Hai vợ chồng ông Hợp bên rừng cây bị phá. Ảnh: Hồng Bài

 Canh tác ổn định “bỗng dưng” thành lau lách

7 hộ gồm: Đinh Văn Hợp (xóm 1), Nguyễn Văn Sỹ, Nguyễn Văn Phong, Nguyễn Văn Tiện, Nguyễn Thị Bản, Nguyễn Thị Thập (xóm 2) và Nguyễn Văn Chiến (xóm 4), xã Sủ Ngòi. Còn 4 cán bộ được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) trên diện tích 7 hộ đang canh tác là: Nguyễn Văn Bảo, Phó Chủ tịch HĐND xã; Nguyễn Xuân Việt, nguyên Trưởng Ban Lâm nghiệp xã; Đinh Văn Thỉnh, nguyên Chủ tịch UBND xã Sủ Ngòi và ông Nguyễn Văn Hồi, cán bộ Nông - Lâm thị xã Hòa Bình (nay là TP Hòa Bình). 

Tổng diện tích đất của 7 hộ dân bị "mất" và diện tích đất của 4 cán bộ được cấp ghi trên GCNQSDĐ không biết chính xác là bao nhiêu ha. Vì, như ông Đoàn Xuân Hợi, Chủ tịch UBND xã Sủ Ngòi nói với PV là: "Khu đất ở xa nên lúc giao đất theo Nghị định 02 của Chính phủ, xã chỉ ước tính khoảnh, áng chừng diện tích". Còn về nguồn gốc đất, ông Hợi cho biết: "Khu Thung Cả, Tạng Bưởi lúc đó chỉ có cỏ lau lách, nơi bà con chăn thả trâu bò. Vì đồi ở xa, không ai nhận nên xã đã giao cho cán bộ xã".

Đồi Thung Cả và đồi Tạng Bưởi cách khu dân cư xóm Sủ Ngòi (nay là xóm 1, xóm 2), gần 5km đường núi. Hai khu đất trên liền kề nhau, rộng khoảng 50ha, khá bằng phẳng. Những năm 1980 về trước, do đường đi khó khăn, dốc đứng lại xa xóm nên không hộ nào lên canh tác.

Ông Đinh Văn Hợp cho biết: Năm 1982, vì nhà đông con, hoàn cảnh đói nghèo, bố ông Hợp là Đinh Công Y đã dắt díu vợ con lên đồi Tạng Bưởi dựng lều để ở, ngày đêm nai lưng bới đất lật cỏ, khai phá từng m2 đất làm nương trồng ngô, sắn, chăn nuôi gia súc, gia cầm. Đất đồi Tạng Bưởi không phụ công người nghèo khó. Sau mấy năm làm lụng, gia đình ông Y đã hết đói nghèo, có của ăn, của để. Năm 1990, do tuổi già sức yếu, ông Đinh Công Y đã giao lại khu đất hơn 10ha cho con trai là Đinh Văn Hợp quản lý, canh tác. Ông Hợp tiếp tục đầu tư vốn lập trang trại trồng rừng, chăn nuôi trâu, bò, đào ao nuôi cá.

Năm 1990, các hộ Nguyễn Văn Tiện, Nguyễn Văn Sỹ, Nguyễn Văn Phong, Nguyễn Thị Bản, Nguyễn Thị Thập (xóm 2) và hộ ông Nguyễn Văn Chiến (xóm 4), xã Sủ Ngòi, đều là những gia đình nghèo, cùng nhau lên khu đồi Tạng Bưởi, Thung Cả khai phá đất hoang làm nương trồng lúa, ngô, sắn, dong giềng. 

Ông Nguyễn Văn Tiện cho biết: Gia đình khai phá được hơn 3ha. Mấy năm đầu vụ thì trồng lúa nương, vụ trồng ngô, trồng sắn, sau chuyển sang trồng gừng, trồng mía đường và chăn nuôi trâu bò. Năm 1995, gia đình bỏ vốn đầu tư trồng cây lâu năm và cây ăn quả, gồm lát, keo, luồng, nhãn, vải, xen canh là ngô, gừng, khoai sọ. Đến nay, rừng cây phát triển tốt, cây lát đã có đường kính từ 60 - 80cm. Trong suốt thời gian hơn 22 năm qua không có tranh chấp với bất cứ hộ nào.

Cũng như hộ ông Hợp, ông Tiện, các hộ ông Phong, ông Sỹ, ông Chiến và hộ bà Bản, bà Thập đã bỏ công sức, tiền của, ngày đêm đánh vật với mưa rừng, vắt núi để khai phá đất hoang, làm nương dựng lều đã mấy chục năm, sinh con đẻ cái trên đất Tạng Bưởi.

Khu chăn nuôi lợn đã được xây dựng trên khu đất Tạng Bưởi. Ảnh: Hồng Bài  
      
Xét theo Luật Đất đai, 7 hộ trên chưa phải là "chủ đất", vì họ chưa được cấp GCNQSDĐ. Nhưng họ có đủ điều kiện, tiêu chuẩn được ưu tiên khi chính quyền xét cấp GCNQSDĐ lâm nghiệp theo Nghị định 02/CP ngày 15/1/1994 của Chính phủ và Kế hoạch triển khai giao đất, giao rừng, khoán rừng của UBND tỉnh Hòa Bình. Vậy vì sao 7 hộ dân trên lại không được Hội đồng Giao đất, giao rừng, khoán rừng xã Sủ Ngòi xét cấp GCNQSDĐ lâm nghiệp? Để rồi sau hơn hàng chục năm khai phá đất hoang, nay họ bị "mất" đất, tài sản gắn liền trên đất bị chặt phá, hủy hoại…

Giao đất cho dự án “ma”  

Đang yên ổn sản xuất, tháng 8/2000, các hộ Đinh Văn Hợp, Nguyễn Văn Phong, Nguyễn Văn Tiện, Nguyễn Văn Sỹ, Nguyễn Văn Chiến, Nguyễn Thị Thập và Nguyễn Thị Bản bị chính quyền xã Sủ Ngòi đến lập biên bản đình chỉ sản xuất để chính quyền thu hồi đất giao cho Lâm trường Sông Đà triển khai "Dự án 661". 

Ông Hợp, ông Phong, ông Tiện cho biết: “Người đại diện cho UBND xã lập biên bản đình chỉ các hộ chúng tôi là ông Nguyễn Xuân Việt, cán bộ lâm nghiệp xã và ông Nguyễn Văn Sắng, Công an xã. Dân chúng tôi nghĩ rằng, Nhà nước thu hồi đất để giao cho Lâm trường Sông Đà nên đồng ý giao đất cho UBND xã ngay, không ai thắc mắc một câu hay đòi hỏi tiền hỗ trợ công khai phá đất. Dân là thế, chấp hành rất nghiêm…”.

Gần 2 năm sau (4/2002), "Dự án 661" thất bại, lúc này người dân mới biết "Dự án 661" Lâm trường Sông Đà là dự án "ma" do ông Nguyễn Tiến Tý, xóm Tân Lập, xã Dân Chủ, TP Hòa Bình, lấy danh nghĩa Lâm trường Sông Đà dựng lên "bằng miệng" nhằm chiếm đất của các hộ dân đang canh tác ở khu đồi Tạng Bưởi, Thung Cả. 

Bản "Hợp đồng khoán sử dụng đất lâm nghiệp" (không số) ngày 20/2/2000 giữa đại diện bên A (bên giao đất): Ông Đinh Văn Thỉnh, Chủ tịch UBND xã; ông Nguyễn Xuân Việt, Trưởng Ban Lâm nghiệp xã Sủ Ngòi với đại diện bên B (bên nhận khoán): Ông Nguyễn Tiến Tý, cán bộ kỹ thuật (địa chỉ xóm Tân Lập, xã Dân Chủ, thị xã Hòa Bình); ông Nguyễn Văn Dũng, cán bộ Trung tâm Nghiên cứu Sinh thái môi trường rừng thuộc Viện Khoa học  Lâm nghiệp Việt Nam (không ghi địa chỉ) đã lộ rõ nhiều khuất tất, nghi vấn. Ông Đinh Văn Thỉnh và ông Nguyễn Xuân Việt có phải là người đại diện cho UBND xã Sủ Ngòi? Hai ông này có đủ thẩm quyền để giao đất với diện tích lớn (53ha), thời gian dài (50 năm)? Ông Nguyễn Tiến Tý là cán bộ kỹ thuật thuộc đơn vị nào? Ông Nguyễn Văn Dũng có phải người đại diện cho Trung tâm Nghiên cứu Sinh thái môi trường rừng? Tại Điều I của Hợp đồng: Bên A giao khoán cho bên B diện tích đất trống là 37ha, diện tích núi đá có cây tái sinh là 16ha. Điều này vô lý, bởi thời điểm này 37ha đất khu Thung Cả, Tạng Bưởi đang được 7 hộ dân trồng cây keo, lát, nhãn, luồng và hoa màu...

Đất của… người khác đã 15 năm

Sau khi ông Nguyễn Tiến Tý phá hợp đồng với UBND xã Sủ Ngòi, các hộ đã trở lại tiếp tục canh tác trên phần đất của mình trước đây. Tuy nhiên, ông Đinh Văn Hợp cho biết: Ngày 29/5/2013, một số người lạ đưa máy xúc, máy ủi ngang nhiên tiến vào khu vườn gia đình san ủi đất, chặt phá cây keo, xoan, cây sưa. Ông Đinh Văn Thỉnh, nguyên Chủ tịch UBND xã và ông Nguyễn Xuân Việt, nguyên cán bộ Ban Lâm nghiệp xã cũng có mặt tại khu đất Tạng Bưởi lúc đó. Ông Hợp có hỏi ông Thỉnh, ông Việt: “Các anh có bảo máy vào san đất vườn cây nhà tôi không?” thì hai ông này trả lời: "Không". Ông Hợp gọi điện về UBND xã gặp ông Đoàn Xuân Hợi, chủ tịch, hỏi: “Ông có ra lệnh cho người ta đem máy vào phá vườn rừng tôi không?”. Ông Hợi cũng trả lời: "Không". 

Thấy quá lạ, sáng hôm sau 30/5/2013, ông Hợp đã mời Trưởng xóm 1, công an viên xóm 1, cùng một số hộ có nương liền kề lên chứng kiến, kiểm đếm thiệt hại. Đồng thời, gửi đơn kiến nghị lên các cấp chính quyền TP Hòa Bình và tỉnh Hòa Bình mong được chính quyền bảo vệ quyền lợi chính đáng của gia đình cũng như các hộ đang canh tác trên khu đồi Tạng Bưởi, Thung Cả. Lúc này, 7 hộ dân mới biết mình đã bị “mất” đất. Đất họ đang sử dụng đã được UBND thị xã Hòa Bình cấp GCNQSDĐ từ tháng 1/1998 cho 4 người khác…

Hồng Bài