(Thanh tra) - Dự thảo luật đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Đại biểu Quốc hội cho rằng cần phân biệt sự đồng ý của cha, mẹ với ý chí của chính người hiến.
Sáng 2/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường dự thảo Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác sửa đổi. Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan giải trình ý kiến đại biểu vào cuối phiên thảo luận.
Nhấn mạnh ý nghĩa của việc hiến mô, tạng, đại biểu Quốc hội Trịnh Xuân An (Đồng Nai) đề nghị làm rõ việc bỏ quyền đăng ký hiến không đồng nghĩa với cấm mọi trường hợp hiến của người dưới 18 tuổi.
Điều 10 trong dự thảo luật quy định chỉ cho người từ đủ 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, nhưng điểm đ khoản 1 Điều 12 vẫn cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và có sự đồng ý của cha mẹ theo quy định. Điều 12, Điều 20 vẫn cho phép lấy mô, tạng sau chết não hoặc chết tuần hoàn khi người đại diện đồng ý bằng văn bản.
Ông Trịnh Xuân An đề nghị giải thích rõ sự phân biệt này, đồng thời bổ sung cơ chế ghi nhận ý kiến của người dưới 18 tuổi theo khả năng nhận thức, không lấy mô khi người đó có khả năng nhận thức và thể hiện sự phản đối, không để tình cảm, trách nhiệm gia đình trở thành sức ép buộc một người phải hiến.
Cùng với đó, theo đại biểu TP Đồng Nai, cần xác lập vai trò thực chất của Hội đồng tư vấn lấy, ghép mô.
“Việc đồng ý hiến và kết luận đủ điều kiện lấy mô là hai yêu cầu độc lập, phải đồng thời được đáp ứng. Người hiến, người đại diện quyết định việc tự nguyện hiến theo pháp luật; Hội đồng đánh giá điều kiện pháp lý, chuyên môn, mức độ an toàn và nguy cơ bị lợi dụng”, ông An góp ý.
Đại biểu nhấn mạnh việc quy định Hội đồng kết luận bằng văn bản không phải là quyết định thay ý chí người hiến. Đó là căn cứ xác nhận trường hợp này có đủ điều kiện để thực hiện hay không.
Đặc biệt, đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị với người hiến dưới 18 tuổi, phải có kết luận bằng văn bản của Hội đồng, làm rõ nguy cơ trước mắt và lâu dài, tính tự nguyện, căn cứ xác định không có người hiến trưởng thành phù hợp và dấu hiệu xung đột lợi ích. “Khi chưa đủ căn cứ hoặc còn nghi vấn thì chưa được tiến hành”, ông An nhấn mạnh.
Một kiến nghị khác được đại biểu đề cập là kiểm soát chặt quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn, ngăn chặn việc lợi dụng để phạm tội.
Theo ông An, dư luận lo ngại có người cố ý dùng thuốc, can thiệp làm người bệnh chết rồi hợp thức hóa việc lấy tạng. Do đó, cần giải đáp lo ngại ấy bằng những cơ chế có thể kiểm chứng.
Nêu rõ quan điểm mọi người bệnh phải được điều trị, cấp cứu đầy đủ, đại biểu An nhấn mạnh khả năng hiến tạng không được chi phối quyết định điều trị. Hội đồng có nhiệm vụ xác định tình trạng chết theo tiêu chuẩn chuyên môn; không có quyền cho phép làm người bệnh chết để lấy tạng.
Cùng với đó, theo đại biểu Trịnh Xuân An, luật cần đặt ra nguyên tắc bắt buộc về kiểm tra nguyên nhân, diễn biến bệnh; rà soát thuốc và các can thiệp; loại trừ yếu tố có thể làm sai lệch đánh giá, nhất là ảnh hưởng có khả năng hồi phục do thuốc khi xác định chết não.
Quy trình chuyên môn phải ghi nhận đầy đủ thời điểm, kết quả, người thực hiện và kết luận để kiểm tra, truy xuất.
“Cố ý tước đoạt tính mạng để lấy tạng phải được xem xét, xử lý theo pháp luật hình sự. Văn bản đồng ý hiến hay biên bản Hội đồng không thể hợp pháp hóa hành vi phạm tội”, ông An nêu quan điểm. Theo đại biểu, khi có dấu hiệu bất thường, phải phối hợp ngay với cơ quan có thẩm quyền, bảo toàn hồ sơ, chứng cứ.
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) cũng nêu quan điểm về việc lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn tại Điều 12 và khoản 2 Điều 20.
Theo bà Tú Anh, nguyên tắc hướng dẫn số 1 của WHO quy định việc lấy mô, bộ phận cơ thể từ người đã chết phải đáp ứng hai điều kiện đồng thời: có sự đồng ý theo yêu cầu của pháp luật và không có căn cứ cho thấy người đã chết từng phản đối việc lấy mô, bộ phận cơ thể của mình.
“Việc người dưới 18 tuổi chưa có quyền đăng ký hiến không đồng nghĩa với việc ý chí phản đối việc hiến mô, bộ phận cơ thể mà trẻ đã thể hiện khi còn sống không có giá trị pháp lý”, đại biểu đoàn Lâm Đồng nói.
Từ đó, bà Tú Anh đề nghị bổ sung quy định tuyệt đối không thực hiện lấy mô, bộ phận cơ thể nếu có căn cứ xác định người chưa thành niên đã bày tỏ ý chí phản đối khi còn sống.
Đại biểu Quốc hội cũng thống nhất với việc chỉ xem xét cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.
Tuy nhiên, theo đại biểu Tú Anh, cần phân biệt sự đồng ý của cha, mẹ với ý chí của chính người hiến.
Trên cơ sở phân tích về pháp lý, nguyên tắc đạo đức quốc tế, bà Tú Anh đề nghị bổ sung quy định: người dưới 18 tuổi phải được giải thích, tham vấn phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành; tuyệt đối không thực hiện lấy mô nếu người đó phản đối, kể cả khi đã có văn bản đồng ý của cha mẹ.
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đồng thời đề nghị làm rõ tại Điều 15 trách nhiệm của Hội đồng tư vấn trong việc xác định độc lập nguyện vọng của trẻ, phát hiện và xử lý nguy cơ xung đột lợi ích, cũng như cơ chế quyết định khi phát hiện xung đột lợi ích.
Theo đại biểu hiến mô, tạng là một nghĩa cử nhân đạo cao đẹp, nhưng giá trị nhân đạo của việc hiến tặng không chỉ nằm ở cơ hội sống được trao cho người nhận mà còn ở sự tự nguyện và quyền được bảo vệ của người hiến.
“Với người chưa thành niên, pháp luật cần bảo đảm đồng thời hai mục tiêu: không đóng lại những cơ hội cứu sống người bệnh trong các trường hợp thực sự cần thiết, nhưng cũng không để mục đích cứu người trở thành lý do làm giảm đi sự bảo vệ dành cho trẻ em”, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh phát biểu.
