(Thanh tra) - Mùa cao điểm cuối năm vừa là cơ hội mở rộng thị trường, vừa là phép thử năng lực cạnh tranh của ngành thủy sản. Với nền tảng sản lượng tăng trưởng và kết quả xuất khẩu tích cực trong 9 tháng đạt 7,9 triệu tấn, tăng 3,9%, tạo nền tảng cho mục tiêu xuất khẩu đạt 12 tỷ USD năm 2026.
Tuy nhiên, chi phí đầu vào tăng và nhu cầu tại một số thị trường chững lại gây sức ép cuối năm. Theo các chuyên gia ngành nông nghiệp, doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu thị trường, kiểm soát chi phí để biến nhu cầu thành đơn hàng thực chất.
Những tháng cuối năm thường là thời điểm các nhà nhập khẩu tăng mua thủy sản phục vụ mùa lễ hội, kỳ nghỉ và nhu cầu tiêu dùng dịp Tết. Theo ông Trần Gia Long, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), thủy sản cần duy trì mức xuất khẩu khoảng 1 tỷ USD mỗi tháng trong những tháng cuối năm để góp phần hoàn thành mục tiêu xuất khẩu 74 tỷ USD của toàn ngành nông, lâm, thủy sản.
Thực tế xuất khẩu trong 9 tháng cho thấy, tôm và cá tra tiếp tục đóng góp quan trọng vào kết quả chung của toàn ngành. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu tôm đạt 3,75 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ năm trước.
Với tỷ trọng khoảng 41% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản, diễn biến của mặt hàng này có ảnh hưởng lớn đến kết quả toàn ngành. Tuy nhiên, mức tăng thấp trong tháng 9 cho thấy hoạt động xuất khẩu tôm đang chịu sức ép từ cạnh tranh nguồn cung và khả năng hấp thụ của thị trường.
Đối với cá tra, kim ngạch xuất khẩu 9 tháng đạt 1,74 tỷ USD, tăng 10,7%. Theo VASEP, nguồn cung một số loài cá thịt trắng khai thác thắt chặt tạo thêm cơ hội cho cá tra Việt Nam. Lợi thế về giá và khả năng cung ứng ổn định giúp sản phẩm được quan tâm nhiều hơn tại một số thị trường.
Theo báo cáo của Cục Thủy sản và Kiểm ngư, 2026 là năm đầu tiên của giai đoạn 2026 - 2030, giai đoạn tăng tốc, bứt phá nhằm đạt mục tiêu phát triển thủy sản bền vững; nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm thủy sản. Tiếp tục thực hiện “Chuyển đổi từ tư duy sản xuất thủy sản sang tư duy kinh tế thủy sản”, “Chuyển từ tăng trưởng đơn giá trị sang tăng trưởng tích hợp đa giá trị”.
Ngành thủy sản cũng đã đặt ra một số mục tiêu, cụ thể như: Tổng diện tích nuôi trồng thủy sản đạt gần 1,33 triệu ha; trong đó diện tích nuôi nước ngọt 390 nghìn ha; diện tích nuôi mặn, lợ 936,9 nghìn ha.
Tiếp tục điều chỉnh giảm dần sản lượng khai thác, tăng sản lượng nuôi trồng và triển khai mạnh các giải pháp để tăng giá trị đối với cả sản lượng nuôi và khai thác để tăng giá trị sản xuất đối với với sản phẩm thủy sản, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 12 tỷ USD.
Lãnh đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho hay, năm 2026, mục tiêu tăng trưởng đặt ra trong bối cảnh nhiều thách thức, song quan điểm xuyên suốt của ngành là phải nhận diện sớm từng khó khăn để xây dựng kế hoạch triển khai phù hợp.
Đồng thời, chuẩn bị từ sớm, từ xa để chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ xuất khẩu, Cục sẽ phối hợp cùng địa phương tổ chức các hội nghị bàn giải pháp ngay từ đầu vụ với những đối tượng nuôi chủ lực và đối tượng nuôi mới tiềm năng, nhằm bảo đảm tốc độ tăng trưởng của ngành.
Tôm tiếp tục là mặt hàng được kỳ vọng đóng góp lớn vào kết quả chung. Theo VASEP, nhu cầu phục vụ mùa lễ hội và hoạt động bổ sung hàng tồn kho của các nhà nhập khẩu có thể tạo thêm động lực cho mặt hàng này. Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) nổi lên như một điểm đến quan trọng. Trong 9 tháng, xuất khẩu thủy sản sang thị trường này đạt 2,3 tỷ USD, tăng 33%.
Các thị trường ASEAN và Hàn Quốc cũng duy trì đà tăng. Việc tận dụng tốt những thị trường gần giúp doanh nghiệp có thêm lựa chọn đầu ra, nhất là khi hoạt động xuất khẩu sang một số thị trường lớn khác gặp trở ngại.
Dù vậy, nhu cầu cao không đồng nghĩa doanh nghiệp chắc chắn bán được nhiều hàng với giá tốt. Khi nhiều nhà cung cấp cùng hướng đến mùa cao điểm, cạnh tranh về giá, chất lượng, quy cách sản phẩm và thời gian giao hàng sẽ gay gắt hơn. Nếu không chủ động nguồn nguyên liệu và kế hoạch sản xuất, doanh nghiệp có thể bỏ lỡ đơn hàng hoặc phải chấp nhận biên lợi nhuận thấp để giữ khách.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường dự báo giá tôm và cá tra nguyên liệu có thể phục hồi trong quý 4/2026, doanh nghiệp tăng cường thu mua để chuẩn bị cho mùa tiêu dùng cuối năm. Mùa cao điểm cuối năm vừa là cơ hội mở rộng thị trường, vừa là phép thử năng lực cạnh tranh của ngành thủy sản. Khả năng tận dụng nhu cầu không chỉ được quyết định bởi số lượng đơn hàng mà còn ở việc doanh nghiệp giao hàng đúng hạn, đáp ứng tiêu chuẩn và bảo đảm lợi nhuận trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn.
Theo ông Phùng Đức Tiến, Chủ tịch Hội Thủy sản Việt Nam, sản lượng thủy sản năm nay vẫn tăng trưởng khá, đạt khoảng 7,9 triệu tấn, trong khi thị trường tiêu thụ nhìn chung vẫn tốt. Vì vậy, mục tiêu xuất khẩu từ 12 tỷ USD vẫn có khả năng đạt được.
Tính chung 9 tháng năm 2026, tổng sản lượng thủy sản ước đạt xấp xỉ 7,9 triệu tấn, tăng 3,9% so với cùng kỳ năm ngoái.
Trong số đó, sản lượng cá đạt 5,41 triệu tấn, tăng 2,8%; tôm đạt gần 1,38 triệu tấn, tăng 7,1%; thủy sản khác đạt 1,1 triệu tấn, tăng 5,8%.
Nuôi trồng tiếp tục là động lực tăng trưởng chính, trong khi khai thác biển góp phần bổ sung nguồn nguyên liệu cho chế biến và tiêu thụ.
