dân, doanh nghiệp sẽ tăng lên, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, kinh doanh”, ông Hiếu nhận định.
Để xử lý tình trạng này, đại biểu Hiếu đề nghị về lâu dài cần thu hẹp chức năng của Luật Đầu tư theo hướng tập trung vào việc điều chỉnh về quyền tự do đầu tư kinh doanh; bảo đảm đầu tư; khuyến khích đầu tư và những trường hợp thật sự cần Nhà nước kiểm soát trước như các dự án liên quan đến quốc phòng, an ninh, hạ tầng trọng yếu hoặc những lợi ích chiến lược mà một luật chuyên ngành riêng lẻ không thể xử lý đầy đủ.
Còn các vấn đề khác, theo đại biểu Hiếu, nên để luật chuyên ngành quy định; bảo đảm nguyên tắc: một rủi ro do một cơ quan chịu trách nhiệm chính.
Hồi đáp vấn đề này khi phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết trước đây việc sửa đổi chủ yếu tập trung loại trừ các điều kiện, thủ tục kinh doanh.
Sửa đổi luật lần này, theo ông Tuấn, nhằm không ngừng hoàn thiện môi trường đầu tư, thu hút vốn đầu tư và khơi thông nguồn lực để đạt mục tiêu tăng trưởng trong từng thời kỳ.
Ông phân tích trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu đặt ra là phải tăng trưởng từ 10% trở lên. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần gấp khoảng 2,21 lần so với giai đoạn 2021–2025; riêng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giải ngân phải đạt bình quân từ 30 đến 40 tỷ USD/năm. Và đây phải là số vốn giải ngân thực tế, chứ không phải vốn đăng ký.
Bên cạnh sửa đổi luật còn nhằm kịp thời thể chế hóa các nghị quyết của Đảng, lý do khác là sự cạnh tranh vô cùng khốc liệt giữa các quốc gia trong khu vực và trên thế giới nhằm thu hút FDI.
“Chúng ta cần vốn và họ cũng cần vốn; những lĩnh vực, địa bàn chúng ta ưu đãi thì các nước khác cũng ưu đãi”, Bộ trưởng Bộ Tài chính nói và nhấn mạnh để cạnh tranh thu hút các nguồn lực này, phải sửa đổi, hoàn thiện môi trường đầu tư và đưa ra các chính sách ưu đãi đầu tư.
Từ những yêu cầu đó, theo ông Tuấn, dự thảo luật quy định rõ chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt nhằm thu hút vào những ngành, nghề, lĩnh vực ưu tiên như đổi mới sáng tạo, chuyển giao khoa học công nghệ, chuyển đổi số.
Các chính sách tập trung vào chất lượng thu hút đầu tư, gắn với sản xuất trong nước và đưa ra tiêu chí sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp đầu tư nước ngoài.
Bên cạnh thu hút theo quy mô, thời gian và lĩnh vực ưu đãi, dự thảo đặc biệt nhấn mạnh việc kiểm soát trên cơ sở kết quả đầu ra.
Đối với những ý kiến về mối quan hệ giữa Luật Đầu tư với các luật khác, Bộ trưởng bày tỏ đồng tình với đề nghị cần phải tổng kết, xem xét lại phạm vi, đối tượng của Luật Đầu tư.
Trước đó, đại biểu Phạm Trọng Nhân (TPHCM) nêu bất cập trong 2 đạo luật Quốc hội đang xem xét trong kỳ họp này, có liên quan chặt chẽ đến nhau, đó là Luật Đầu tư và Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Ông ví luật chuyên ngành là “cánh cửa trước”, còn những điều khoản trong Luật Đầu tư chính là “cánh cửa sau”. “Luật Đầu tư quy định nhà đầu tư được kinh doanh những ngành, nghề mà luật này không cấm, nên cửa trước đóng mà cửa sau còn mở thì hàng vẫn tuồn vào”, ông Nhân nhận định.
Dẫn chứng, ông Nhân nhắc đến túi ngậm nicotine và shisha. Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nghiêm cấm sản xuất, kinh doanh hai sản phẩm này. Nhưng trong danh mục cấm của Luật Đầu tư chỉ ghi thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, còn túi ngậm, shisha chưa vào danh mục cấm.
“Một luật cấm, một luật im lặng - đây là kẽ hở để doanh nghiệp khiếu kiện, và cơ quan thực thi lúng túng”, ông Nhân nói.
Đề cập đến rượu, ông Nhân cho biết luật thông qua hồi tháng 8 đã quy định “kinh doanh rượu” không còn là ngành nghề có điều kiện riêng, chỉ còn được quản lý như thực phẩm từ 1/3/2027. Trong khi, Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia 2019 vẫn quy định cấp phép sản xuất rượu công nghiệp, mua bán rượu từ 5,5 độ trở lên.
Ông ví bỏ giấy phép mà không có hệ thống truy xuất là “thay ổ khóa bằng lời hứa”, đồng thời đề nghị đưa kinh doanh rượu trở lại ngành nghề kinh doanh có điều kiện, kèm cấp phép điện tử và hậu kiểm theo rủi ro.
Tinh thần được đại biểu TPHCM nhấn mạnh là giữ điều kiện, đổi công cụ, đơn giản thủ tục.
“Luật cấm mà không khép được cánh cửa sau thì không khác gì chỉ là tấm biển treo ở cửa trước. Phải đóng cả hai cánh cửa ngay trong kỳ họp này mới giữ đúng lời hứa và tròn trách nhiệm với sức khỏe người dân”, ông Nhân nói.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Trung Kiên (Đồng Nai) thì nhấn mạnh cần bổ sung cơ chế phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn tình trạng đầu tư núp bóng, đầu tư chui và lợi dụng hoạt động đầu tư để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.
Các phương thức có thể được sử dụng được đại biểu Kiên chỉ ra là nhờ người Việt Nam đứng tên thành lập doanh nghiệp, góp vốn hoặc mua cổ phần; sử dụng nhiều tầng doanh nghiệp trung gian để che giấu chủ sở hữu thực sự; chia nhỏ tỷ lệ sở hữu nhằm né tránh thủ tục thẩm tra; chuyển vốn qua nhiều tổ chức, cá nhân để che giấu nguồn gốc tài sản.
“Việc lợi dụng đầu tư không chỉ dừng lại ở hành vi trốn tránh điều kiện đầu tư mà còn có thể phục vụ rửa tiền, buôn lậu, sản xuất và kinh doanh hàng giả, lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, chuyển giao công nghệ trái phép, thu thập thông tin và xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội”, đại biểu TP Đồng Nai nêu thực tế.
