Ông Tô Văn Hùng, Thành ủy viên, Chánh Thanh tra thành phố phát biểu khai mạc. Ảnh: Thanh Nhung

Tọa đàm do ông Tô Văn Hùng, Thành ủy viên, Chánh Thanh tra thành phố Đà Nẵng chủ trì, với sự tham dự của các Phó Chánh Thanh tra thành phố, lãnh đạo các phòng nghiệp vụ, Văn phòng và đông đảo công chức Thanh tra thành phố.

Theo đó, các đại biểu tập trung trao đổi về thực trạng xây dựng kết luận thanh tra; trách nhiệm của trưởng đoàn, thành viên đoàn thanh tra; công tác kiểm tra, thu thập, đánh giá chứng cứ; kinh nghiệm xử lý các cuộc thanh tra liên quan đến dự án khó khăn, vướng mắc, đất đai, tài nguyên, môi trường, thanh tra chuyên ngành, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và công tác thẩm định dự thảo kết luận thanh tra.

Toàn cảnh buổi tọa đàm. Ảnh: Thanh Nhung

Kết luận thanh tra phải có căn cứ, khách quan và khả thi

Phát biểu tại tọa đàm, lãnh đạo Thanh tra thành phố nhấn mạnh, kết luận thanh tra là sản phẩm quan trọng của cả quá trình thanh tra. Chất lượng kết luận không chỉ phụ thuộc vào khâu soạn thảo cuối cùng mà được hình thành từ việc xác định đúng nội dung, phạm vi thanh tra; tổ chức thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ; phân tích quy định pháp luật và xác định đúng bản chất vụ việc.

Ông Đoàn Ngọc Anh Sơn, Phó trưởng phòng Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo 1 tham luận tại buổi tọa đàm. Ảnh: Thanh Nhung

Từ thực tiễn công tác, Phòng Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo 1 cho biết, trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, Thanh tra thành phố đã ban hành khoảng 56 kết luận thanh tra hành chính, qua đó phát hiện nhiều sai phạm về kinh tế, kiến nghị thu hồi, nộp ngân sách Nhà nước, chấn chỉnh, giảm trừ giá trị quyết toán và xử lý trách nhiệm tổ chức, cá nhân. Công tác thẩm định dự thảo kết luận cũng được quan tâm, qua đó chấn chỉnh, nhắc nhở và chỉ ra nhiều thiếu sót trước khi trình Chánh Thanh tra thành phố xem xét, ban hành.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy việc xây dựng kết luận thanh tra còn gặp không ít khó khăn. Một số cuộc thanh tra, nhất là thanh tra đột xuất, có khối lượng hồ sơ lớn, thời kỳ thanh tra kéo dài, trong khi thời gian thực hiện có hạn. Việc xác định nội dung trọng tâm chưa sát trong một số trường hợp có thể dẫn đến khó khăn khi xây dựng kết luận; một số dự thảo còn có nội dung chưa bám đầy đủ kế hoạch tiến hành thanh tra, nhận định thiếu cơ sở hoặc kiến nghị xử lý chưa thật sự thuyết phục.

Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật trong một số lĩnh vực còn có quy định chồng chéo, thay đổi qua nhiều thời kỳ, nhất là đối với các lĩnh vực đất đai, đầu tư, đấu thầu, tài chính. Một số vụ việc kéo dài nhiều năm, liên quan đến cơ chế, chính sách đặc thù hoặc nhiều cấp, nhiều ngành khiến việc xác định bản chất, mức độ sai phạm và trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân trở nên phức tạp.

Đề cao trách nhiệm của trưởng đoàn và thành viên đoàn thanh tra

Một trong những nội dung được các đại biểu tập trung thảo luận là trách nhiệm của trưởng đoàn và thành viên đoàn thanh tra trong quá trình hình thành kết luận.

Bà Võ Thị Thúy Hà, Trưởng phòng Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo 2 tham luận tại buổi tọa đàm. Ảnh: Thanh Nhung

Theo tham luận của Phòng Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo 2, trưởng đoàn giữ vai trò trung tâm trong việc xây dựng dự thảo kết luận, từ tổng hợp kết quả, đánh giá chứng cứ đến đề xuất nội dung kết luận. Trưởng đoàn phải tổ chức phân công nhiệm vụ cụ thể, thường xuyên kiểm tra tiến độ, chất lượng thực hiện; rà soát hồ sơ, tài liệu, biên bản làm việc và nội dung giải trình của đối tượng thanh tra để xác định đúng sai, mức độ vi phạm, nguyên nhân và trách nhiệm.

Đối với thành viên đoàn thanh tra, yêu cầu đặt ra là phải chịu trách nhiệm đối với phần việc được phân công, trực tiếp kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ và đề xuất xử lý trên cơ sở có căn cứ pháp lý. Các ý kiến tham gia dự thảo kết luận cần được trao đổi, phản biện trong đoàn thanh tra, nhất là đối với số liệu, căn cứ pháp luật và kiến nghị xử lý.

Thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu phải nâng cao năng lực xử lý những cuộc thanh tra đột xuất, phạm vi rộng, hồ sơ lớn và có yếu tố lịch sử. Có trường hợp thời kỳ thanh tra kéo dài nhiều năm, tài liệu không đầy đủ, trong khi thời gian xây dựng dự thảo kết luận hạn chế, đòi hỏi trưởng đoàn phải xác định rõ trọng tâm và định hướng cho từng thành viên ngay từ đầu.

Tăng cường phản biện, quản lý chứng cứ và ứng dụng công nghệ

Một giải pháp được đề xuất tại tọa đàm là tăng cường trao đổi, phản biện chuyên môn ngay trong đoàn thanh tra.

Theo đó, thành viên đoàn thanh tra cần được khuyến khích đưa ra ý kiến độc lập, nhất là đối với các nội dung liên quan đến xác định sai phạm, trách nhiệm và kiến nghị xử lý. Khi phát hiện vấn đề phức tạp hoặc có cách hiểu khác nhau, cần kịp thời báo cáo trưởng đoàn để cùng xem xét, tránh bỏ sót hoặc kết luận một chiều.

Cùng với đó, việc quản lý hồ sơ, tài liệu, chứng cứ cần được thực hiện khoa học, có khả năng truy xuất và kiểm tra. Tham luận đề xuất tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý hồ sơ thanh tra, qua đó hỗ trợ việc phân loại, đối chiếu tài liệu và kiểm soát tính logic, đầy đủ, chính xác của dự thảo kết luận.

Ông Lê Văn Thông, Chánh Văn phòng Thanh tra thành phố tham luận tại buổi tọa đàm. Ảnh: Thanh Nhung

Đây cũng là hướng được Văn phòng Thanh tra thành phố đề xuất, trong đó có việc nghiên cứu xây dựng Kho dữ liệu nghiệp vụ thanh tra, số hóa kết luận thanh tra, hồ sơ điển hình, văn bản hướng dẫn và tài liệu nghiệp vụ, từng bước hình thành thư viện điện tử phục vụ nghiên cứu, học tập và chia sẻ kinh nghiệm trong toàn cơ quan.

Nâng cao chất lượng thẩm định để kiểm soát đầu ra

Bên cạnh trách nhiệm của đoàn thanh tra, công tác thẩm định dự thảo kết luận được xác định là một khâu quan trọng nhằm kiểm soát chất lượng trước khi kết luận được ban hành.

Các ý kiến tại tọa đàm cho rằng, thẩm định cần tập trung vào sự phù hợp giữa nội dung kết luận với chứng cứ thu thập được; căn cứ pháp lý áp dụng; tính logic của nhận định, đánh giá; việc xác định nguyên nhân, trách nhiệm và sự phù hợp, khả thi của các kiến nghị xử lý.

Đặc biệt, đối với những vụ việc phức tạp, có nhiều cách hiểu hoặc liên quan đến quy định pháp luật thay đổi qua các thời kỳ, công tác thẩm định cần giúp đoàn thanh tra làm rõ cơ sở pháp lý, tránh tình trạng nhận định chưa đủ căn cứ hoặc kiến nghị vượt quá phạm vi, thẩm quyền.

Hướng đến những kết luận “đúng, rõ và làm được”

Một trong những vấn đề được đặt ra xuyên suốt tọa đàm là yêu cầu nâng cao tính chính xác, khách quan, nghiêm minh và khả thi của kết luận thanh tra.

Theo tham luận về thực trạng xây dựng kết luận thanh tra, một kết luận có chất lượng phải bảo đảm sự phù hợp giữa nội dung kết luận với chứng cứ thực tế và quy định pháp luật tại thời điểm xảy ra vụ việc; đồng thời phải đánh giá vụ việc trong bối cảnh cụ thể, xem xét đầy đủ cả những yếu tố khách quan và chủ quan.

Đối với các kiến nghị xử lý, yêu cầu quan trọng là phải cụ thể, rõ trách nhiệm, rõ đối tượng thực hiện và có khả năng tổ chức thực hiện trên thực tế. Đối với những bất cập về cơ chế, chính sách được phát hiện qua thanh tra, kiến nghị cần được chuyển đến đúng cơ quan có thẩm quyền, góp phần hoàn thiện công tác quản lý nhà nước.

Tại tọa đàm, các đại biểu cũng trao đổi về yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ công chức thanh tra, tăng cường đào tạo kỹ năng phân tích chứng cứ, lập luận pháp lý, xử lý tình huống và xây dựng kết luận đối với những vụ việc phức tạp.

Kết thúc tọa đàm, các ý kiến, kinh nghiệm và giải pháp được yêu cầu tổng hợp đầy đủ để làm cơ sở tham mưu hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, qua đó góp phần nâng cao chất lượng kết luận thanh tra và hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra của Thanh tra TP Đà Nẵng.

Việc tổ chức tọa đàm cho thấy yêu cầu nâng cao chất lượng kết luận thanh tra đang được Thanh tra TP Đà Nẵng đặt trong mối liên hệ với toàn bộ quy trình thanh tra - từ xác định nội dung, thu thập chứng cứ, phân tích pháp lý đến thẩm định và tổ chức thực hiện. Đây cũng là cơ sở để cơ quan Thanh tra thành phố tiếp tục chuẩn hóa nghiệp vụ, chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao chất lượng đội ngũ trong thời gian tới.