Thật kỳ lạ, dây chuyền sản xuất đất đèn khổng lồ được "nhập lậu", lắp đặt xong mà cơ quan chức năng không hay biết. Ảnh: Hoàng Long.

>>Vì 80 tỷ đồng hay sức khỏe của hàng nghìn người dân? 

Đến nay, người dân vẫn phấp phỏng, đứng ngồi không yên vì bỗng dưng xuất hiện Nhà máy sản xuất đất đèn Cường Thịnh, được đặt “lù lù” giữa trung tâm 3 xã Lại Xuân, Liên Khê, Kỳ Sơn với 2 ống khói cao vút đang chực “nhả khói” bất kỳ lúc nào. Mặc dù, nhà máy này chưa được cơ quan chức năng cấp phép, thế nhưng,  nó đã 3 lần “khởi động” (vào tháng 12/2010, 8/2011, 8/2013) dẫn đến phản ứng gay gắt từ phía người dân. 

Theo kết quả kiểm tra, Nhà máy sản xuất bột nhẹ được UBND huyện Thủy Nguyên cấp phép cho hộ cá thể gia đình ông Đồng Minh Túy. Thế nhưng, nó lại được biến thành Nhà máy sản xuất đất đèn do Liên hiệp HTX Cường Thịnh làm chủ đầu tư. 

Để thuyết phục các cơ quan chức năng, ông Túy (với tư cách “Chủ tịch Hội đồng quản trị” Liên hiệp HTX Cường Thịnh) đã làm đơn xin thuê lại đất của chính mình để lập dự án sản xuất đất đèn. Và, để thuyết phục hơn nữa, dự án sản xuất đất đèn này được khoác cái tên “Nhà máy sản xuất bột nhẹ cao cấp, phụ phẩm đất đèn và gạch siêu nhẹ”. 

Nếu thoạt nghe, hẳn ai cũng nghĩ, sản xuất bột nhẹ vẫn là chính, còn đất đèn chỉ là phụ phẩm của quá trình sản xuất bột nhẹ. Còn sản phẩm gạch siêu nhẹ được đưa vào đây, bởi khu vực này được quy hoạch sản xuất vật liệu xây dựng. Tuy nhiên, theo thuyết minh của đề án này, sản xuất đất đèn là chính. Và, tất cả những thứ kể trên được vẽ ra trên giấy sau khi cả nhà máy sản xuất đất đèn đã nằm ở trung tâm 3 xã, từng phả khói độc làm choáng, ngất nhiều người dân. Nó được vẽ ra để trình các cơ quan chức năng TP Hải Phòng chấp thuận cho “cái đã rồi”. Và cũng thật ngạc nhiên, khi Sở Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) lại tham mưu Chủ tịch UBND TP Hải Phòng cho phép nhà máy này chạy thử. 

Tại một cuộc họp gần đây giữa các sở, ngành và UBND huyện Thủy Nguyên, chính ông ông Bùi Quang Sản, Giám đốc Sở TN&MT khẳng định: Phạm vi an toàn cho phép đối với dự án theo quy định thấp nhất là cách xa khu dân cư l.000m. Trong khi thực tế, dự án được đặt giữa trung tâm 3 xã, có hàng nghìn hộ dân đang sinh sống.

Người dân bức xúc, lo lắng trước nguy cơ ô nhiễm môi trường từ nhà máy. Ảnh: Hoàng Long.

Đến nay, TP vẫn chưa cho phép doanh nghiệp (DN) thuê diện tích đất này. Trong khi, giai đoạn 1 là sản xuất đất đèn của dự án đã hoàn thành và tiến hành chạy thử từ cuối năm 2010. Do không có quyết định phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường, cho nên, Liên hiệp HTX Cường Thịnh buộc phải lập Đề án bảo vệ môi trường trình TP phê duyệt để được cấp phép đầu tư.

Không bảo đảm các quy định về an toàn

Như chúng tôi đã nêu, chính Giám đốc Sở TN&MT nhận định, không thể sản xuất sản phẩm độc hại này trong khu dân cư được (tối thiểu cách 1.000m). Bên cạnh đó, khu vực đất trên được xác định là vùng phát triển các ngành nghề, cơ sở khai thác, sản xuất nguyên vật liệu khoáng sản phục vụ xây dựng, nhà máy đất đèn không nằm quy hoạch được cho phép sản xuất tại đây.

Thêm vào đó, đến nay, DN vẫn không thể cung cấp cho cơ quan chức năng các giấy tờ liên quan đến việc nhập khẩu dây chuyền công nghệ này. Một cán bộ quản lý lo lắng, “dây chuyền ở đâu, lắp đặt như thế nào, cơ quan hải quan kiểm định chất lượng ra sao, chất bảo quản là gì… cho tới thời điểm hiện tại cơ quan chức năng không thể đánh giá được vì DN không hề xuất trình được bất kỳ giấy tờ gì”. Vị cán bộ này cho rằng, việc người dân nôn ọe, choáng ngất trong các lần vận hành thử của nhà máy vào ngày 22 - 25/8/2013 có thể do chất bảo quản vỏ máy gây ra.

Trước những mập mờ trong nguồn gốc dây chuyền công nghệ, cơ quan chức năng cần sớm yêu cầu DN giải trình, kiểm tra, làm rõ chứ không phải đình chỉ rồi “để đấy”. Đặc biệt, mới đây, Thủ tướng Chính phủ mới ban hành Chỉ thị 17/CT-TTg về tăng cường quản lý, kiểm soát việc nhập khẩu công nghệ, máy móc thiết bị của DN.

Rõ ràng, các điều kiện về an toàn theo quy định là không bảo đảm, nhưng không hiểu vì sao, ông Bùi Quang Sản, Giám đốc Sở TN&MT vẫn ưu ái “hạ bút” ký trình TP cho vận hành thử dây chuyền này. 

Làm việc với các cơ quan báo chí, ông Nguyễn Trần Lanh, Chủ tịch UBND huyện thừa nhận: Trong vụ việc này, bên cạnh vấn đề về môi trường còn có những vấn đề khác! Vậy, vấn đề khác ở đây là gì? Có quan trọng hơn sức khỏe của hàng nghìn người dân hay không? Những câu hỏi này dư luận đang bức xúc chờ cơ quan chức năng TP Hải Phòng trả lời.

Hoàng Long