Một số chủ mỏ khai thác đá còn xem nhẹ độ an toàn trong lao động. Ảnh: Nguyên Phê

Trong số 52 giấp phép (GP) do UBND tỉnh Quảng Ngãi cấp, có 7 GP cấp cho Cty Đầu tư bất động sản Phát Đạt, Cty Huỳnh Châu, Cty Xây dựng 240… dù các đơn vị được cấp phép đã lập thủ tục và UBND tỉnh quyết định cho thuê đất nhưng cơ quan có trách nhiệm là Sở Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) chưa kịp thời tổ chức ký hợp đồng thuê đất với doanh nghiệp. Tổng số 25 GP được tỉnh cấp phép khai thác khoáng sản với diện tích 511,5ha, chưa được làm thủ tục để được cho thuê đất.  

Ở cấp huyện, UBND huyện Bình Sơn cấp phép khai thác khoáng sản cho Cty Chiêu Kỳ được UBND tỉnh có quyết định cho thuê đất với diện tích 2,8ha, nhưng đơn vị này chưa ký hợp đồng thuê đất. Tình trạng trên còn diễn ra khá phổ biến như: Huyện Tư Nghĩa với 11 GP, bao gồm 29,3ha đất, Lý Sơn 4 GP với 4,8ha; Đức Phổ 6 GP với 15ha; Sơn Tịnh 33 GP gồm 94ha, Bình Sơn 28 GP với gần 80ha đất…

Quy trình khai thác khoáng sản đã xảy ra nhiều vi phạm như: Cty Khoáng sản Quảng Ngãi lấy đất tại mỏ thôn Tân Hy (Bình Đông, Bình Sơn) không đúng vị trí quy định mỗi năm; tại mỏ thôn Thượng Hòa (xã Bình Đông), khi lấy đất xong không di chuyển các tảng đá to ra khỏi mỏ, gây cản trở và mất an toàn. Cty NBB Quảng Ngãi khai thác đất tại mỏ Núi Sừng Trâu (xã Tịnh Ân Đông, Sơn Tịnh) và mỏ đá Núi Máng (Nghĩa Phương, Tư Nghĩa) không đúng với bản vẽ mặt bằng mỗi năm nhưng không được phát hiện, chấn chỉnh; gây ảnh hưởng nhất định đến môi trường xung quanh.

Dù tình trạng ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản là công việc bắt buộc phải thực thi nghiêm túc, nhưng từ trước đến nay, Sở TN&MT chưa tham mưu cho UBND tỉnh thu hồi GP hoặc đình chỉ hoạt động đối với bất cứ đơn vị nào vi phạm. Chẳng hạn như: Cty NBB Quảng Ngãi còn nợ 445 triệu đồng, Cty Thành Long với 2 GP của mỏ đất đồi (xã Tịnh Châu, Sơn Tịnh) và mỏ đá Hang Hùm - Gò Dê (xã Bình Hòa, Bình Sơn) mới nộp 40 triệu đồng, còn nợ tiền ký quỹ 1,27 tỷ đồng…

Tại huyện Tư Nghĩa có Cty Khai thác, xây dựng và Thương mại Công Thành, huyện Đức Phổ có Cty Minh Hoàng, Cty Hà Mỹ Á, Cty Minh Huy chưa nộp tiền ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường… Riêng huyện Sơn Tịnh có 10 GP chưa nộp tiền ký quỹ hơn 837,7 triệu đồng, trong đó Cty Tuấn Đạt nợ hơn 306 triệu đồng. Ngoài ra, còn có 17 GP chưa xác định được số tiền ký quỹ vì đơn vị được cấp phép không lập dự án cải tạo, phục hồi môi trường. Huyện Bình Sơn có 5 GP chưa nộp 165 triệu đồng; huyện Mộ Đức có 4 GP chưa ký quỹ với số tiền 138 triệu đồng…

Có 8 đơn vị vi phạm trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thu nhập doanh nghiệp với tổng giá trị hơn 805 triệu đồng, mà phổ biến là nộp thiếu thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường chiếm hơn 661 triệu đồng; bao gồm: Cty Đại Long 129,6 triệu đồng, Cty NBB Quảng Ngãi 196 triệu đồng, Cty Miền Trung là 135 triệu đồng…

Về việc thu lệ phí cấp phép khai thác khoáng sản, Sở TN&MT cùng các Phòng TN&MT các huyện không thu và tính thu thiếu lệ phí cấp phép với số tiền lên hơn 917 triệu đồng; trong đó, Sở TN&MT Quảng Ngãi chịu trách nhiệm 110 triệu đồng, Phòng TN&MT Sơn Tịnh thu thiếu 101 triệu đồng, huyện Bình Sơn là 116 triệu đồng…

Qua thanh tra mới đây, đã phát hiện tổng giá trị sai phạm về kinh tế lên hơn 1,7 tỷ đồng và quyết định thu hồi 1,47 tỷ đồng, đến nay đã thu nộp ngân sách hơn 1,2 tỷ đồng.

Để xảy ra hậu quả trên, trách nhiệm chính thuộc về Giám đốc Sở TN&MT cùng Chủ tịch UBND các huyện, TP trong tỉnh. Do vậy, yêu cầu các cá nhân trên phải làm bản kiểm điểm gửi cho Chủ tịch UBND tỉnh trình bày rõ nguyên nhân, trách nhiệm của các dạng sai phạm và đề ra biện pháp cụ thể để khắc phục hạn chế, khuyết điểm theo đúng quy định của pháp luật.

Dừng cấp phép gia hạn, không cấp phép mới và giải quyết các thủ tục liên quan đến hoạt động khai thác khoáng sản; kể cả đưa lên phương tiện thông tin đại chúng các đơn vị mắc sai phạm.

Một vấn đề cấp thiết cần sớm được quan tâm đó là, UBND các huyện, TP phải chủ động, tăng cường quản lý, bảo vệ nguồn khoáng sản chưa khai thác trên địa bàn; thường xuyên đẩy mạnh công tác kiểm tra, thanh tra để kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm Luật Khoáng sản, nhất là tình trạng khai thác không đúng GP đã cấp.

Chúng tôi vừa có chuyến khảo sát một vài địa phương trong tỉnh Quảng Ngãi, thực tế cho thấy, tình trạng khai thác khoáng sản trái phép đang có chiều hướng gia tăng, như: Hộ ông Lê Văn Hòa, Võ Văn Mùi và Trần Minh Lý (huyện Lý Sơn) liên tiếp vi phạm về khai thác đá chẻ không có GP hoặc GP đã hết hạn; tại huyện Sơn Hà tái diễn việc khai thác đá chẻ ở xã Sơn Nham, lấy đất sét tại xã Sơn Trung, Sơn Thượng; huyện Minh Long khai thác trái phép cát, sỏi ở xã Long Mai và Long Sơn… Đặc biệt, sau Tết Ất Mùi, tình trạng khai thác vàng trái phép đang diễn ra ồ ạt ở nhiều huyện miền núi vùng cao nằm giáp ranh với tỉnh Kon Tum, đang là nỗi ám ảnh thường trực và sẵn sàng gây hiểm họa khôn lường về tính mạng con người vào bất cứ lúc nào…

 Nguyên Phê