Bị bán hết tài sản nhà và đất của gia đình, cha con anh Toàn phải về ở nhờ gia đình bà Lê Thị Bé để các cháu đi học. Ảnh: Trúc Lâm

Bản án sơ thẩm 52/DA-ST ngày 20/12/2010 của TAND TX Sa Đéc xét xử “tranh chấp hợp đồng vay tài sản” thể hiện, nguyên đơn bà Trần Thị Nguyễn Như có cho chị Nguyễn Thị Thanh Thảo (số 71 ấp Phú Thuận, xã Tân Phú Đông, TX Sa Đéc) vay 2 lần tiền bao gồm: “Ngày 23/6/2007 Âm lịch cho vay 20 triệu đồng thỏa thuận trả góp trong 60 ngày bằng 24 triệu đồng và ngày 12/7/2007 cho vay tiếp 25 triệu đồng thỏa thuận trả góp trong 60 ngày bằng 30 triệu đồng thì dứt nợ”. 

Trong tổng số tiền vay 45 triệu đồng, khoản vay 20 triệu đồng chị Thảo đã trả góp được 24 ngày bằng 9,6 triệu đồng, và khoản vay 25 triệu đồng đã trả góp được 15 ngày bằng 7,5 triệu đồng. 

Do chị Thảo không trả góp tiếp nợ vay, nên bà Như làm đơn “yêu cầu chính quyền địa phương buộc” chị Thảo phải trả nợ 27 triệu đồng còn lại.

Cũng theo Bản án sơ thẩm 52/DA-ST, ngày 25/12/2007, Ban Tư pháp UBND phường 1, TX Sa Đéc hòa giải, bà Như đề nghị trả đủ một lần 27 triệu đồng, nhưng chị Thảo không đáp ứng được, nên bà Như ủy quyền bà Huỳnh Lệ Linh khởi kiện “buộc chị Thảo và anh Toàn liên đới” trả bà Như 27 triệu đồng tiền nợ và lãi suất ngân hàng tính từ ngày ra UBND phường hòa giải. 

Tại Bản tự khai ngày 25/12/2009 và các lời khai tại tòa, chị Thảo trình bày “không có mượn tiền của bà Như, thực chất là bà Như cho bà Châu Giang (mợ của bà Như) mượn, khi trả góp bà Giang đưa tiền cho chị Thảo đóng cho bà Như”. 

Theo TAND TX Sa Đéc, cả chị Thảo và anh Toàn là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vắng mặt, nên tòa vẫn quyết định đưa vụ án “tranh chấp hợp đồng vay tài sản” ra xét xử.

Tại phiên xét xử, đại diện nguyên đơn cho rằng, bà Như cho chị Thảo vay tiền 2 lần tổng cộng 45 triệu đồng. 

Mặc dù trước đó chị Thảo phản đối “không vay tiền của bà Như” nhưng theo tòa, chị Thảo không cung cấp địa chỉ bà Giang và chứng cứ bà Như cho bà Giang vay, bà Như cũng không biết bà Giang là ai. Mặt khác, tại Biên bản hòa giải của Ban Tư pháp phường 1, chị Thảo thừa nhận “có mượn 2 lần lãi suất”, nhưng tại Bản tự khai ngày 25/12/2009, chị Thảo khai “tôi chỉ lấy tiền dùm”. 

Hơn nữa, tại Biên bản lời khai các ngày 27/7 và 6/8/2010, chị Thảo thừa nhận, trong tờ biên nhận có ghi một mặt vay 25 triệu đồng, một mặt ghi vay 20 triệu đồng và chị Thảo trực tiếp lấy tiền bà Châu Giang trả góp. Do đó “Hội đồng Xét xử căn cứ chứng cứ nêu trên, xác định chị Thảo vay tiền của bà Như với số tiền điều chỉnh từ ngày 25/12/2007 cộng lãi ngân hàng đến ngày xét xử là trên 38 triệu đồng”. 

Cũng theo tòa, vì chị Thảo - bị đơn và anh Toàn là “người có quan hệ vợ chồng và có tài sản chung nên anh Toàn phải liên đới trách nhiệm cùng chị Thảo trả tiền cho bà Như”. 

Đối với việc chị Thảo khai “mượn tiền dùm” cho bà Giang, TAND TX Sa Đéc phán quyết nếu sau này có chứng cứ và địa chỉ của bà Giang thì chị Thảo có quyền khởi kiện bằng vụ án khác. 

Xác minh hồ sơ vụ việc chúng tôi nhận thấy, trong vụ vay mượn này, chị Thảo mới là người có trách nhiệm liên quan, dù chị Thảo trực tiếp vay hay vay giùm cho bà Giang. Vấn đề ở chỗ, “nợ có chủ”, tòa xử chị Thảo là người vay tiền thì trách nhiệm trả tiền là chị Thảo chứ không thể phán người “liên đới” phải trả là anh Toàn. Bởi lẽ, họ có quan hệ như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn, theo quy định pháp luật, họ không được công nhận là vợ chồng. 

Chị Thảo cũng xác nhận, “tôi và anh Toàn có sống chung với nhau từ năm 1996 có 2 đứa con hiện ở với anh Toàn, đang đi học, nhưng không có Giấy đăng ký kết hôn… Sau nhiều lần xích mích với nhau từ năm 2004 (trước khi xảy ra vụ việc) đến nay tôi đã về ở với bố mẹ đẻ hộ khẩu tại 71 ấp Phú Thuận, xã Tân Phú Đông, TX Sa Đéc, có thêm 1 đứa con, nhưng tôi không có tài sản chung với anh Toàn”.  

Luật Hôn nhân và Gia đình được Quốc hội thông qua năm 2000, tại Điều 11 quy định: “Việc kết hôn phải được đăng ký và do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thực hiện. Nam, nữ không đăng ký kết hôn mà chung sống với nhau như vợ chồng thì không được pháp luật công nhận vợ chồng. Vợ chồng đã ly hôn muốn kết hôn lại cũng phải đăng ký kết hôn”. Cùng với đó, Quốc hội cũng đã ban hành Nghị quyết 35/QH 10 về thi hành. Theo đó, điểm b khoản 3 của Nghị quyết đã chỉ rõ: Nam và nữ chung sống với nhau như vợ chồng từ ngày 3/1/1987, ngày Luật Hôn nhân và Gia đình 1986 có hiệu lực mà chưa đăng ký kết hôn thì được khuyến khích đăng ký kết hôn. Từ sau ngày 1/1/2003 mà họ không đăng ký kết hôn thì pháp luật không công nhận họ là vợ chồng”. 

Tòa xét xử nhưng không tống đạt bản án nên anh Toàn không biết mình bị buộc phải liên đới trả nợ. 

Hơn 1 năm sau, Chi cục Thi hành án TX Sa Đéc mới ban hành “thông báo” và “quyết định” cưỡng chế thi hành án đến gia đình. Do đó, anh Toàn không thực hiện được quyền kháng cáo để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. 

Chỉ dựa vào việc “liên đới nợ vay” hơn 38 triệu đồng trả góp, Chi cục Thi hành án TX Sa Đéc đã đưa lực lượng cưỡng chế: Bán đấu giá 125,5m2 đất tại 332 đường Nguyễn Tất Thành TX Sa Đéc của chủ hộ gia đình là bà Lê Thị Bé cho anh Toàn (không có tên chị Thảo) cùng căn nhà 56,5m2 của cô ruột Lê Thị Bé có “Tờ giao ước” cho các con anh Toàn, đồng thời tịch thu toàn bộ tài sản phương tiện sống, sinh hoạt và học hành của cha con anh Toàn. 

Hiện, anh Toàn và cả dân làng khu phố đang ngơ ngác hỏi: Pháp luật và đạo lý ở đâu mà người không liên quan cùng những đứa trẻ vô tội phải rơi vào cảnh màn trời chiếu đất? Và, không biết đến bao giờ tòa án và Viện KSND tỉnh Đồng Tháp mới vào cuộc làm rõ việc xét xử và thi hành án như kiểu vừa nêu theo quy định của pháp luật? 

Chúng tôi sẽ tiếp tục phản ánh vụ việc này trên Báo Thanh tra. 

Trúc Lâm