(Thanh tra) - Từ những chiếc xe đạp thồ, xe cút kít chở gạo đến bộ quân trang, kỷ vật của người lính, các hiện vật tại Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa tái hiện sinh động tinh thần “tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng”, khắc họa đóng góp to lớn của quân và dân xứ Thanh trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Tại không gian trưng bày lịch sử của Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa, những chiếc xe đạp thồ chằng buộc các bao tải, những vật dụng thô sơ phục vụ vận chuyển lương thực cùng bộ quân trang đã sờn màu thời gian lặng lẽ kể câu chuyện về một thời kỳ gian khó nhưng hào hùng của dân tộc.
Không cần những lời thuyết minh dài, hình ảnh chiếc xe đạp chất đầy hàng hóa, những bao tải được buộc chặt bằng dây thừng hay bộ quần áo bạc màu trong tủ kính cũng đủ gợi lên phần nào sự gian nan của những chuyến vận tải phục vụ chiến trường. Đằng sau mỗi hiện vật là dấu ấn của những con người đã vượt núi, băng rừng, đối mặt với bom đạn, hiểm nguy để đưa lương thực, thực phẩm và các nhu yếu phẩm đến với bộ đội trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
Đặc biệt, hình ảnh đoàn dân công Thanh Hóa vận chuyển lương thực bằng xe đạp thồ được lưu giữ tại bảo tàng là tư liệu giàu giá trị lịch sử. Những chiếc xe vốn quen thuộc trong đời sống thường ngày đã được người dân tận dụng, cải tiến để chuyên chở khối lượng hàng hóa lớn hơn, trở thành phương tiện quan trọng trên những tuyến đường tiếp vận trong điều kiện phương tiện cơ giới còn hạn chế.
Bên cạnh xe đạp thồ, xe cút kít chở gạo cũng là một dấu ấn đáng chú ý. Theo tư liệu về các hiện vật tại Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa ghi nhận chiếc xe cút kít do ông Trịnh Đình Bầm chế tạo có thể chở 280kg mỗi chuyến phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Đây là sự sáng tạo, khả năng tận dụng phương tiện sẵn có và tinh thần tìm mọi cách bảo đảm hậu cần của người dân trong hoàn cảnh chiến tranh. Các hiện vật không chỉ phản ánh phương thức vận chuyển thủ công mà còn gợi nhắc một hậu phương đã huy động mọi nguồn lực có thể, từ phương tiện sản xuất, vật dụng gia đình đến sức lao động của từng người dân, hướng về tiền tuyến.
Trong các tủ trưng bày ở Bảo tàng Thanh Hóa về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của quân và dân Thanh Hóa còn có những vật dụng gắn với đời sống của người lính và dân công, như quân trang, đồ dùng cá nhân, giấy khen, giấy chứng nhận, huân chương và huy chương. Mỗi món đồ mang một câu chuyện riêng, góp phần tái hiện chân thực cuộc sống, quá trình chiến đấu và phục vụ chiến đấu của quân dân Thanh Hóa trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp.
Một hình ảnh tư liệu khác ghi lại cảnh dân công mở đường phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ. Giữa địa hình đồi núi hiểm trở, những con người với dụng cụ lao động thô sơ kiên trì san đất, mở lối, tạo điều kiện cho các đoàn vận tải tiến về phía trước. Công việc ấy ít xuất hiện trong những khoảnh khắc quyết định trên chiến trường, nhưng lại là mắt xích không thể thiếu để bảo đảm cho chiến dịch được triển khai liên tục.
Những bức ảnh về bộ đội luyện tập pháo cao xạ, hình ảnh chiến sĩ và các tư liệu ghi lại thời khắc chiến thắng Điện Biên Phủ cũng góp phần tạo nên bức tranh lịch sử nhiều lớp. Từ hậu phương đến tiền tuyến, từ người trực tiếp cầm súng đến những người âm thầm vận chuyển lương thực, tất cả cùng hiện diện trong một cuộc kháng chiến đòi hỏi sự hy sinh và quyết tâm bền bỉ.
Những hiện vật tại bảo tàng Thanh Hóa càng trở nên ý nghĩa khi đặt trong bối cảnh toàn dân tộc bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược.
Ngày 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến, khẳng định ý chí quyết tâm bảo vệ độc lập, tự do của dân tộc: “Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”. Người kêu gọi đồng bào cả nước đứng lên đánh thực dân Pháp, cứu Tổ quốc; mỗi người tùy điều kiện, khả năng của mình mà góp sức vào sự nghiệp chung.
Hưởng ứng lời hiệu triệu thiêng liêng ấy, quân và dân Thanh Hóa vừa chiến đấu bảo vệ quê hương, vừa xây dựng hậu phương, đóng góp sức người, sức của cho các chiến trường. Trong những năm tháng gian khó, tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó và lòng yêu nước đã trở thành động lực để người dân xứ Thanh kiên trì thực hiện nhiệm vụ chi viện tiền tuyến.
Đến Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, vai trò của hậu phương Thanh Hóa càng được thể hiện rõ nét. Theo các tư liệu lịch sử, tại tỉnh Thanh Hóa đã huy động 178.924 lượt dân công dài hạn và ngắn hạn, đóng góp khoảng 27 triệu ngày công; huy động hơn 3.500 xe đạp thồ cùng 1.126 thuyền, 31 ô tô, 180 xe bò, 42 ngựa thồ và 3 voi thồ hàng phục vụ chiến dịch.
Đằng sau những con số ấy là sự đóng góp của đông đảo tầng lớp Nhân dân. Từ miền xuôi đến miền núi, từ người nông dân đến lực lượng thanh niên, dân công hỏa tuyến, mỗi người đảm nhận một phần công việc, cùng hướng về mục tiêu bảo đảm hậu cần cho bộ đội chiến đấu.
Lương thực, thực phẩm được huy động từ các địa phương, tập kết rồi vận chuyển qua những tuyến đường dài, nhiều đoạn hiểm trở. Trong điều kiện thiếu thốn phương tiện, xe đạp thồ, xe bò, thuyền và các phương tiện vận tải thủ công trở thành lực lượng quan trọng. Những chuyến xe chở đầy gạo không chỉ mang theo lương thực mà còn gửi gắm niềm tin, tình cảm và sự sẻ chia của hậu phương đối với những người đang chiến đấu nơi tiền tuyến.
Theo tư liệu về đóng góp của Thanh Hóa trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, tỉnh đã cung cấp khoảng 9.000 tấn gạo, cùng nhiều loại thực phẩm phục vụ bộ đội. Đó là sự nỗ lực lớn trong bối cảnh đời sống người dân còn nhiều khó khăn, sản xuất và sinh hoạt đều chịu tác động của chiến tranh.
Không chỉ đóng góp vật chất, Thanh Hóa còn bổ sung lực lượng cho các chiến trường. Bảng tư liệu trưng bày tại bảo tàng ghi nhận 56.792 thanh niên nhập ngũ và 6.321 thanh niên xung phong; đồng thời thống kê lực lượng dân quân, tự vệ, lão dân quân, nữ dân quân và thiếu niên quân tham gia phục vụ kháng chiến. Những con số ấy cho thấy cuộc kháng chiến không chỉ là nhiệm vụ của quân đội mà còn là sự nghiệp chung của toàn dân.
Chiến dịch Điện Biên Phủ diễn ra từ ngày 13/3 đến ngày 7/5/1954, kết thúc bằng thắng lợi lịch sử sau 56 ngày đêm chiến đấu gian khổ. Chiến thắng ấy làm nên bước ngoặt quan trọng của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng thời khẳng định sức mạnh của chiến tranh nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Ghi nhận đóng góp của quân và dân Thanh Hóa, trong chuyến thăm tỉnh Thanh Hóa ngày 13/6/1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã biểu dương tinh thần đoàn kết, sự tham gia tích cực của đồng bào trong kháng chiến và nhấn mạnh niềm vinh dự mà người dân Thanh Hóa có được từ chiến thắng Điện Biên Phủ. Lời căn dặn, động viên ấy trở thành dấu mốc giàu ý nghĩa trong lịch sử Đảng bộ và Nhân dân tỉnh nhà.
Ngày nay, những chiếc xe đạp thồ, xe cút kít, bộ quân trang, giấy khen và huân chương được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa không đơn thuần là những kỷ vật của quá khứ. Đó còn là minh chứng cho tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và sự hy sinh của các thế hệ đi trước.
Thông qua hoạt động bảo tồn, trưng bày và giới thiệu hiện vật, bảo tàng góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Mỗi hiện vật trở thành một bài học trực quan về lòng yêu nước, trách nhiệm công dân và giá trị của hòa bình, độc lập.
Từ những chuyến xe thồ chở gạo năm xưa đến những kỷ vật được gìn giữ cẩn trọng hôm nay, câu chuyện về hậu phương Thanh Hóa vẫn mang nguyên giá trị. Đó là câu chuyện về một vùng đất đã phát huy sức mạnh đoàn kết, huy động mọi nguồn lực cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, góp phần làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu.
