ThS Lê Xuân Chương, Chánh Văn phòng Đảng ủy Thanh tra Chính phủ làm chủ nhiệm đề tài "Vai trò lãnh đạo của Đảng ủy Thanh tra Chính phủ đối với công tác thanh tra chuyên đề trong giai đoạn hiện nay" . Ảnh: TH

Thanh tra chuyên đề - công cụ "chẩn đoán hệ thống"

Công tác thanh tra chuyên đề đang ngày càng khẳng định vai trò là một trong những phương thức thanh tra hiệu quả, góp phần phát hiện những hạn chế, bất cập trong cơ chế, chính sách và đề xuất các giải pháp hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Theo ThS Lê Xuân Chương, Luật Thanh tra năm 2025 đã tạo bước chuyển quan trọng trong hoạt động thanh tra khi quy định thống nhất trình tự, thủ tục, không còn phân định cứng nhắc giữa thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành.

Trong bối cảnh đó, thanh tra chuyên đề được xác định không phải là một loại hình thanh tra độc lập mà là phương thức tổ chức thực hiện thanh tra theo những nội dung, lĩnh vực chuyên sâu, được triển khai đồng bộ trên phạm vi rộng dưới sự chỉ đạo thống nhất của cơ quan thanh tra cấp trên.

Chủ nhiệm đề tài cho rằng, thanh tra chuyên đề có nhiều ưu điểm nổi bật như phạm vi triển khai đồng bộ trên toàn quốc, tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm, có nguy cơ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời cho phép tổng hợp kết quả trên diện rộng để kiến nghị sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách.

Đặc biệt, cùng với sự phát triển của công nghệ số, thanh tra chuyên đề đang từng bước kết hợp linh hoạt giữa phương thức thanh tra trực tiếp với thanh tra trực tuyến, từ xa dựa trên dữ liệu số, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và tiết kiệm nguồn lực.

Theo ông Chương, thanh tra chuyên đề ngày nay không chỉ xử lý từng vụ việc riêng lẻ mà còn đóng vai trò như một công cụ "chẩn đoán hệ thống", giúp phát hiện những bất cập của thể chế, nhận diện các nguy cơ tiềm ẩn và phục vụ hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Khẳng định vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng ủy Thanh tra Chính phủ

Theo chủ nhiệm đề tài, lãnh đạo của Đảng ủy Thanh tra Chính phủ đối với công tác thanh tra chuyên đề có vai trò lớn.

Theo báo cáo nghiên cứu, kể từ khi kết thúc hoạt động của Ban Cán sự Đảng, Đảng bộ Thanh tra Chính phủ trở thành đảng bộ cấp trên trực tiếp trực thuộc Đảng bộ Chính phủ, tạo điều kiện tập trung đầu mối lãnh đạo toàn diện cả về công tác chuyên môn, tổ chức cán bộ và xây dựng Đảng.

Vai trò lãnh đạo của Đảng ủy được thể hiện trên nhiều phương diện, từ định hướng nhiệm vụ thanh tra sát yêu cầu thực tiễn; lãnh đạo tổ chức thực hiện; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đến xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực chuyên môn đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Bên cạnh đó, việc ban hành các nghị quyết chuyên đề, tăng cường kiểm soát quyền lực, đổi mới công tác cán bộ và phát huy vai trò của các cơ quan tham mưu của Đảng cũng được xác định là những phương thức quan trọng để nâng cao chất lượng lãnh đạo đối với hoạt động thanh tra chuyên đề.

Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: TH

Tại hội thảo, nhóm nghiên cứu đã phân tích nhiều kết quả nổi bật trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo công tác thanh tra chuyên đề thời gian qua.

Theo đó, Đảng ủy Thanh tra Chính phủ đã lãnh đạo tham mưu hoàn thiện thể chế, ban hành Luật Thanh tra năm 2025 cùng nhiều nghị định hướng dẫn thi hành; đồng thời chỉ đạo chuyển mạnh trọng tâm sang triển khai các cuộc thanh tra diện rộng quy mô quốc gia.

Đảng ủy thành lập "Ban Chỉ đạo 236" do Bí thư Đảng ủy, Tổng Thanh tra Chính phủ làm Trưởng ban để trực tiếp chỉ đạo các nhiệm vụ chiến lược, cấp bách.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn ngành đã triển khai hàng nghìn cuộc thanh tra, phát hiện nhiều sai phạm về kinh tế, đất đai, kiến nghị thu hồi hàng chục nghìn tỷ đồng và triển khai đồng loạt nhiều chuyên đề lớn trên phạm vi toàn quốc như khoáng sản, vật liệu xây dựng, môi trường, y tế, xăng dầu, chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU), quản lý dự án tồn đọng...

Cùng với đó, công tác sắp xếp tổ chức bộ máy tiếp tục được thực hiện quyết liệt theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; công tác kiểm tra, giám sát nội bộ được tăng cường; việc phát hiện, xử lý vi phạm trong đội ngũ cán bộ được thực hiện nghiêm minh.

Đặc biệt, việc ban hành Nghị quyết chuyên đề về chuyển đổi số và triển khai xây dựng nền tảng dữ liệu số ngành Thanh tra được đánh giá là bước đi quan trọng, tạo nền tảng để đổi mới phương thức lãnh đạo, điều hành trong thời gian tới.

Đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng quản trị hiện đại

Bên cạnh những kết quả đạt được, các đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra một số hạn chế như vẫn còn tình trạng chậm ban hành kết luận thanh tra ở một số cuộc thanh tra; một số chỉ đạo chưa thật sự cụ thể; công tác đôn đốc thực hiện kết luận thanh tra còn gặp khó khăn; việc chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan chưa đáp ứng yêu cầu.

Trên cơ sở đánh giá thực trạng, đề tài đã đề xuất hệ thống 7 nhóm giải pháp nhằm nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng ủy Thanh tra Chính phủ trong thời gian tới.

Trong đó, nhiều ý kiến đồng tình với định hướng đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng quản trị hiện đại, chuyển từ lãnh đạo từng cuộc thanh tra riêng lẻ sang lãnh đạo theo chiến lược trung và dài hạn dựa trên phân tích rủi ro; từ lãnh đạo theo quá trình sang lãnh đạo theo kết quả và sản phẩm đầu ra.

Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật; tăng cường phân cấp, phân công trách nhiệm rõ ràng; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo.

Đáng chú ý, đề tài nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ phương thức "lãnh đạo dựa trên báo cáo" sang "lãnh đạo dựa trên dữ liệu", xây dựng hệ thống dữ liệu số phục vụ công tác lãnh đạo của Đảng ủy và triển khai hệ thống theo dõi, đánh giá trực tuyến đối với các đoàn thanh tra chuyên đề theo thời gian thực.

Kết thúc hội thảo, các đại biểu thống nhất cho rằng việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh tra chuyên đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ngành Thanh tra đang triển khai Luật Thanh tra năm 2025, thực hiện chuyển đổi số toàn diện và đổi mới mô hình tổ chức.

Những kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để tiếp tục tham mưu hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy Thanh tra Chính phủ; góp phần nâng cao chất lượng các cuộc thanh tra chuyên đề, phát huy vai trò của thanh tra trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, đồng thời phục vụ hiệu quả yêu cầu hoàn thiện thể chế và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.