TAND tỉnh Thanh Hóa tuyên giữ nguyên án sơ thẩm của TAND thị xã Sầm Sơn, buộc Khách sạn Công đoàn trả nợ lãi và gốc cho các nguyên đơn. Ảnh: Văn Thanh

>>Kỳ I: Vay xong rồi chối bỏ trách nhiệm?  

Tiền vay đã được nhập quỹ

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ được thẩm tra tại phiên Tòa Phúc thẩm và căn cứ vào kết quả tranh luận, TAND tỉnh Thanh Hóa chỉ rõ: Theo hợp đồng vay tiền lưu tại Khách sạn Công đoàn do bị đơn cung cấp (bản pho to) và các hợp đồng vay tiền do nguyên đơn cung cấp (bản gốc) đều có nội dung thống nhất giống nhau, thể hiện bên vay là Nhà nghỉ Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) tỉnh (trước năm 2005) và là Khách sạn Công đoàn (sau năm 2005). Đại diện bên vay là ông Lê Trọng Ngãi, Giám đốc và ông Nguyễn Khắc Gia, Kế toán trưởng với bên vay là 7 nguyên đơn đang khởi kiện, bắt đầu từ ngày 7/8/2003 đến ngày 28/9/2007, với tổng số tiền là 750 triệu đồng. Các hợp đồng, phiếu thu đều có chữ ký của kế toán trưởng, nhưng một số hợp đồng, phiếu thu thiếu chữ ký giám đốc, thủ quỹ và tất cả đều không đóng dấu của đơn vị vay. Ngoài ra, các hợp đồng lưu tại khách sạn đều không có chữ ký của người vay. Như vậy, việc giao kết hợp đồng vay tài sản có vi phạm về hình thức, không bảo đảm nguyên tắc kế toán tài chính như kháng cáo của bị đơn nêu là đúng.

Tuy nhiên, tòa căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ trong tập đơn cung cấp tại tòa án sơ thẩm ngày 28/10/2010 gồm: Các tờ trình xin xây dựng, cải tạo, nâng cấp, mua sắm của nhà nghỉ năm 2003 - 2004; báo cáo tóm tắt quá trình xây dựng và phát triển của Khách sạn Công đoàn do Chủ tịch LĐLĐ tỉnh ký ngày 6/10/2009 và lời khai nhân chứng là ông Lê Minh Đạc, nguyên Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Thanh Hóa. Vì vậy, về chủ trương xây dựng, nâng cấp, mua sắm của nhà nghỉ nay là Khách sạn Công đoàn là có thật. 

Với các hợp đồng vay tiền, phiếu phu có vi phạm về thủ tục hành chính, đặc  biệt thiếu dấu của đơn vị vay, trường hợp ông Lê Trọng Ngãi không chứng minh được các khoản vay đã được nhập quỹ và đã được sử dụng cho đơn vị thì ông Ngãi phải chịu trách nhiệm cá nhân với bên cho vay là đúng. Song, thực tế tất cả số tiền vay của 7 nguyên đơn đang khởi kiện đều đã được nhập quỹ, được hạch toán trong sổ sách kế toán của đơn vị, phù hợp với lời khai của bà Dương Thị Lan, nguyên thủ quỹ Khách sạn Công đoàn xác nhận. Đồng thời, phù hợp với Biên bản kiểm tra ngày 11/9/2008 của Ủy ban Kiểm tra, Ban Tài chính LĐLĐ tỉnh có ghi: “Toàn bộ số tiền của các cá nhân mà khách sạn vay từ năm 2003 - 2007 để sản xuất kinh doanh, về hóa đơn, hợp đồng cho vay, thời hạn vay, trả có ghi rõ ràng, được cập nhật vào sổ và cân đối, phản ánh trên sổ sách hàng năm đúng quy định. Ngoài ra, Kết luận kiểm tra số 197/KTr ngày 24/11/2009 của Tổng LĐLĐ Việt Nam, các khoản vay từ năm 2003 - 2007 được Khách sạn Công đoàn hạch toán, phản ánh trên sổ sách kế toán”. 

Bên cạnh đó, các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ còn phản ánh số tiền vay đã được sử dụng vào việc xây dựng, cải tạo, mua sắm trang thiết bị cho Khách sạn Công đoàn từ năm 2003 - 2007, cụ thể: Tổng tài sản khách sạn tính đến 31/12/2007 là 11.889.598.230 đồng, trong đó tài sản cải tạo mua sắm từ 2003 - 2007 là 4.161.170.617 đồng. Việc này phù hợp với lời khai của ông Hồ Quốc Huy tại phiên tòa phúc phẩm: “Khi tôi về làm giám đốc, tôi thấy cơ sở vật chất của khách sạn có sự đầu tư, cải tạo…”. 

Từ những phân tích trên, xác định bên vay là Khách sạn Công đoàn chứ không phải là cá nhân ông Ngãi như kháng cáo của bị đơn.

Hợp đồng vay có căn cứ

         
Tại phiên tòa phúc phẩm cũng đã làm rõ: Sở dĩ có hợp đồng đóng dấu nhưng không phải dấu tại thời điểm nhà nghỉ mà là dấu của Khách sạn Công đoàn do ông Nguyễn Khắc Gia theo yêu cầu của Chủ tịch LĐLĐ tỉnh phải nộp hợp đồng có công chứng hồ sơ vay của các cá nhân cho LĐLĐ xem xét. Vì thế, ông Gia đã mang các hợp đồng chưa có dấu đi đóng dấu thì mới công chứng được hồ sơ, hoặc trường hợp tại khách sạn có lưu một bản hợp đồng đánh máy của bà Lê Thị Nga, có ngày, tháng và nội dung giống như bản viết tay đã giao cho bà Nga. Đây là việc làm phát sinh sau của kế toán trưởng, hoàn toàn không phải do lỗi của bên cho vay. 

Điều 471 Bộ luật Dân sự quy định: “Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay. Khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay và chỉ trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định”. Như vậy, trong quan hệ dân sự hợp đồng vay tài sản không nhất thiết phải bằng văn bản, đóng dấu hay công chứng, chứng thực. 

Điều 410 Bộ luật Dân sự cũng quy định: “Hợp đồng dân sự không bị vô hiệu trong trường hợp có vi phạm về hình thức, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác”. Như vậy, án sơ thẩm chấp nhận tính hợp pháp của các hợp đồng vay tài sản đã ký kết giữa các bên là có căn cứ. 

     
Ngoài ra, Hội đồng Xét xử Tòa Phúc thẩm thấy rằng, việc vay nợ các cá nhân tại Khách sạn Công đoàn chưa có kết luận Kiểm toán Nhà nước như ông Huy đã trình bày mà chỉ là các kết luận kiểm tra của Công đoàn cấp trên. Theo Biên bản kiểm tra ngày 11/9/2008 của LĐLĐ tỉnh, kết luận kiểm tra ngày 24/11/2009 của Ủy ban Kiểm tra Tổng LĐLĐ Việt Nam chỉ xem xét việc sử dụng vốn vay của các cá nhân đơn vị có thụ hưởng hay không mà cho rằng do có vi phạm thủ tục, nguyên tắc tài chính kế toán nên đã kiến nghị và chỉ đạo khách sạn không trả nợ là chưa đủ căn cứ, không phù hợp pháp luật. 

Tại Tòa Phúc thẩm, đại diện LĐLĐ tỉnh cũng xác nhận các lần kiểm tra của Công đoàn cấp trên chỉ xem xét về mặt hồ sơ thủ tục, còn việc sử dụng tiền vay như thế nào thuộc về trách nhiệm của khách sạn, LĐLĐ tỉnh không chịu trách nhiệm trả nợ thay cho khách sạn. (Khách sạn Công đoàn là một doanh nghiệp hoạt động theo chế độ hạch toán kinh tế độc lập, giám đốc là người có quyền quyết định các hợp đồng mua bán sản phẩm dịch vụ vay và cho vay, thay mặt ký kết các hợp đồng dân sự (điểm d, Điều 5 Điều lệ Khách sạn Công đoàn ban hành ngày 20/5/2005)). Vì thế, tòa không có căn cứ chấp nhận ý kiến của đại diện Khách sạn Công đoàn phải chờ ý kiến chỉ đạo của LĐLĐ tỉnh mới trả nợ. 

Buộc trả nợ cho nguyên đơn

         
Về thời hiệu khởi kiện, trong vụ án này, các hợp đồng vay tiền được thiết lập bắt đầu từ ngày 7/8/2003 (hợp đồng bà Chinh) và kết thúc ngày 28/9/2007 (hợp đồng ông Tước). Trường hợp không có quy định khác thì tất cả các hợp đồng đều đã hết thời hiệu sau 2 năm kể từ ngày Bộ luật Tố tụng Dân sự có hiệu lực (ngày 1/1/2005 - 1/1/2007). Nhưng đến ngày 2/1/2008, ông Hồ Quốc Huy đã ký nhận các khoản nợ cá nhân theo tài khoản 311 trong biên bản bàn giao công tác quản lý tài chính và bàn giao tài sản. 

Tại Tòa Phúc thẩm, ông Huy thừa nhận sau khi bàn giao 6 tháng ông mới kiểm tra lại hồ sơ và vẫn có ý định đề nghị LĐLĐ tỉnh cho vay nóng để trả nợ. Song, do ông Ngãi quá thúc ép trong khi đó khách sạn chưa có khả năng trả nợ nên ông mới báo cáo Thường trực LĐLĐ tỉnh xin ý kiến chỉ đạo. 

Về lãi suất cho vay, đây là loại hợp đồng có thời hạn và có lãi, bên vay phải trả lãi trên nợ gốc và lãi quá hạn theo lãi suất cơ bản do ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm trả nợ (khoản 5, Điều 474 Bộ luật Dân sự). Lãi suất do các bên thỏa thuận không vượt quá 150% lãi suất cơ bản do ngân hàng Nhà nước quy định tại giai đoạn xử sơ thẩm. Tại cấp phúc thẩm, bị đơn cũng không phản đối lãi suất ghi trong hợp đồng nhưng chỉ đồng ý trả lãi 1 năm. Xét thấy số tiền vay được sử dụng vào mục đích xây dựng, cải tạo và kinh doanh cho đến nay chưa hoàn trả, do vậy cần tòa phúc phẩm yêu cầu tính lãi suất kể từ thời điểm vay đến thời điểm xét xử sơ thẩm cho các nguyên đơn như án sơ thẩm đã xử là có căn cứ.

       
Với các chứng cứ thuyết phục đã nêu ở trên, căn cứ vào điểm b khoản 1 Điều 260, khoản 1 Điều 275, khoản 1 Điều 132 Bộ luật Tố tụng Dân sự, Tòa Phúc thẩm đã không chấp nhận kháng cáo của Khách sạn Công đoàn mà giữ nguyên án sơ thẩm. Đồng thời, kể từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật, nguyên đơn có đơn yêu cầu thi hành án, nếu bị đơn không thanh toán hoặc thanh toán không đầy đủ thì hằng tháng phải chịu lãi xuất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với số tiền và thời gian chậm thi hành án.

Văn Thanh

Kỳ III: Liên đoàn Lao động tỉnh báo cáo sai sự thật?